Чимидийн Долгорсүрэн

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Чимидийн Долгорсүрэн
Хувийн танилцуулга
Амьдарсан нь1922-2002 он (80 наслав)
Төрсөн газарМонгол орон, одооныхоор
Өвөрхангай аймгийн Бүрд сум
Яс үндэсМонгол үндэстэн
Улсын иргэнFlag of Mongolia.svg Монгол (БНМАУ → МУ)
Ажил үйлжүжигчин
НөхөрЧадраабалын Лодойдамба
Жүжигчний танилцуулга
Төрөлдэлгэц (УСК), тайз (жүжиг)
Танил үе1940-өөд он — 2002 он
Алдар цол
Төр нийгмийн шан
Монгол улсын ардын жүжигчин (1980)
Монгол улсын гавъяат жүжигчин (1946)

Чимидийн Долгорсүрэн (1920—2002) — Монголын тайз, дэлгэцийн жүжигчин.

Чимидийн Долгорсүрэн нь 1920 онд Өвөрхангай аймгийн Бүрд сумын нутагт малчин ард Чимидийн гэрт мэндэлжээ. 1930 онд Улаанбаатар хотод ирж Үлгэр жишээ бага сургуульд орж суралцсан. Тэрбээр 1932 онд бага сургуулиа төгсөж мөн Үлгэр жишээ дунд сургуульд орж суралцсан байна.

1936 онд Театрын жүжгийн ангид дагалдан жүжигчнээр орж ажиллажээ. Түүний жүжигчин болсон анхны алхам «Шөнийн буг», «Хонины булаг» зэрэг жүжгийн нийтийн хэсэгт оролцож үзэгчдийн өмнө гарсанаар эхэлсэн. Ч.Долгорсүрэн «Яг 18» жүжгийн Гаваасүрэн, Д.Намдагийн анхны уран бүтээл болох «Тэмцэл» жүжгийн Хурц, «Сүрэг чоно» жүжгийн Дарьдулам, Киргизийн ардын аман зохиолоос үндэслэн К.Джанторишиевийн бичсэн «Алтан ай хүүхэн» жүжгийн гол дүрээр үзэгч түмнийхээ сэтгэлд мөнхөрсөн билээ. «Тэмцэл» жүжигт Ч.Долгорсүрэн эрэгтэй хүүхэд болж жүжиглэсэн нь хэн ч үзсэн итгэмээр, цогтой сэргэлэн, жавхаалаг дүрийг бүтээжээ.

Түүний шилдэг уран бүтээлийн нэг бол Б.Бааст, Ц.Цэдэнжав нарын «Ийм нэгэн хаан байжээ» жүжгийн Бээжийн дүр болно. Тэрбээр Бээжийн дүрийг гаргахдаа түрүүчийн бүтээсэн дүрүүдээсээ дотоод сэтгэлийн баялагийг давуутай нээж, нэгэн хэсэгт хүсэл мөрөөдөлдөө тэмүүлсэн сэтгэл, нөгөө хэсэгт баяр баясгалангийн бадрангуй оргилуун сэтгэл, удаах хэсэгт уйтгар гунигийн эмгэнэлт сэтгэл, дараачийн хэсэгт тэсвэр хатуужлийн сургамжит, ухаалаг байдлыг эрэмбэ дараатайгаар илэрхийлэн гаргасан юм. Ч.Долгорсүрэн зөвхөн драмын жүжигчин төдийгүй кино жүжигчин юм. Тэрбээр «Хил дээр», «Цогт тайж», «Алтан өргөө» зэрэг кинонд оролцож, манай кино урлагийн түүхэнд хэд хэдэн сайхан дүрийг бүтээсэн жүжигчин юм.

Эдгээрийн дотроос зөвхөн нэг дүрийн тухай товч өгүүлье: 1945 онд Монголын кино үйлдвэрээс бүтээсэн «Цогт тайж» уран сайхны киноны Хуланд жүжиглэснийг үзэгчид шагшин магтдаг. «Цогт тайж» киног зохиогчдын нэг доктор Ренчин гуай ярихдаа: «Жүжигчин Ч.Долгорсүрэн Хулангийн дүрээр жинхэнэ цэвэр ичимтгий Монгол охины дүрийг бүтээж чадсан юм. Энэ нь жүжигчин Ч.Долгорсүрэн дүрийнхээ цаад учрыг сайн ойлгосных бөгөөд миний илэрхийлэх гэж зорьсон санааг бүрэн гүйцэд гаргаж чадсанаараа онцлогтой. Бараг бидний бичсэн зохиолоос ч илүү сайн дүр болсон. Сүрхий сайн тоглосон шүү» хэмээн ярьж байсан нь түүний хэр авьяастай, чадалтай жүжигчин байсны нотолгоо мөн билээ.

Тэрбээр Монгол үндэсний түүх домгийн буюу орчин үеийн Монгол бүсгүйн олон сайхан дүрээрээ манай улсын жүжигчний урлагийг баяжуулан хөгжүүлсэн хүн. Түүний бүтээсэн Дарьдулам, Бээж, Гэрэл гуа Рогмогуа, Дэжид, Хулан, Оролмаа, Чихэр хатан, Цэвэлмаа зэрэг Монгол бүсгүйн яруу сайхан дүр нь манай жүжигчдийн урлагийн түүхэнд байнга оршин хойч үеийн жүжигчдэд үлгэр дууриалал болон мандаж байх болно. Түүний хамгийн сүүлд тоглосон кино бол Мичидийн зургаан гялаан (1992) бөгөөд уг кинонд Ишгэний дүрийг чадварлагаар бүтээжээ.

Тэрбээр нэрт зохиолч Ч.Лодойдамбын гэргий юм.

Хүртсэн цол, шан[засварлах | edit source]

Тайлбар[засварлах | edit source]

  • Жүжигчний эцгийн нэрийг Чимид, Чимэд гэж хоёр янзаар бичсэн нь тохиолдоно.

Эх сурвалж[засварлах | edit source]