Зүүн Өмнөд Ази

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
НҮБ-ийн тодорхойлсон Ази тивийн бүсчлэл:

██ Зүүн Өмнөд Ази

Зүүн Өмнөд Ази гэдэг нь газар зүйн байрлал болон соёлын харилцааг харгалзан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын тодорхойлсон Ази тивийн бүс юм. Газар нутгийн байршлаар энэ бүс нутгыг Эх газрын (Энэтхэг-Хятадын хойг дахь Вьетнам, Камбож, Лаос, баруун Малайз, Мьянмар, Тайланд улсууд, Энэтхэгийн Андаманы арлууд), тэнгисийн (Малайн олтриг дахь Бруней, Зүүн Тимор, Индонез, зүүн Малайз, Филиппин улсууд, Австралийн Зул Сар арал) хэмээн хоёр дэд бүсд хуваан үзэж болно.[1]

Зүүн өмнөд Азийн 10 орнууд улс төр, эдийн засаг, соёлын "АСЕАН" (ASEAN) гэж олон улсын байгууллагыг Бангкокт 1967 онд үүсгэн байгуулж 1976 онд баталгаажуулсан байна.

Газар зүй[засварлах | edit source]

Зүүн өмнөд Азийн бүс нутгийг үндсэн хоёр дэд бүс нутагт хуваан авч үздэг.

  1. Эх газрын (Энэтхэг-хятадын хойг)
  2. Арлуудын хэсэг (Малайн арлуудын цуврал)

ЗӨА нь үндсэндээ Еврази тивийг Австрали тивтэй холбож буй мэт цуварсан хэлбэртэй байдаг бөгөөд Номхон болон Энэтхэгийн далайн зааг болдог онцлогтой. Далайн гол зам дээрх газар зүйн таатай байрлал, байгалийн баялагийн их нөөцтэй болон байгаль цаг агаарын нэн таатай орчин зэрэг нь анхнаасаа том улс гүрнүүдийн сонирхлыг татаж ирсэн. Иймээс ч Тайландаас (Английн Энэтхэг, Францын Энэтхэг-хятадын бүс нутгийн албан бус хилийн зааг бүс нутаг болж байсан) бусад бүс нутгийн бүх орнууд гаднын түрэмгийлэлд автаж колоничлогдож байсан түүхтэй.

Зүүн Өмнөд Азийн бүс нутгийн өнөөгийн газар зүйн байрлалын онцлогууд:

  • Дэлхийн улс төр, эдийн засгийн хөгжлийн стратегийг тодорхойлогч Европ, АНУ, Япон, Хятад зэргийн ашиг сонирхлын бүс нутаг.
  • Дэлхийн хамгийн олон хүн амтай бөгөөд улс төр, эдийн засгийн нөлөө бүхий БНХАУ, Энэтхэг хоёр улстай хаяа дэрлэн оршдог.
  • Номхон болон Энэтхэгийн далайн стратегийн маш том ач холбогдолтой хилийн зааг дээр байрлаж хяналт тавьдаг.

Бүс нутгийн хүн ам[засварлах | edit source]

2017 оны мэдээллээр энэ бүс нутагт 600 сая орчим хүн амьдарч байна. Тус бүс нутгийн хамгийн олон хүн амтай орон бол 255 орчим сая оршин суугчтай Индонез улс, харин тухайн бүс нутгийн хамгийн цөөн хүн амтай орон бол 402 мянган хүн амтай Бруней юм. Бүс нутагт 500 гаруй үндэстэн ястан аж төрдөг бөгөөд ихэнх нь хятад, малай, тай үндэстэн байдаг. Бүс нутгийн хүн амын өсөлт дунджаар 2,2 % байдагч энэ үзүүлэлт харилцан адилгүй байдаг тул зарим газар 30 % хүрдэг байна.

Бүс нутгийн саятан хотууд: Жакарта (10,2 сая), Манила (9,6 сая), Бангкок (8,2 сая), Янгон (Рангун-5,2 сая), Хошимин (хуучин Сайгон, 6,3 сая), Сингапур (5.6 сая), Ханой (3,7 сая), Сурабая (3,2 сая), Бандунг (2,8 сая), Куала Лумпур (1,6 сая), Пномпень (1,5 сая).

ЗӨА-ийн орнуудад хөдөлмөр эрхэлдэг 220 сая хүний 53 % хөдөө аж ахуй, 16 % аж үйлдвэрт үлдсэн 31 % үйлчилгээний салбарт ажилдаг байна. Бүс нутгийн нийт хүн амын 60 % орчим нь хөдөө орон нутагт амьдардаг бөгөөд сүүлийн жилүүдэд томоохон хот суурин газрууд бий болж буйгаас хотын оршин суугчдын тоо жилээс жилд нэмэгдэх хандлагатай байна.

Шашин шүтлэг[засварлах | edit source]

Эдгээр онуудын иргэд Лалын буюу Исламын, Бурханы шашин, Загалмайтны буюу христийн, индуизм зэрэг шашин шүтдэг.

  1. Исламын шашин гол төлөв хүн ам ихтэй Индонез болон Малайзад илүү дэлгэрсэн.
  2. Бурхны шашны хувьд ЗӨА-ийн орнуудад бага хүлэгийн буюу Тхеравада, Махаяна зэрэг урсгал ихэд түгээмэл дэлгэрсэн байдаг. /Вьетнам, Лаос, Камбож, Тайланд, Мьянма/
  3. Христианчууд Испанийн дарангуйлалд байсан Филиппинд түлхүү төвлөрсөн байдаг ч Индонез зэрэг бусад орнуудад бас цоон тоогоор байдаг.
  4. Индуизм Индонезийн Бали арал дээр нилээдгүй дэлгэрсэн.

Төр, шашин хоорондын харилцаа ЗӨА-ийн орнуудад харилцан адилгүй өөр өөрийн онцлогтой байдаг. Мьянмар, Индонез зэрэг орнуудад төрийн үйл хэрэгт шашны оролцоог хязгаарлахгүй бодлого баримталдаг байхад нэг намын ситемтэй Вьетнамд эсрэгээрээ шашны оролцоо, нөлөөг шууд хязгаарлаж байх жишээтэй. Лаос, Камбож, Тайланд зэрэг орнуудад төр засаг нь шашныг дэмжиж дэлгэрүүлэхэд саад хийдэгүй, харин ч бодлогоор зарим талаар ашиглах хандлагатай байдаг ч төрийн үйл хэрэгт шууд оролцохыг далдуур хязгаарлаж байгаа байдал ажиглагддаг. Төрөл бүрийн шашин нэг дор байдаг уг бүс нутгийн орнуудын төрийн удирдлага шашны зөрчилдөөнтэй асуудлаас тогтворгүй байдал үүсэхээс ихэд эмээн болгоомжилдог болсон.

Улс орнууд[засварлах | edit source]

Улс Газар нутаг (км2)[2] Хүн ам /2018/ Нягтрал (/км2) ДНБ, USD (2009)[3] Нэг хүнд оногдох ДНБ (2010) Нийслэл
Flag of Brunei.svg Бруней 5,765 428,000 70 10,405,000,000 $31,238 Бандар Сери Бегаван
Flag of Vietnam.svg Вьетнам 331,698 97,040,334 259 (2011) 104,600,000,000 (2011) $1,168 (2011) Ханой
Flag of East Timor.svg Зүүн Тимор 14,874 1,291,310 76 590,000,000 $588 Дили
Flag of Indonesia.svg Индонез 1,904,569 266,357,297 126 539,377,000,000 $3,015 Жакарта
Flag of Cambodia.svg Камбож 181,035 17.056.140 82 10,871,000,000 $813 Пномпень
Flag of Laos.svg Лаос 236,800 7,150,013 27 5,598,000,000 $984 Вьентьян
Flag of Malaysia.svg Малайз 329,847 28,318,000 83 192,955,000,000 $8,423 Куала Лумпур
Flag of Myanmar.svg Мьянмар 676,578 52,885,223 74 34,262,000,000 $701 Найпьидо
Flag of Singapore.svg Сингапур 697 5,781,130 7,023 291,900,000,000 $62,100[4] (2010 est.) Сингапур
ФилиппинФилиппин Филиппин 300,000 102,991,200 307 160,991,000,000 $2,007 Манила
Flag of Thailand.svg Тайланд 513,120 66,413,797 132 312,605,000,000 $5,691 Бангкок

Нэмэр[засварлах | edit source]

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. World Macro Regions and Components. The United Nations. the original on November 16, 2001-с архивлагдсан. September 13, 2009-д хандсан.Загвар:Deadlink
  2. Country Comparison :: Area. CIA World Factbook. September 12, 2009-д хандсан.
  3. Country Comparison :: GDP. CIA World Factbook. 2010-02-12-д хандсан.
  4. Singapore. CIA World Factbook. 2011-10-07-д хандсан.