Бали

Бали

Bali
Бали Bali
Муж
	Бали муж; Provinsi Bali
Бусад галиглал
• Бали	ᬩᬮᬶ
	Сүлд
	Хоч: Pulau Dewata; "Бурхадын Арал"; Pulau Seribu Pura; "Мянган Сүмийн Арал"
	Уриа: Bali Dwipa Jaya (Бали); ᬩᬮᬶᬤ᭄ᬯᬷᬧᬚᬬ; "Ялагч Бали арал"
	Индонез дэх Бали
	Интерактив газрын зураг
	Солбицол: 8°20′06″S 115°05′17″E / 8.33500°S 115.08806°EСолбицол: 8°20′06″S 115°05′17″E / 8.33500°S 115.08806°E
Улс	Индонез
Бүс нутаг	Бага Зондын арлууд
Тойрог болон хотууд	Жагсаалт Жембрана; Табанан; Бадунг; Гианьяр; Клункунг; Бангли; Карангасем; Булеленг; Денпасар;
Байгуулагдсан	1958 оны 8 сарын 14
Нийслэл; ба хамгийн том хот	Денпасар
Засаг захиргаа
• Биет	Бали мужийн захиргаа
• Захирагч	I Ваян Костер (PDI-P)
• Дэд захирагч	I Нёман Гири Праста
• Хууль тогтоох хурал	Балигийн Бүсийн Төлөөлөгчдийн Хурал (DPRD)
Газар нутаг
• Нийт	5,590.15 км2 (2,158.37 бээр2)
• Байр	Индонезид 36-д
Хамгийн өндөр цэг (Агунг уул)	3,031 м (9,944 фут)
Хүн ам (2024 оны тооцоо)
• Нийт	4,461,260
• Байр	Индонезид 16-д
• Нягтрал	800/км2 (2,100/бээр2)
Иргэдийн нэршил	Баличууд
Хүн ам зүй
• Үндэстний бүлгүүд (2010)	85.97% Баличууд; 9.60% Жавачууд; 4.43% бусад;
• Шашин шүтлэг (2024)	86.40% Хиндүизм; 10.28% Ислам 2.62% Христ 1.76% Протестантизм; 0.86% Католик; ; ; 0.68% Буддизм; 0.02% бусад;
• Хэлнүүд	Индонез (албан ёсны); Бали (төрөлх); Малай хэл; бусад;
Цагийн бүс	UTC+08 (WITA)
ISO 3166 код	ID-BA
Улсын дугаар	DK
ДНБ (нэрлэсэн)	2022
- Нийт	Rp 245.2 их наяд (19-д); $ 16.5 тэрбум; Int$ 51.5 тэрбум (ХАЧП)
- Нэг хүнд ноогдох	Rp 55.5 сая (20-д); $ 3,741; Int$ 11,673 (ХАЧП)
- Өсөлт	▲ 4.84%
ХХИ (2024)	▲ 0.786 (5-д) – өндөр
Вэб сайт	baliprov.go.id
ЮНЕСКО-ийн Дэлхийн Өв
Албан ёсны нэр	Бали мужийн соёлын тогтоц: Субак систем Три Хита Карана гүн ухааны илрэлээр
Шалгуур	Соёлын: (iii), (v), (vi)
Эшлэл	1194
Бүртгэл	2012 (36 дахь чуулган)
Бүс нутаг	19,519.9 га (48,235 акр)
Буфер бүс	1,454.8 га (3,595 акр)

Бали (Индонез: ['bali]; Бали: ᬩᬮᬶ) нь Зүүн Өмнөд Азийн Индонез улсад харьяалагдах арал. Нийслэл Жакарта хотын орших Жава арлын дэргэд, зүүн талд нь оршино.

Бали арлын оршин суугчид бали хэлээр ярьдаг боловч телевиз, радиогийн нэвтрүүлэг зэрэг нь Индонез улсын албан ёсны хэл болох индонез хэлийг ашигладаг, мөн хүүхэд багачууд нь бага сургуульд орохын өмнө индонез хэлийг тусгайлан заалгадаг тул настнуудаас бусад нь индонез хэлийг чөлөөтэй ашигладаг.

Түүх

Бали аралд эртнээс хүн амьдарч байсны ул мөр элбэг олддог бөгөөд 4-р зуунд хинду шашинтнууд нүүдэллэж ирснээр арал нь хөгжил цэцэглэлийн замдаа оржээ.

9-р зууны үеэс өөрийн гэсэн төр улсаа байгуулж байсан боловч түүхийн ихэнх хугацаанд хөрш зэргэлдээ орших Жава арлыг захирч байсан улсын нөлөөн дор оршиж ирсэн байна. 1342 онд Мажапахитын хаант улсын довтолгоонд өртөн, эзэмшилд нь оржээ. 16-р зуунд Мажапахитын хаант улс нь исламын шашинтнуудын довтолгооны үр дүнд мөхөхөд Жава арлаас тусгаарлаж, Гергерийн хаант улсыг байгуулан, зүүн тийш тэлэх исламын хүчний эсрэг сөрөн зогссон юм. 17-р зуунд Голландын Ост-Инд компаниас эхлэн, европчууд тус бүс нутагт нэвтэрч эхэлсэн боловч өөрийн гэсэн онцлог бүтээгдэхүүн, ашигт малтмалгүй Бали арлыг чухалд тооцолгүй, эзлэхийг чармайгаагүй тул Бали арлынхан өөрсдийн засаг төрийг хадгалсаар иржээ.

19-р зуунд империализмын давалгаан дор Нидерланд улс Бали арлыг колоничилох бодлого явуулж эхлэн, 1908 онд тус арал дээр оршин тогтнож байсан Клунгкунгийн ханлигийг мөхөөж, арлын бүх нутгийг эзэлжээ. Тэд арлыг язгууртнуудаар дамжуулан захирч, усжуулалт, зам харилцааг хөгжүүлэн, хар тамхи, кофе тариалж, боолчлох ёсыг халж, сургууль соёл байгуулан, хүн ардыг хувцас өмсч сурган, орчин үеийн Европийн соёлыг нэвтрүүлсэн юм.

Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед тус арлыг Японы арми эзэлсэн бөгөөд дайны дараа дахиж эрх мэдлээ тогтоох гэсэн Голландын эсрэг хөдөлгөөн энд тэндгүй өрнөж, 1949 онд Индонез улс тусгаар тогтноход, дараа жил нь буюу 1950 онд Бали арал Индонезид нэгджээ.

Газарзүй

Арлын талбай нь 5,633км². Бага Зондын арлуудын баруун захын арал бөгөөд Их Зондын арлуудад харьяалагдах Жава аралтай зэрэгцэж байрладаг.Баруун талд нь Балийн хоолойгоор тусгаарлагдсан Жава арал, зүүн талд нь Ломбокын хоолойгоор тусгаарлагдсан Ломбок арал оршино. Бали арлын эргээс Жава арал харагддаг (Балийн хоолой нь хамгийн нарийн хэсгээрээ 3км өргөн) гэдэг.

Балийн Хинду шашны ариун уул гэгдэх Агунг уул (3,142м өндөр) болон Батур уул зэрэг олон галт уултай. Батур уулын орчимд халуун рашаан элбэгтэй.

Уур амьсгал

Халуун бүст багтдаг бөгөөд борооны улирал (10-3 сар), хуурай улирал (4-9 сар) нь эрс тэс ялгаатай.

Газар тариалан

Усжуулалт: Тус арал нь эрт цагт цөл байсан гэдэг бөгөөд арлын төвд орших ууланд нуур байсан болловч ус нь бүгд хойд зүг рүү урсан одож, өмнөд хэсэг нь хуурай уур амьсгалтай байжээ. Тэрхүү нуурын усыг туннель ухан өмнө зүг рүү татаж, усны урсгалыг зохицуулах болсноор арлын өмнөд хэсэг ногоон ургамлаар бүрхэгдэж, дүр төрхөө өөрчилсөн юм.; Ийнхүү Бали арал нь газар тариалан эрхлэхэд тун тохиромжтой болжээ. Жишээ нь, жилд 2-3 удаа цагаан будааны ургац хурааж авдаг тул хоол хүнс элбэг дэлбэг. Тиймээс нутгийн тариачид өдөрт 5-6 цагийг л газар тариалангийн ажилдаа зарцуулан, үлдсэн цагаа уран зураг, сийлбэр, дуу хөгжим, бүжиг зэрэг урлагт зориулах боломжтой байдаг. Иймээс тус арал нь урлагийн арал хэмээн дэлхийд алдаршжээ. Бали бүжиг, түүний аяыг тоглоход хэрэглэгддэг хөгжмийн зэмсэг гамелан, кечак зэрэг нь ихээхэн алдартай.

Засаг захиргааны нэгж

Бали арал ба ойр орчмын жижиг арлууд нь Индонезийн засаг захиргааны нэгдүгээр зэргийн нэгж (Daerah Tingkat I) болох Бали мужийг бүрдүүлнэ.

Аялал жуулчлал

Урлагийн арал гэдэг нэрээрээ дэлхийд эртнээс алдаршсан, мөн далайн эргийн наран шарлагын газрууд олноор байгуулагдсан тул жуулчдын тоогоор өдгөө дэлхийд дээгүүр орох хэмжээнд аялал жуулчлал хөгжжээ. Тус арлын төсвийн ихэнх хувийг аялал жуулчлалын салбар бүрдүүлдэг гэж хэлэхэд хилсдэхгүй. Балид мөн дэлхийн өнцөг булан бүрээс жилийн аль ч улиралд серфингчид цуглардаг.

Гэвч жуулчид их цуглардаг, мөн исламын шашинтай, дэлхийн хамгийн том орон болох Индонезид орших, хинду шашинтны өлгий нутаг гэдэг утгаараа терроризмд өртөх магадлал өндөртэй. Үнэхээр ч 2002, 2005 онуудад томоохон алан хядах ажиллагаа явагдаж, жуулчид олноор өртөж байсан түүхтэй.

Дурсгалт газрууд

Мужийн төв Денпасар
"Урлагийн тосгон" Убуд
"Модон сийлбэрийн тосгон" Мас
Боомт хотхон Сингаража
Агунг уул
Бесаки сүм
Тана Лот сүм

Резорт, наран шарлагын газрууд

Зам тээвэр

Нгура Рай олон улсын нисэх онгоцны буудал арлын өмнөд хэсэгт байдаг.
Машин зам - Томоохон хотуудыг холбон, арлыг бүтэн тойрох машин зам бий. Нутгийн иргэдийн ихэнх нь мотоциклоор зорчдог.
Автобус - Жуулчдад зориулсан, сэрүүцүүлэгч бүхий автобус өдөр тутам үйлчилдэг.
Такси - Денпасарын орчимд тоолууртай таксинууд элбэг. Мөн хувийн таксинуудтай үнэ хөлсөө тохиролцоод үйлчлүүлж болдог.

Цахим холбоос

Commons: Bali – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Wikivoyage: Бали – Аяллын хөтөч

Pictures of Bali
Pictures of: Ubud,Campuan, Hindu Temples in Ubud, Yeh Pulu^{[permanent dead link]}, Kalibukbuk,Uluwatu^{[permanent dead link]},A Cremation Ceremony,Ubud Palace
Surfing of Bali

↑ Nickname Bali Island Of The Gods Guide Your Travel 2 March 2023
↑ "Pembentukan Daerah-daerah Tingkat I Bali, Nusa Tenggara Barat Dan Nusa Tenggara Timur". dpr.go.id. Эх хувилбараас архивласан: 2020-10-29. Татаж авсан: 2026-04-13.
↑ Badan Pusat Statistik, Jakarta, 28 February 2025, Provinsi Bali Dalam Angka 2025 [Bali Province In Numbers 2025] (Katalog-BPS 1102001.51)
↑ "Citizenship, Tribes, Religions, and Everyday Languages of the Indonesian Population" (pdf). www.bps.go.id. х. 36–41. Архивласан огноо 2021-03-25. Татаж авсан: 2026-04-13.
↑ Archive copy (Memento 5. Долоодугаар сар 2022 цахим архивт) Архивлагдсан 2022-07-05 at the Wayback Machine (visual)
↑ bali.com. "Languages Spoken in Bali". bali.com (Англи хэлээр). Эх хувилбараас архивласан: 2013-12-22. Татаж авсан: 2026-04-13.
↑ Badan Pusat Statistik (2023). "Produk Domestik Regional Bruto (Milyar Rupiah), 2022" (Индонези хэлээр). Жакарта: Badan Pusat Statistik.
↑ Badan Pusat Statistik (2023). "Produk Domestik Regional Bruto Per Kapita (Ribu Rupiah), 2022" (Индонези хэлээр). Жакарта: Badan Pusat Statistik.
↑ Badan Pembangunan Nasional (2023). "Capaian Indikator Utama Pembangunan" (Индонези хэлээр). Жакарта: Badan Pembangunan Nasional.
↑ "Indeks Pembangunan Manusia 2024" (Индонези хэлээр). Индонезийн статистикийн төв агентлаг. 2024. Татаж авсан: 2026-04-13.

[1] Nickname Bali Island Of The Gods Guide Your Travel 2 March 2023

[2] "Pembentukan Daerah-daerah Tingkat I Bali, Nusa Tenggara Barat Dan Nusa Tenggara Timur". dpr.go.id. Эх хувилбараас архивласан: 2020-10-29. Татаж авсан: 2026-04-13.

[Badan_Pusat_Statistik_2025-3] Badan Pusat Statistik, Jakarta, 28 February 2025, Provinsi Bali Dalam Angka 2025 [Bali Province In Numbers 2025] (Katalog-BPS 1102001.51)

[SUKU-4] "Citizenship, Tribes, Religions, and Everyday Languages of the Indonesian Population" (pdf). www.bps.go.id. х. 36–41. Архивласан огноо 2021-03-25. Татаж авсан: 2026-04-13.

[auto-5] Archive copy (Memento 5. Долоодугаар сар 2022 цахим архивт) Архивлагдсан 2022-07-05 at the Wayback Machine (visual)

[6] .com. "Languages Spoken in Bali". bali.com (Англи хэлээр). Эх хувилбараас архивласан: 2013-12-22. Татаж авсан: 2026-04-13.

[bpsgdpdata2022-7] Badan Pusat Statistik (2023). "Produk Domestik Regional Bruto (Milyar Rupiah), 2022" (Индонези хэлээр). Жакарта: Badan Pusat Statistik.

[bpspercapitadata-8] Badan Pusat Statistik (2023). "Produk Domestik Regional Bruto Per Kapita (Ribu Rupiah), 2022" (Индонези хэлээр). Жакарта: Badan Pusat Statistik.

[bappenas2022-9] Badan Pembangunan Nasional (2023). "Capaian Indikator Utama Pembangunan" (Индонези хэлээр). Жакарта: Badan Pembangunan Nasional.

[10] "Indeks Pembangunan Manusia 2024" (Индонези хэлээр). Индонезийн статистикийн төв агентлаг. 2024. Татаж авсан: 2026-04-13.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]