Элст
Элст
Элиста Степной (Хуучин нэр) | |
|---|---|
| Бусад галиглал | |
| • Халимаг | Элст |
| • Хуучин нэр | Степной |
 | |
.svg) Далбаа _(2004).png) Сүлд | |
 Интерактив газрын зураг | |
.svg)  Элст Байршил: Элст  Элст Элст (Халимаг)  Элст Элст (Орос) | |
| Солбицол: 46°19′N 44°16′E / 46.317°N 44.267°EСолбицол: 46°19′N 44°16′E / 46.317°N 44.267°E | |
| Улс | Орос |
| Холбооны субъект | Халимаг[1] |
| Байгуулагдсан | 1865[2] |
| Засаг захиргаа | |
| • Удирдагч | Шафран Тепшинов |
| Өндөр | 120 м (390 фут) |
| Хүн ам | |
| • Нийт | 103,749 |
| • Байр | 156-д (2010 онд) |
| • Харьяалагдах нэгж | Элст хот[1] |
| • Нийслэл нь | Бүгд Найрамдах Халимаг Улс[1] |
| • Нийслэл | Элст хот[1] |
| • Хотын тойрог | Элст хотын тойрог[4] |
| • Нийслэл | Элст хотын тойрог[4] |
| Цагийн бүс | UTC+3 (Москвагийн цаг  [5]) |
| Шуудангийн код[6] | 358000–358014 |
| Залгах код(ууд) | +7 84722 |
| OKTMO ID | 85701000001 |
| Вэб сайт | www |
Элст (хал. Элст; Oirad: ᡄᠯᡄᠰᡉᡐᡉ
ᡋᠠᠯᡎᠠᠰᡅᠨ / ᠡᠯᠡᠰᠦᠲᠦ
ᡋᠪᠠᠯᠭᠠᠰᠢᠨ), өөрөөр бас Элстэй (Орос: Элиста гэдгээс улбаалан) хэмээн дууддаг нь — Оросын Холбооны Улсын бүрэлдэхүүн дэх Бүгд Найрамдах Халимаг Улсын нийслэл хот. 2025 оны тооллогоор бол 104 082 оршин суугчтай байна.[7]
Түүх
[засварлах | кодоор засварлах]Оросын хамжлагат тариачин Степан Прокопьевич Кийков 1862 оны хавар нэгэн Халимагийн зөвлөсөнөөр байшин барьснаар суурь тавигджээ. 1865 он гэхэд Элст 15 байшин баригдаж Элст суурин үүсгэн байгуулагдсан гэж үздэг. 1930 оноос "Элст"-д хотын зэргийг олгосон байна. 1942 оны 8 сард Элст хот Германчуудад эзлэгдээд 1942 оны 12-р сарын 31-нд чөлөөлөгдсөн байна.
1943 оны 12-р сарын 28-нд Халимагуудыг цөлж, Халимагийн Автономит Зөвлөлт Улсыг татан буулгасны дараа 1944 оны 5-р сарын 25-нд ЗХУ-ын Дээд Зөвлөлийн Тэргүүлэгчдийн 129 дүгээр зарлигаар Элст хотыг "Степной" хот болгон нэрийг өөрчилж 1957 он хүртэл "Степной" ( "тал газрын" гэсэн утгатай) гэж нэрлэн Ставрополь хязгаарын нэгэн хэсэг болсон юм. 1957 онд анхны "Элст" нэрийг сэргээсэн.
Ерөнхий мэдээлэл
[засварлах | кодоор засварлах]Өнөөдөр Элст хот Халимагийн улс төр, эдийн засаг, соёлын төв. Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай. 1940 оны 8 сарын 7-нд энэ хотод 42.9 хэмийн халуун болж байжээ. Харин 1935 оны 1 сарын 8-нд 34 хэмийн хүйтэн болсон байна. 2010 оны байдлаар Элст хот 10 бичил хороолол, баруун хойд, өмнөд, дүүрэгт хуваагддаг.
Соёл, гэгээрэл, үзвэр
[засварлах | кодоор засварлах]Элст хотод "Жангар" хүүхдийн театр, Хошин шог, драмын театр, Б.Басанговын нэрэмжит Халимагийн улсын их театр, А.М.Амарсанаагийн нэрэмжит номын сан, Н.Очирын нэрэмжит хүүхдийн номын сан, А.С.Пушкины нэрэмжит хотын номын сан, Н.Н.Пальмовын нэрэмжит орон нутаг судлалын музей, Халимагийн дүрслэх урлагийн музей, Буддизмын түүхийн музей, Соёлын ордон, Улсын концертын танхим, “Родина” соёлын төв, “Октябрь” кино театр ажилладаг. Хотын төвд В.И. Ленины нэрэмжит талбайд “Пагода на 7 дней” усан оргилуур, шатрын талбай бий. Элст хотын өндөр довцог дээр Халимагийн нийслэлийг чөлөөлсөн танкийн бригадад зориулсан хөшөө, “Дружба” паркад “Бортха” рашааны булаг бий. Будда бурханы хөшөө, Жангар туулийн хөшөө, Халимагийн цөллөгийн дурсгалын цогцолбор «Исход и Возвращение», Сити Чесс шатрын ордон зэрэг жуулчдын анхаарал татдаг газрууд бий. Элст хотын хамгийн эртний барилга нь 1907 онд баригдсан Улаан сургууль юм. Элст хотод дөрвөн том талбай, нэг өргөн чөлөө, нэг цэцэрлэгт гудамж бий. Элст хотын ихэнх гудамж нь орос нэртэй. Гэвч Халимаг, Монгол нэртэй гудамж цөөнгүй. Жишээ нь, Сүхбаатарын гудамж, Халх голын гудамж, Алтан булаг гудамж, Рашааны гудамж, Бамба цэцэг гудамж, Баруун гар гудамж, Зүүн гар гудамж, Жангарын гудамж, Хаврын дун гудамжийг нэрлэж болно.
Эрүүл мэнд
[засварлах | кодоор засварлах]1988 онд Элст хотод ДОХ-ын халдвар нэгэн зэрэг олон хүнд тархсан явдал бүртгэгджээ. Тухайн үед ариутгаагүй зүү тариурыг хэрэглэсний уршгаар нэгэн зэрэг 40 гаруй хүн ДОХ-ын вирусын халдвар авсан байна. 1988 оноос хойш 2011 оныг хүртэлх хугацаанд Халимагт нийтдээ ДОХ-ын вирусын халдвар авсан 300 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэнээс 90 орчим нь нас баржээ.
Нийтийн тээвэр
[засварлах | кодоор засварлах]Элст хотод том оврын автобус нийтийн тээврийн үйлчилгээнд явдаггүй, зөвхөн микро автобус үйлчилдэг. 2012 оны байдлаар хотын нийтийн тээвэрт 10 гаруй тогтмол чиглэлээр микро автобус үйлчилж байна. Тасалбарын үнэ 10 рубль. Үйлчилгээнд троллейбус, автобус, микробус, такси, дуобус зэрэг үйлчилдэг.
| Элст хотын нийтийн тээврийн чиглэлүүд | |
|---|---|
| Дугаар | Чиглэл |
| 1 | 8-р бичил хороолол — Поле Чудес |
| 2 | ЖДВ — Демьяновская гудамж |
| 5 | 6-р бичил хороолол — 1-р бичил хороолол (Залуучууд) |
| 6 | 8-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал |
| 7 | ул. Баруун Гар гудамж — Сити-Чесс |
| 9 | 1-р бичил хороолол — Төмөр замын буудал |
| 10 | Төмөр замын буудал — Рашааны гудамж |
| 11 | Төмөр замын буудал — Баруун Гар |
| 12 | Студ. городок — 8-р бичил хороолол |
| 15 | Элст — Рашаан |
| 17 | Өмнөд — Төмөр замын буудал |
| 19 | Баруун хойд — 8-р бичил хороолол |
| 20 | Хүүхдийн эмнэлэг — 8-р бичил хороолол (Эхний автобус: 8-р бичил хороолол — КИТ, түүнээс хойш 8-р бичил хороолол — Ногооны зах) |
| 21 | Төмөр замын буудал — 8-р бичил хороолол |
| 23 | Кирбазарная гудамж — 8-р бичил хороолол |
| 25 | Төмөр замын буудал — 6-р бичил хороолол |
| 26 | 6-р бичил хороолол — Поле Чудес |
| 27 | 6-р бичил хороолол — Өмнөд |
| 40 | Төмөр замын буудал — СИЗО (цуцлагдсан) |
Хүн ам
[засварлах | кодоор засварлах]
|
2020 оны хүн амын тооллогоор ястан үндэстнүүдийг үзүүлэлт
| Үндэстэн | тоо | Хувь |
|---|---|---|
| Халимагууд | 71 685 | 69,88 % |
| Оросууд | 17 855 | 17,41 % |
| Казахууд | 539 | 0,53 % |
| Туркменууд | 399 | 0,39 % |
| Узбекууд | 277 | 0,27 % |
| Азербайжанчууд | 219 | 0,21 % |
| Украинчууд | 183 | 0,18 % |
| Арменүүд | 180 | 0,18 % |
| Солонгосууд | 162 | 0,16 % |
| Чеченүүд | 159 | 0,15 % |
| Даргинчууд | 146 | 0,14 % |
| Татарууд | 143 | 0,14 % |
| Бусад | 10 636 | 10,36 % |
| Нийт | 102 583 | 100,00 % |
Уур амьсгал
[засварлах | кодоор засварлах]| Цаг уурын мэдээлэл: Элст (1991–2020, туйлын үе 1927–одоо) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Сар | 1 сар | 2 сар | 3 сар | 4 сар | 5 сар | 6 сар | 7 сар | 8 сар | 9 сар | 10 сар | 11 сар | 12 сар | Жил |
| Макс. Температур °C (°F) | 14.5 (58.1) |
17.6 (63.7) |
27.9 (82.2) |
32.1 (89.8) |
37.2 (99.0) |
39.8 (103.6) |
43.3 (109.9) |
42.9 (109.2) |
38.7 (101.7) |
32.7 (90.9) |
23.5 (74.3) |
18.1 (64.6) |
43.3 (109.9) |
| Дундаж дээд °C (°F) | −1.1 (30.0) |
0.2 (32.4) |
7.3 (45.1) |
16.1 (61.0) |
23.2 (73.8) |
29.1 (84.4) |
32.2 (90.0) |
31.4 (88.5) |
24.1 (75.4) |
15.5 (59.9) |
5.8 (42.4) |
0.6 (33.1) |
15.4 (59.7) |
| Өдрийн дундаж °C (°F) | −3.9 (25.0) |
−3.3 (26.1) |
2.4 (36.3) |
10.2 (50.4) |
17.0 (62.6) |
22.5 (72.5) |
25.4 (77.7) |
24.5 (76.1) |
17.6 (63.7) |
10.3 (50.5) |
2.3 (36.1) |
−2.3 (27.9) |
10.2 (50.4) |
| Дундаж доод °C (°F) | −6.3 (20.7) |
−6.1 (21.0) |
−1.2 (29.8) |
5.3 (41.5) |
11.5 (52.7) |
16.5 (61.7) |
19.1 (66.4) |
18.1 (64.6) |
12.1 (53.8) |
6.2 (43.2) |
0.4 (32.7) |
−4.6 (23.7) |
5.9 (42.7) |
| Мин. температур °C (°F) | −34.0 (−29.2) |
−32.0 (−25.6) |
−27.2 (−17.0) |
−11.2 (11.8) |
−1.3 (29.7) |
3.3 (37.9) |
7.8 (46.0) |
4.6 (40.3) |
−3.2 (26.2) |
−14.7 (5.5) |
−27.7 (−17.9) |
−30.2 (−22.4) |
−34.0 (−29.2) |
| Дундаж хур тунадас см (инч) | 25 (1.0) |
22 (0.9) |
32 (1.3) |
31 (1.2) |
48 (1.9) |
41 (1.6) |
37 (1.5) |
24 (0.9) |
34 (1.3) |
35 (1.4) |
30 (1.2) |
31 (1.2) |
390 (15.4) |
| Дундаж хур тунадастай өдрүүд (≥ 1.0 мм) | 7 | 5 | 7 | 5 | 7 | 6 | 4 | 3 | 5 | 5 | 6 | 7 | 67 |
| Дундаж харьцангуй чийгшил (%) | 89 | 86 | 78 | 67 | 62 | 54 | 50 | 48 | 61 | 75 | 86 | 91 | 71 |
| Сарын дундаж нартай цаг | 71 | 88 | 131 | 201 | 277 | 300 | 326 | 299 | 237 | 167 | 71 | 42 | 2,210 |
| Эх сурвалж 1: Pogoda.ru[8] | |||||||||||||
| Эх сурвалж 2: NOAA (нар, 1961–1990)[9][10] | |||||||||||||
Тээвэр
[засварлах | кодоор засварлах]Элст нисэх онгоцны буудал агаарын үйлчилгээ үзүүлдэг. Azimuth Airlines нь одоогоор Элиста-Москва, Элиста-Сочи, Элиста-Ростов-на-Дону чиглэлд Sukhoi Superjet онгоцыг ашгилдаг бол RusLine нь мөн Элст-Москва чиглэлд CRJ-100 онгоц хэргэлдэг байна. 1997 онд Элст нисэх онгоцны буудал ХК нь өөрийн зорчигч болон ачаа тээврийн онгоцны өөрийн паркийг ажиллуулахаа больж, одоогоор Элст нисэх онгоцны буудлын үйл ажиллагааг явуулж байна.
Орос улс Украинд халдсантай холбогдуулан 2022 оны 2-р сарын 24-нөөс 2024 оны 5-р сарын 3 хүртэл нисэх онгоцны буудлаас бүх нислэг хийхийг хориглосон. Нисэх онгоцны буудал 2024 оны 5-р сарын 3-нд иргэний нисэх хүчинд дахин нээгдсэн. Элстээс Екатеринбург, Сочи руу нислэгүүд 4-р сарын 2-нд сэргэсэн байна.
Aх дүү хотууд
[засварлах | кодоор засварлах]
Хятадын Лхас
Оросын Улаан-Үд
Америкийн Хауэлл
Монголын Улаанбаатар
Цахим холбоос
[засварлах | кодоор засварлах]
Зүүлт
[засварлах | кодоор засварлах]- 1 2 3 4 5 Эш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Ref56". - ↑ Эш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Pospelov". - ↑ Оросын Холбооны Улсын Статистикийн Алба (2011). Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 [2010 оны Бүх Оросын хүн амын тооллого, 1-р боть]. Всероссийская перепись населения 2010 года [2010 оны Бүх Оросын хүн амын тооллого] (Орос хэлээр). Холбооны Улсын Статистикийн Алба.
- 1 2 Эш татахад гарсан алдаа: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Ref728". - ↑ "Об исчислении времени". Официальный интернет-портал правовой информации (Орос хэлээр). 2011-07-03. Татаж авсан: 2019-01-19.
- ↑ Почта России. Информационно-вычислительный центр ОАСУ РПО. (Russian Post). Поиск объектов почтовой связи (Шуудангийн объект хайх) (Орос хэлээр)
- ↑ ОХУ-ын 2010 оны хүн амын тооллогын урьдчилсан дүнгээр
- ↑ "Климатические таблицы. Данные для Элисты". Pogodaikclimat (Russian хэлээр). Weather and Climate. Татаж авсан: 2026-05-28.
{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link) - ↑ Загвар:Cite FTP
- ↑ "World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Elista-34861" (CSV). Байгаль орчны мэдээллийн үндэсний төвүүд. Татаж авсан: 2026-05-28.