Библи

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Гутенбергийн Библи, анхны хэвлэсэн Библи

Библи нь Иудейчууд ба Христэд Итгэгчидийн хувьд Ертөнцийн Эзэн буюу Бурханы хүн төрөлхтөнд дамжуулсан үг бөгөөд дан ганц цул ном биш номуудын цуглуулга юм. Библийн хамгийн эхний ном нь МЭӨ 1400 оны үед, хамгийн сүүлийн ном нь МЭ 100 оноос өмнө, нийтдээ 1500 жилийн хугацаанд 40 гаруй хүмүүсийн гараар бичигдсэн байна.

Нэрний гарал[засварлах]

Библи гэдэг үг нь койне грек хэлний τὰ βιβλία - ta biblia буюу "номнууд" гэх үгнээс үүүсэлтэй. Англи хэлний bibliography (ном зүй), орос хэлний библиотека (номын сан) гэх үгнүүд ч энэ үгнээс гаралтай.

Библийн эх хэл[засварлах]

Өнөөдөр Библи дэлхийн ихэнх хэл дээр хөрвүүлэгдсэн. Харин Библи бичигдсэн анхны хэл нь Хуучин Гэрээний хувьд еврей хэл, арамей хэл (багахан хэсэг нь) бөгөөд Шинэ Гэрээний хувьд бүхэлдээ грек хэл дээр бичигджээ. Еврей хэл болон арамей хэл дээр бичигдсэн Библийг буюу Хуучин Гэрээг ихэнхдээ еврей Библи гэнэ. Еврейчүүд өөрсдийн Библиэ (Христэд итгэгчид-ийн хувьд Хуучин Гэрээ) ТаНаК гэж нэрлэнэ.

ТаНаК гэдэг үг нь Тора, Неби'им, Кетубим гэсэн гурван үгний эхний үсэгнүүдийн нийлбэрээс бүтсэн үг ажээ. Учир нь еврейчүүд Хуучин Гэрээг буюу өөрсдийн Библээ агууллагаар нь, бичиглэлийн хэлбэрээр нь Тора, Неби'им, Кетубим гэсэн гурван хэсэгт хуваан ангилдаг.

Тора гэдэг нь сургаал, заавар, хууль гэсэн утгатай бөгөөд Мосегийн таван ном, Хуулийн ном, Пентатух гэж нэрлэгддэг Библийн эхний таван ном үүнд багтана. Неби'им гэдэг нь эш үзүүлэгчид, зөнчид, Бурханы үгийг дамжуулагчид гэсэн утгатай үг бөгөөд ерөнхийдөө бол зөгнөлийн номууд юм. Кетуб'им гэдэг нь бичээсүүд гэсэн утгатай үг бөгөөд түүх, дуу, шүлэг гэх мэтээр утга зохиолын олон төрлөөр бичигдсэн байна. Еврейчүүд Вавилончуудын нутагт цөллөгдөх үед тэдний дунд арамей хэл дэлгэрсэн. Учир нь арамей хэл бол тухайн үеийн Вавилон, Ойрхи Дорнодын албан ёсны хэл байсан байна. Тэр үед бичигдсэн Библийн хэсгүүд буюу Даниел ном, Езра номын нэлээд хэсэг Иеремиа номын нэг ишлэл арамей хэл дээр бичигдсэн байдаг. Шинэ Гэрээний хувьд анх бичигдсэн хэл нь койне грек хэл буюу хар ярианы грек хэл дээр анх бичигдсэн.

  • Танах библи (Мазор) Массорах буюу өв уламжлал, гар дамжсан гэх еврей үгнээс гаралтай. Учир нь бичээч нар нь цуцахыг үл мэдэн бичээсийн уламжлагдсан утгыг хадгалахыг тулд ажилдаг байв. Эртний болон ховор үгс нь анхны эх бичигтээ эгшгийн тэмдэглэгээ байхгүй болон бусад үсгийн бичигдэх байдалтай холбоотойгоор гээгдсэн байдаг. Энэхүү эх бичвэр нь 3 хэсгээс бүрдэнэ. (1) Эхний 5 ном буюу Торах ("Заах" эсвэл "Хууль") - Израйль үндэстэний гарал үүсэл, дагаж мөрдвөл зохих хууль зэргийг багтаасан номууд. (2) Нэви'им ("Мэргэд") - Израйлийн түүх, аж байдлын талаар дурддаг номууд. (3) Кэтувим ("Бичигч") - Шүлэг найраг, гүн ухаан, амьдрах ухаан зэргийг дурддаг номууд юм. Дуулал, Иов гээд нэлээн хэдэн ном орно.Танах (Мазор) эх бичвэрийг МЭ 4-р зууны үед Грек хэлнээ орчуулан хөрвүүлсэн.
  • Септуагинт бол еврей хэл дээр бичигдсэн Хуучин Гэрээ ба МЭӨ 300 оны орчим Александрт амьдарч байсан грек хэлтэй иудей судлаач грек хэлнээ орчуулсан хувилбар. Энэ нэр нь латинаар далын тооноос гаралтай, учир нь Еврей библийг грек хэлнээ орчуулахад далан судлаач оролцсон хэмээн уламжлагдсан яриа байдаг ажээ. Түүнийг LXX гэж тэмдэглэдэг нь Ром тоогооор 70-н тооны тэмдэглэгээ юм.
  • Самари Пентатух нь Самаричуудын (Израйлийн хойд хэсэгт амьдарч байсан иудей гаралтай харь хүмүүс) хадгалж үлдсэн Хуучин Гэрээний эхний 5 номын эртний хувилбар. Гар бичмэлүүдийн хувилбарууд нь Вавилоны булаан эзлэлтийн өмнө нийтийн хэрэглээнд байсан эртний еврей болон Фойнихийн бичигтэй төстэй үсэгнүүдтэй. Энэхүү эх бичвэр нь МЭӨ 600-700 оны үед бичигдсэн.
  • Вулгат бол МЭ 400 оны үед Жеромын гаргасан Латин хэл дээрх стандарт библи. МЭ 200-аад оны үед нийтийн хэрэглээний хэл грек хэлнээс латин хэл уруу шилжсэн юм. Олон нийтийн хүртээл болгохын тулд энэхүү эх бичгийг бий болгох шаардлага урган гарсан.

Орчин цагийн Библи[засварлах]

ХристИтгэлт библи нь 2 хэсгээс бүрдэнэ. Эхний хэсгийг Хуучин гэрээ гэдэг бөгөөд нийт 39 номоос бүрдэнэ. Харин удаах хэсгийг Шинэ гэрээ гэх ба 27 номоос бүрдэнэ. Шинэ гэрээний эхний 4 номыг Сайн мэдээний дөрвөн ном гэдэг бөгөөд Христийн амьдрал, сургаал, Христ итгэлийн талаар өгүүлдэг. ХристИтгэлт библи-д Еврей библийн ихэнх хэсгийг багтаасан боловч бага зэргийн ондоо зүйлүүд бий.

Библийн хөрвүүлэг[засварлах]

1631 он. KJV хувилбарын Шинэ Гэрээ хэсгийн нүүр

Библийн маш олон хөрвүүлгүүд байдаг бөгөөд эх бичвэрүүдийг орчин цагийн хэлэнд хөрвүүлсэн судруудыг ийнхүү нэрлэдэг. Хамгийн анхны хөрвүүлэг 4-р зуунд эхэлсэн бол түүнээс хойш латин, англи зэрэг хэл үрүү хөрвүүлж эхэлсэн. Тэрэн дундаас англи хөрвүүлэг хамгийн их байдаг ба New King James Version (NKJV), New International Version (NIV), New English Bible, Message, Good News гэх мэт олон хөрвүүлэг хувилбарууд байдаг. Үүнээс голчлон баримталдаг нь New King James Version (NKJV) ба New International Version (NIV) болно.

  • New King James Version - AV/KJV хувилбарын өгүүлбэрийн бүтцийг хэвээр хадгалсан ч үг хэллэгийг нь орчин үеийнхтэй нийцүүлэн орчуулсан Америк хувилбар.
  • New International Version - Хэлний үнэ цэнийг эх бичвэрийн үнэн зөв байдалтай хослуулахыг зорьсон. Эх хувилбаруудаас (Америкчуудын гаргасан) гадна Англичилсан хувилбар болон Британи хувилбар (эр, эм хүйсийг ерөнхийлөн нэрлэсэн) гэж бий.
  • New English Библи - 1960 онд Английн хэсэг эрдэмтдийн орчуулсан, орчин үеийн үг хэллэг бүхий хувилбар. Үг хэллэг ба бичлэгийн хэлбэр нь албаны бөгөөд оюунлаг шинжтэй. Энэ нь орчуулагчид нь эрдэм боловсролтой хүмүүс байсныг илтгэн харуулдаг байна.
  • Message - Еюган Петерсон гэдэг хүний гаргасан өөрчилсөн гэхээсээ илүү тайлбарласан хувилбар. Эх хэллэгийнх нь оронд орчин үеийн зүйрлэл, үзэл санаа болон үгэн наадгайг илүү түлхүү хэрэглэсэн.
  • Good News - Англи хэлийг хоёрдогч хэлээ болгосон хүмүүст илүү тохиромжтой хэлбэрээр бичигдсэн орчин үеийн, уншихад дөхөм англи хэлний хувилбар. Үүнд дэлхий даяарх англи хэлээр уншдаг хүмүүсийн дийлэнхийн мэддэг энгийн үг хэллэгийг хэрэглэхийг чармайсан. Мэргэжлийн болон ярианы үг хэллэг хэрэглэхээс зайлс хийсэн хялбар хувилбар юм.

Мөн үзэх[засварлах]

Гадны холбоос[засварлах]