Элст

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
— «Элиста» гээд холбогдов —
Jump to navigation Jump to search
Хот
Элст
орос. Элиста
хал. Элст
Элст хотын төвд байх шатрын дүрснүүд
Далбаа Сүлд
Далбаа Сүлд
Холбооны тойрог Өмнөд Холбооны тойрог
Бүс нутаг Халимаг Улс
Хотын тойрог Элст
Засаг дарга Дмитрий Трапезников
Байгуулагдсан 1865 он
Урьдны нэр Степной (1944–1957 он)
Хот 1930 оноос хойш
Нутаг дэвсгэр 208 км2
Хүн ам 103.749 оршин суугч
(Мэдээ: 14. 10-р сар 2010)[1]
Хүн амын нягтрал 499 хүн/км²
Газрын байц 120 м
Цагийн бүс UTC+3
Утасны код (+7)84722
Шуудангийн дугаар 3580xx
ТХ-н улсын дугаар 08
ОКАТО 85 401
Цахим хуудас http://www.elista.org
Газар зүйн байршил
Солбицол 46° 19′ У, 44° 16′ ДКоординат: 46° 19′ 0″ У, 44° 16′ 0″ З
Элст (Европын Орос)
Red pog.svg
ОХУ-ын өрнөд хэсэг дэх газар зүйн байршил
Элст (Бүгд Найрамдах Халимаг Улс)
Red pog.svg
Бүс нутаг дахь байршил
Оросын хотын жагсаалт
Shaxmaty2.jpg

Элст (хал. Элст; Oirad: ᡄᠯᡄᠰᡉᡐᡉ
ᡋᠠᠯᡎᠠᠰᡅᠨ
/ ᠡᠯᠡᠰᠦᠲᠦ
ᡋᠪᠠᠯᠭᠠᠰᠢᠨ
), өөрөөр бас Элстэй (орос. Элиста гэдгээс улбаалан) хэмээн дууддаг нь — Оросын Холбооны Улсын бүрэлдэхүүн дэх Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын нийслэл хот. 2010 оны тооллогоор бол 103,728 оршин суугчтай байна.[2]

Түүх[засварлах | edit source]

Оросын хамжлагат тариачин Степан Прокопьевич Кийков 1862 оны хавар нэгэн Халимагийн зөвлөсөнөөр байшин барьснаар суурь тавигджээ. 1865 он гэхэд Элст 15 байшин баригдсан байв. Үүнээс 1865 онд Элст хотыг үүсгэн байгуулагдсан гэж үздэг. 1930 оноос "Элст" хотын зэргийг олов. 1942 оны 8 сард Элст хот Германчуудад эзлэгджээ. 1944-1957 оны хооронд Элст хотыг "Степной" гэж нэрлэн Ставрополь мужийн нэгэн хэсэг гэж үздэг байсан үе бий.

Ерөнхий[засварлах | edit source]

Өнөөдөр Элст хот Халимагийн улс төр, эдийн засаг, соёлын төв. Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. 1940 оны 8 сарын 7-нд энэ хотод 42.9 хэмийн халуун болж байжээ. Харин 1935 оны 1 сарын 8-нд 34 хэмийн хүйтэн болсон байна. 2010 оны байдлаар Элст хот 10 бичил хороолол, баруун хойд, өмнөд, дүүрэгт хуваагддаг.

Соёл, гэгээрэл, үзвэр[засварлах | edit source]

Элст хотод "Жангар" хүүхдийн театр, Хошин шог, драмын театр, Б.Басанговын нэрэмжит Халимагийн улсын их театр, А.М.Амарсанаагийн нэрэмжит номын сан, Н.Очирын нэрэмжит хүүхдийн номын сан, А.С.Пушкины нэрэмжит хотын номын сан, Н.Н.Пальмовын нэрэмжит орон нутаг судлалын музей, Халимагийн дүрслэх урлагийн музей, Буддизмын түүхийн музей, Соёлын ордон, Улсын концертын танхим, “Родина” соёлын төв, “Октябрь” кино театр ажилладаг. Хотын төвд В.И. Ленины нэрэмжит талбайд “Пагода на 7 дней” усан оргилуур, шатрын талбай бий. Элст хотын өндөр довцог дээр Халимагийн нийслэлийг чөлөөлсөн танкийн бригадад зориулсан хөшөө, “Дружба” паркад “Бортха” рашааны булаг бий. Будда бурханы хөшөө, Жангар туулийн хөшөө, Халимагийн цөллөгийн дурсгалын цогцолбор «Исход и Возвращение», Сити Чесс шатрын ордон зэрэг жуулчдын анхаарал татдаг газрууд бий. Элст хотын хамгийн эртний барилга нь 1907 онд баригдсан Улаан сургууль юм. Элст хотод дөрвөн том талбай, нэг өргөн чөлөө, нэг цэцэрлэгт гудамж бий. Элст хотын ихэнх гудамж нь орос нэртэй. Гэвч Халимаг, Монгол нэртэй гудамж цөөнгүй. Жишээ нь, Сүхбаатарын гудамж, Халх голын гудамж, Алтан булаг гудамж, Рашааны гудамж, Бамба цэцэг гудамж, Баруун гар гудамж, Зүүн гар гудамж, Жангарын гудамж, Хаврын дун гудамжийг нэрлэж болно.

Эрүүл мэнд[засварлах | edit source]

1988 онд Элст хотод ДОХ-ын халдвар нэгэн зэрэг олон хүнд тархсан явдал бүртгэгджээ. Тухайн үед ариутгаагүй зүү тариурыг хэрэглэсний уршгаар нэгэн зэрэг 40 гаруй хүн ДОХ-ын вирусын халдвар авсан байна. 1988 оноос хойш 2011 оныг хүртэлх хугацаанд Халимагт нийтдээ ДОХ-ын вирусын халдвар авсан 300 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэнээс 90 орчим нь нас баржээ.

Нийтийн тээвэр[засварлах | edit source]

Элст хотод том оврын автобус нийтийн тээврийн үйлчилгээнд явдаггүй, зөвхөн микро автобус үйлчилдэг. 2012 оны байдлаар хотын нийтийн тээвэрт 10 гаруй тогтмол чиглэлээр микро автобус үйлчилж байна. Тасалбарын үнэ 10 рубль. Үйлчилгээнд троллейбус, автобус, микробус, такси, дуобус зэрэг үйлчилдэг.

Элст хотын нийтийн тээврийн чиглэлүүд
Дугаар Чиглэл
1 8-р бичил хороолол — Поле Чудес
2 ЖДВ — Демьяновская гудамж
5 6-р бичил хороолол — 1-р бичил хороолол (Залуучууд)
6 8-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал
7 ул. Баруун Гар гудамж — Сити-Чесс
9 1-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал
10 Төмөр замын буудал — Рашааны гудамж
11 Төмөр замын буудал — Баруун Гар
12 Студ. городок — 8-р бичил хороолол
15 Элст — Рашаан
17 Өмнөд — Төмөр замын буудал
19 Баруун хойд — 8-р бичил хороолол
20 Хүүхдийн эмнэлэг — 8-р бичил хороолол (Эхний автобус: 8-р бичил хороолол — КИТ, түүнээс хойш 8-р бичил хороолол — Ногооны зах)
21 Төмөр замын буудал — 8-р бичил хороолол
23 Кирбазарная гудамж — 8-р бичил хороолол
25 Төмөр замын буудал — 6-р бичил хороолол
26 6-р бичил хороолол — Поле Чудес
27 6-р бичил хороолол — Өмнөд
40 Төмөр замын буудал — СИЗО (цуцлагдсан)

Хүн ам[засварлах | edit source]

Элст хот дахь Буддагийн баримал
Жил Хүн ам (мянган хүн.)
1939 17,1
1959 23,171
1970 49,827
1979 70,282
1989 89,695
2002 104,254
2004 103,8
2005 103,3
2006 103,0
2007 102,7
2008 102,6
2009 102,8
2010 103,1

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Элст
Уур амьсгалын диаграмм
123456789101112
 
 
25
 
-3
-9
 
 
18
 
-2
-8
 
 
17
 
5
-3
 
 
22
 
16
5
 
 
37
 
24
11
 
 
50
 
28
16
 
 
40
 
31
18
 
 
31
 
30
17
 
 
29
 
24
12
 
 
23
 
14
5
 
 
28
 
6
0
 
 
29
 
1
-4
Температур °CТунадас мм
Эх сурвалж: Roshydromet
Сарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ: Элст
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Маx. Температур (°C) −2.9 −2.0 4.7 16.4 23.6 28.1 30.9 29.6 23.5 14.3 6.3 0.5 Ø 14.5
Мин. Температур (°C) −8.8 −8.4 −2.8 5.1 11.2 15.7 18.3 16.7 11.7 4.6 0.2 −4.4 Ø 5
Тунадас (мм) 25 18 17 22 37 50 40 31 29 23 28 29 Σ 349
Бороотой өдөр (d) 6 5 5 4 5 6 5 4 4 4 6 8 Σ 62
Т
е
м
п
е
р
а
т
у
р
−2.9
−8.8
−2.0
−8.4
4.7
−2.8
16.4
5.1
23.6
11.2
28.1
15.7
30.9
18.3
29.6
16.7
23.5
11.7
14.3
4.6
6.3
0.2
0.5
−4.4
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Хур тунадас
Х
у
р

т
у
н
а
д
а
с
25
18
17
22
37
50
40
31
29
23
28
29
  1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Эх сурвалж: Roshydromet

Aх дүү хотууд[засварлах | edit source]

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Элст – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Зүүлт[засварлах | edit source]

  1. Itogi Vserossijskoj perepisi naselenija 2010 goda. Tom 1. Čislennostʹ i razmeščenie naselenija (Ergebnisse der allrussischen Volkszählung 2010. Band 1. Anzahl und Verteilung der Bevölkerung). Tabellen 5, S. 12–209; 11, S. 312–979 (Download von der Website des Föderalen Dienstes für staatliche Statistik der Russischen Föderation)
  2. ОХУ-ын 2010 оны хүн амын тооллогын урьдчилсан дүнгээр