Оман

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Оманы Султант Улс
سلطنة عُمان
Салтанат Уман
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Төрийн дууллын нэр:
( نشيد السلام السلطاني‎‎
Нашид ас-Салаам ас-Султани)
Нийслэл 
(их хот)
Mаскат
Албан хэл Араб
Төр засаг Хэмжээгүй эрхт хаант засаг
 -  Султан Кабус бен Саид
 -  Үүрэг гүйцэтгэгч
Ерөнхий сайд
Фахд бин Махмуд
Улсын хурал Оманы зөвлөл
 -  Дээд танхим Улсын зөвлөл (Мажлис аль-Давла)
 -  Доод танхим Зөвлөлдөх хурал
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 309,501 км2 (70)
 -  Гадаргын ус (%) ялихгүй
Хүн ам
 -  Тооцоо (2010) 3,608,545 (133)
 -  Тооллого (2003) 2,341,000 
 -  Нягт сийрэг 9.2 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $75.837 тэрбум[1] 
 -  Нэг хүнд $25,438[1] 
ДНБ (Нэрлэсэн) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $55.620 тэрбум[1] 
 -  Нэг хүнд $18,657[1] 
ХХИ (2007) 0.846[2] (дээгүүр) (56)
Мөнгөний нэгж Риал (OMR)
Цагийн бүс +4
Замын хөдөлгөөн баруун
Домэйн нэр .om
Утасны томьёо 968

Оман (Араб: عمان‎ Уман), албан ёсоор Оманы Султант Улс нь Арабын хойгт орших баруун өмнөд Азийн орон юм.

Баруун хойгуураа АНЭУ, баруун урдуураа Йемен, баруунтаа Саудын Араб улсуудтай газраар хиллэж, зүүн өмнөдөд Арабын тэнгис, зүүн умардад Оманы булангаар тэнгис, далайн эрэг хөвөөлдөг.

Урьдын түүхэнд Оман нь одоогийн нутгаасаа гадна Хормузын хоолойн цаадах өмнөд Иран, Пакистан болон зүүн Африкийн Занзибар арал хүртэл олон боомт хотуудыг харъяандаа багтааж байжээ. Түүнээс хойш 16-р зуунаас ноёрхож асан Британийн эзэмшилд хэдий ороогүй боловч нь хүчтэй нөлөөлөлд нь оржээ. Тиймээс 1744 оноос хойш Аль-Саидийн угсааны захирсан Оман нь Их Британи ба АНУ-ын цэрэг, улс төрийн холбоотон байсаар иржээ.

Оман нь хэмжээлшгүй эрхт султант улс боловч чамгүй эрх мэдэлтэй хууль тогтоох засаглалыг хэрэгжүүлэгч парламенттай юм. Оман нь Арабын хойгийн бусад улсуудын адил баяжсан орон юм.

Газар зүй[засварлах | edit source]

Оман 309,500 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай, дэлхийн 71-р том орон юм.

Физик газрын зураг
Цөлийн баян бүрд

Байрлал[засварлах | edit source]

Оман хойд өргөргийн 16° — 28°, зүүн уртрагийн 52° — 60° дотор Өрнө Ази, Өрнө өмнөд Азид хамааран Арабын хойгийн дорнод өмнөд хязгаарт байна. Эргийн урт - 3165 км. Дорнод талаараа Оманы булан, өмнөд талаараа Арабын тэнгисийн эрэгтэй. Өрнөд талаараа Эмирт Арабтай 410 км, Саудын Арабтай 676 км, Йементэй 288 км зурвасаар хиллэдэг. Умард үзүүр Мусандам хойг нутгийн бусад хэсгээс салангид, Ормузын хоолойн эрэгт байдаг.

Газрын тогтоц[засварлах | edit source]

Оманы газар нутгийн 82% Арабын цөлийн хэсэг байна. 15% нь уул нуруу, 3% нь эргийн нам зурвас байна. Руб эль-Халийн цөл нь Арабын хойгийн цөм хэсгээс Оманыг тусгаарладаг байгалийн бартаа юм.

Дорнод эргээр Хажарын нуруу Мусандам хойгоос Сур хот хүртэл нумран тогтжээ. Хажар нуруу эрэг хоёрын дундуур Батина нутаг байна. Оманы эрэг дагуух арлаас том нь Масира юм. Оманы хамгийн өндөр цэг нь Шам (3000 м) бол нам доор цэг нь тэнгисийн эрэг болно.

Газрын тогтоц[засварлах | edit source]

Оман хуурай, халуун, тэнгисийн чийглэг уур амьсгалтай. Дунджаар 30 °C - 40 °C хална.

Жилийн хур тунадас Маскат хавьд 100 мм, уулархаг нутгаар 400 мм унадаг.

Хүн ам зүй[засварлах | edit source]

Он Хүн ам
1950 456,000
1970 732,000
1990 1,868,000
2010 2,782,000
2016 4,550,538
Нас хүйсний зураг
Бедуйн айл

Оман улсад 2016 оны байдлаар 4,550,538 хүн оршин сууж байна.

Хүн амын дунд 0-14 насны багачууд 22%, 15-64 насны хөдөлмөрийн чадвартан 75%, 65-аас дээш өндөр настан 2%-ийг бүрдүүлж байна.

Дундаж наслалт - 74 жил. Хүйсийн харьцаа - 1.46 эр/эм. Хүн амын жилийн өсөлт - 2.2%. Хүн амын 91% бичиг үсэгт тайлагдсан. Эрэгтэйд 93%, эмэгтэйд 85% байна.

Ард түмэн[засварлах | edit source]

Оманы 2.3 сая оршин суугч нь Оманы иргэн, 2.2 сая нь гадаадын иргэн, цагаач байна. Хүн амын дунд араб угсаатан олонх бөгөөд тэнгисийн худалдааны мөрөөр холбогдсон балуч, Энэтхэг, Пакистан, Шри-Ланк, Бангладеш, Африк гаралтай хүмүүс цөөнх байна.

Хэл бичиг[засварлах | edit source]

1899 он. Оманы айл

Оман улсад араб хэлийг албан ёсноо хэрэглэнэ. Араб үсгээр бичдэг. Мөн балуч, хинди зэрэг хэл хүн амын цөөн хэсэгт хэрэглэгдэнэ. Англи хэлийг гуравдагч хэл болгон бага сургуульд зааж сургадаг. Гудамж, замын хаяг тэмдэг араб, англи хос бичигтэй.

Шашин шүтлэг[засварлах | edit source]

Оманы хүн амын 86% нь лал шашин шүтдэг. Ибадит урсгал зонхилж, цөөнхөд суннит, шийт ёс мөрдөгдөнө.

Хүн амын 6% христ, 5% хиндү, 1% буддын шашин шүтлэгтэй.

Хот суурин[засварлах | edit source]

Оманы хүн амын 71% хот газар суудаг. Томоохон хотоос дурдвал:

Лавлах бичиг[засварлах | edit source]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Oman. International Monetary Fund. 21 April 2011-д хандсан.
  2. Human Development Report 2009: Oman. The United Nations. 18 October 2009-д хандсан.