Улаан-Үд

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Улаан-Үд хот
бүгд найрамдах улсаас захирах хот
орос. город Улан-Удэ
бур. Улаан-Үдэ хото
Хотын төв

Сүлд туг

Сүлд тэмдэг
Буриад орон дахь Улаан-Үд хот
Улс орон Flag of Russia.svg Орос
БНУ Flag of Buryatia.svg Буриад
БНУ-ын хот Улаан-Үд
Дүүрэг (3) Нэр бүхий З дүүрэгтэй
Газар нутаг 538 км²
Газрын байц д.т.д. 500 м
Хүн ам (тоол.) 2015 онд 426.700[1] хүн
Ард түмэн 73.1% - орос, 21.4% - буриад
Нутгийн олон Улаан-Үдийнхэн
1666 он Орос цэргийн өвөлжөө боссон
1775 он Хот (балгас)-ын зэрэг олсон
Цагийн бүс Эрхүүгийн цаг (ГЦ+9)
Утасны дуг. +7 3012
Шуудан-дугаар 6700xx
ТХ-таних дугаар 03
Цахим хуудас ulan-ude-eg.ru (оросоор)

Улаан-Үдулаан»үд», Үд гэсэн нь Үд голын нэрээс өгөгдсөн; Монголд Улаан-Үүд гэж андуурч бичих нь түгээмэл таардаг; Орост буриадаар Улаан-Үдэ; худам монголоор улаганүдэ; 1934 оноос урьдахыг кирилл монголд Дээд-Үд; кирилл буриадаар Дээдэ-Үдэ; оросоор 1775—1934 онд Верхнеудинск) — ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Буриад Улс (БНБурУ)-ын нийслэл, дөрвөн бумаас олон хүнтэй хот юм. Байгал нуурын зүүн урагш 130 км зайнд Сэлэнгэ - Үд хоёрын бэлчирт байрладаг. Хотын эзлэх талбай — 347.6 км². 2011 оны байдлаар 404 мянган хүн оршин сууж байна. Орос улсын хэмжээнд харьцуулвал 45-р олон хүн амьдардаг хот нь болно.

Түүх[засварлах | edit source]

Эртнээс нааш Монгол угсааны нүүдэлчид оршин сууж ирсэн тус нутаг 1206 онд байгуулагдсан Их Монгол Улсын бүрэлдэхүүнд багтаж байв.

1648 онд оросууд Баргажинд анхны шивээгээ барин нутгаа тэлэх бодлого явуулсаны үр дүнд Буриад Монголыг эзэлжээ. 1666 онд Үд голын хөндийд оросууд анхныхаа цайзыг барьж босгон “Дээд Үд“ буюу Верхне-Удинск хэмээн нэрлэсэн нь хожмын Улаан-Үд хот бөгөөд тэр үеэс тус бүс нутгийн төв болсон юм. 1689 онд Манж Чин гүрэн, Хаант Оросын хооронд байгуулсан Нерчинскийн гэрээ ёсоор албан ёсоор Оросын мэдэлд шилжсэн байна.

Засаг захиргааны хуваарь[засварлах | edit source]

Улаан-Үд хот дотроо 3 дүүрэг (оросоор городской район) болж хуваагдана.

  • Зөвлөлт дүүрэг (оросоор Советский район)
  • Төмөрзамын дүүрэг (оросоор Железнодорожный район)
  • Октябрын дүүрэг (оросоор Октябрьский район)

Хүн ам[засварлах | edit source]

Он Оршин суугч
1897 8.086
1926 33.713
1939 125.690
1959 175.172
1970 253.569
1979 300.370
1989 352.530
2002 359.391
2010 404.426

Тайлбар: Хүн амын тооллогын мэдээ

Газар зүй[засварлах | edit source]

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Улаан-Үд
Уур амьсгалын диаграмм
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
 
 
5
 
-18
-29
 
 
3
 
-13
-26
 
 
2
 
-1
-15
 
 
7
 
9
-5
 
 
13
 
18
3
 
 
40
 
24
9
 
 
72
 
26
13
 
 
59
 
23
11
 
 
27
 
16
4
 
 
8
 
6
-5
 
 
10
 
-6
-16
 
 
12
 
-15
-24
Температур °CТунадас мм
Эх сурвалж: Roshydromet
Сарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ: Улаан-Үд
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Маx. Температур (°C) −18.3 −12.9 −1.2 8.7 18.0 24.0 25.7 23.2 16.2 6.2 −5.8 −14.7 Ø 5.8
Мин. Температур (°C) −28.6 −26.1 −15.1 −4.6 2.5 9.4 13.3 11.1 3.7 −4.9 −15.6 −23.9 Ø −6.5
Тунадас (мм) 5 3 2 7 13 40 72 59 27 8 10 12 Σ 258
Бороотой өдөр (d) 1 1 1 2 3 6 9 7 5 2 3 3 Σ 43
T
e
m
p
e
r
a
t
u
r
−18.3
−28.6
−12.9
−26.1
−1.2
−15.1
8.7
−4.6
18.0
2.5
24.0
9.4
25.7
13.3
23.2
11.1
16.2
3.7
6.2
−4.9
−5.8
−15.6
−14.7
−23.9
Jan Feb Mär Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dez
Хур тунадас
Х
у
р

т
у
н
а
д
а
с
5
3
2
7
13
40
72
59
27
8
10
12
  1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Эх сурвалж: Roshydromet

Зургийн цомог[засварлах | edit source]

Зүүлт[засварлах | edit source]