Мьянмар

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт

<tr class="mergedbottomrow">

Бүгд Найрамдах
Мьянмарын Холбооны Улс
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်
Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw

Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
"Хорвоогийн хязгаар хүртэл"
(မ္ဘာမကြေ Габа Ма Че)
Нийслэл Нейпьидо (0.9 сая)
Том хот Янгон (4.3 сая)
Албан хэл бирм хэл
Албан үсэг бирм үсэг
Ард түмэн  Мьянмарын ард түмэн →
68% – бирм үндэстэн
  9% – шан ястан
  7% – карен ястан
  16% – бусад ард түмэн
 -  Нутгийн олон Мьянмарынхан
Төр засаг нэгдмэл байгууламж,
ерөнхийлөгчийн мэдлийн
бүгд найрамдах засагтай
 -  Ерөнхийлөгч Тин Чо
 -  Төрийн зөвлөх Аун Сан Су Чи
 -  Хоёр дэд
ерөнхийлөгч
Мин Све
Хенри Ван Тио
Улсын хурал Холбооны хурал
 -  Дээд танхим Олон ястны хурал
 -  Доод танхим Төлөөлөгчдийн хурал
Түүх он дараалал
 -  849-12-23 Анхны Паган улс 
 -  1510-10-16 Алдарт Таунгу улс 
 -  1948-01-04 Их Британиас салж,
Бирм улс сэргэв 
 -  1989 он Улсын нэр солигдов 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 676,578 км2 (40)
 -  Гадаргын ус (%) 3.06
Хүн ам
 -  Тооцоо (2010) 60,280,000[1] (24)
 -  Нягт сийрэг 73.9 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $76.473 тэрбум[2] (76)
 -  Нэг хүнд $1,250[2] (163)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $42.953 тэрбум[2] (76)
 -  Нэг хүнд $702[2] (155)
ХХИ (2010) 0.451[3] (доогуур) (132)
Мөнгөний нэгж Кьят (MMK)
Цагийн бүс +06:30
Замын хөдөлгөөн баруун
Домэйн нэр .mm
Утасны томьёо 95

Мьянмар (Мьянмар: မြန်မာ Мьянма), албан ёсоор Мьянмарын Холбоо нь Энэтхэг-Хятадын хойгийн хамгийн том нутагтай зүүн өмнөд Азийн орон юм. Зүүн хойд талаараа Хятад, зүүн талаараа Лаос, зүүн урд талаараа Тайланд, баруун талаараа Бангладеш, баруун хойд талаараа Энэтхэг улсуудтай хиллэх ба мөн баруун урд талд нь Мартабаны булан, Андаманы тэнгис оршино.

Мьянмар нь дэлхийн 40 дахь том болох 676,578 ам дөрвөлжин километр газар нутагтай, 24 дэх хүн ам шигүү суурьшсан, нийт 58.8 сая хүнтэй юм. Тус улсын соёл нь хөрш орнуудынхаа нөлөөг хүчтэй тусгасан байдаг бөгөөд Буддын шашны Бага хөлгөний урсгалд тулгуурлана. Генерал Не Виний удирдсан офицерууд 1962 онд У Нугийн иргэний засаглалыг түлхэн унагаснаас хойш цэргийн хунтын засаглал ноёрхож байсан. 2015 онд явагдсан бүх нийтийн сонгуулиар Аун Сан Су Чигийн тэргүүлсэн Ардчиллын төлөөх Үндэсний Лиг ялалт байгуулан засгийн эрхийг авсан ч, Армийн улс төр дэх нөлөө үндсэн хуулиар хамгаалагдсан байгаа бөгөөд нэг дэд ерөнхийлөгч нь армийн генерал хүн юм. Бирм маягийн социализм нь тус улсыг ядуурал руу гүнзгий түлхэн оруулсан юм. 1989 он хүртэл Бирм гэдэг нэртэй байв.

Газар зүй[засварлах | edit source]

Мьянмар улс 676,578 км2 газар эзэлсэн, Афганаас том, дэлхийн 40-р их нутагтай орон юм.

Физик газар зүйн зураг
Мон нутаг
Бар - бэлгэ амьтан

Байрлал[засварлах | edit source]

Хойд өргөргийн 9° — 29°, зүүн уртрагийн 92° — 102° дотор Ази тивийн дорно өмнөд хэсэгт Энэтхэгийн далайн эрэгт оршино. Өрнө умард талаараа Бангладеш (271 км), Энэтхэг (1468 км), дорно умнөд талаараа Хятад (2129 км), дорно өмнөд талаараа Тайланд (2416 км), Лаос (238 км) улстай хиллэж, өмнөд талаараа Бенгалын булан, Андаманы тэнгист тулна. Хилийн урт — 6522 км, эргийн урт — 1930 км.

Газрын тогтоц[засварлах | edit source]

Хил дагуу нутгаар уулархаг ба дундад нутгаар голын хөндийн, өмнөд эргээр тэнгисийн эргийн нам доор газартай.

Умард зах, Хималайн өврийн Хкакабо уул (5881 м) хамгийн өндөр цэг бол эрэг хамгийн нам доор газар болно. Аракан, Пегу, Шан, Тенассарим зэрэг уул нуруу, тэгш өндөрлөг газруудтай.

Уулсаар зааглагдах Иравади, Салуин, Ситаун гэсэн гурван мөрний сав газар байна. Иравади мөрөн 2170 км урсах ба хүн ардын ихэнх нь энэ мөрнийг бараадаж, Аракан-Шаны хооронд нутагладаг.

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Нутгийн ихэнх хэсэг тропикийн, экваторын уур амьсгалтай.

Өмнөд эргээр муссон салхитай жилд 5000 мм хур тунадастай байдаг бол мөрний адгаар 2500 мм, төв хэсгийн хуурай газраар 1000 мм-ээс бага хур тунадастай. Умард хэсэгт харьцангуй сэрүүн бөгөөд жилийн дундаж температур 21°C байх ба өмнөд хэсэгт халуун буюу дунджаар 32°C температур хүрч хална.

Ургамал амьтан[засварлах | edit source]

Ургамал амьтнаар баян. Нутгийн 16.6% нь газар тариаланд тохирох газар байх ба ширэнгэн ойтой. Бар, ирвэс зэрэг ховор амьтад ширэнгэнээ байх ба зэрлэг үхэр, зэрлэг гахай, буга, заан зэрэг хөхтөн амьтан байна. Ойн аж ахуй эрхэлнэ. Тоть гэх мэт 800 гаруй зүйлийн шувуу байна.

Хүн ам зүй[засварлах | edit source]

Нас хүйсийн суварга
Хэл угсааны газрын зураг
Шашин[4] Хувь
Будда 80%
Христ 7%
Нутгийн шүтлэг 6%
Лал 4%
Хиндү 2%

Мьянмар улс 2014 онд 51,419,420 хүнтэй (дэлхийд 24-р олон) байв. 29 хувь нь 0–14 насны багачууд, 65% нь 15–64 насны хөдөлмөрийн чадвартан, 6 хувь нь 65-ээс дээш өндөр настан юм. Хүн амын 30 хувь хотод, 70% хөдөө оршин суудаг. Жилд 1.1%-аар өсөж байна. Хүн амын нягт — 76 хүн/км2, дундаж наслалт — 65.2 жил, хүйсийн харьцаа — 0.93 эр/эм (15-64 насанд 0.98), бичиг үсэг тайлагдалт — 90%.

Ард түмэн[засварлах | edit source]

Яс үндэс Хувь
Бирм үндэстэн 68%
Шан ястан 9%
Карен ястан 7%
Аракан ястан 4%
Хятад үндэстэн 3%
Мон ястан 2%
Качин ястан 1%
бусад ард түмэн 7%

Мьянмар олон үндэстний орон юм. 135 нэрээр ялган бүртгэдэг.

Хүн амын олонх нь төвөд-бирм угсааны «бама» хэмээх бирм үндэстэн (68%) юм. Мөн тай-кадай угсааны шан (10%), төвөд-бирм угсааны карен (6%), аракан (4%), хятад (3%), мон, качин зэрэг ард түмэн байна.

Хэл, шашин[засварлах | edit source]

Мьянмарын ард түмэн хэлний төрлөөр төвөд-бирм, тай-кадай, хмон-мьен, мон-кхмер, хятад гэж хэд ангилагдана. Улсын албан ёсны хэл нь бирм үндэстний эх хэл болсон төвөд-бирм язгуурын бирм хэл байна. Хүмүүс бирм, шан, мон гэсэн үет үсгээр бичдэг. Бирм үсэг харьцангуй дугуй хийцтэй.

Мьянмарын ард түмний 90% буддын шашин, бага хөлгөний уламжлалт шүтлэгтэй. Хүн амын цөөнхөд христ, лал, хиндү шүтлэг бий.

Хот суурин[засварлах | edit source]

2014 оны хүн амын тоогоор:

1. Янгон (5,209,541 хүнтэй)
2. Мандалай (1,225,133)
3. Нейпьидо (1,160,242)
4. Моламьяйн (491,130)
5. Баго (288,120)

6. Патейн (286,684)
7. Пья (251,145)
8. Моунъюа (371,963)
9. Мейтхила (309,465)
10. Ситуэ (149,348)

Түүх[засварлах | edit source]

Эртний түүх[засварлах | edit source]

Орчин үеийн түүх[засварлах | edit source]

Төр засаг[засварлах | edit source]

Орон нутаг[засварлах | edit source]

Цэрэг зэвсэг[засварлах | edit source]

Гадаад харилцаа[засварлах | edit source]

Эдийн засаг[засварлах | edit source]

Өв соёл[засварлах | edit source]

Урлаг[засварлах | edit source]

Спорт[засварлах | edit source]

Лавлах бичиг[засварлах | edit source]

  1. <http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/MYA.pdf>. Retrieved 8 July 2010.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Burma (Myanmar). International Monetary Fund. 6 May 2011-д хандсан.
  3. Human Development Report 2010. United Nations (2010). 5 November 2010-д хандсан.
  4. Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Burma. Pew Research Center. 2010.