Марокко

Мароккогийн Хант Улс
المملكة المغربية
аль-Мамляка аль-Магрибия
Flag of
Төрийн далбаа
Төрийн сүлд of
Төрийн сүлд
Уриа: араб. الله، الوطن، الملك
Allāh, al-Waṭan, al-Malik
«Бурхан, эх орон, вантан»
Төрийн дуулал: араб. النشيد الوطني المغربي
«Шарифын дуулал»
Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg
НийслэлРабат
ТомоохонКасабланка
Албан ёсны хэлАраб[1]
Бербер[2][a]
Угсаатны бүлгүүд
(2009)
99.1% Араб-Бербер
0.7% бусад
0.2% Еврей[3]
Төр засагҮндсэн хуульт
хаант засаг
• Ван
VI Мохаммед
• Ерөнхий сайд
Абделилла Бенкиран
Тусгаар тогтнол
1956 оны 3 сарын 2
1956 оны 4 сарын 27
Газар нутаг
• Нийт
446,550 км2[b] эсвэл 710,850 км²[b] (40/58)
• Усны эзлэх талбай (%)
0.056
Хүн ам
• 2012 тооцоо
36,064,173[4] (38)
• Тооллого
35,657,056[3]
• Нягтаршил
71.6/км2
ДНБ (ХАЧТ)2011 тооцоо
• Нийт
$158.994 тэрбум[5] (56)
• Нэг хүнд ноогдох
$4,940[5] (115)
ДНБ (нэрлэсэн)2011 тооцоо
• Нийт
100.323 тэрбум[5] (59)
• Нэг хүнд ноогдох
$3,117[5] (112)
ХХИ (2011)0.582
дундаж · 130
Мөнгөний нэгжМарокко дирхам (MAD)
Цагийн бүс+0
Жолооны талбаруун
Утасны томьёо+212
Домэйн нэр.ma
a. ^  Албан ёсны эрх байдалгүй боловч Франц хэл төр засаг, бизнесийн албан бичигт хэрэглэгдэх нь байдаг.
b. ^  446550 км²-д маргаантай нутгийг багтаагаагүй.
710850 км²-д Мароккын засан захирч буй Баруун Сахарын нутгийг оролцуулсан. Баруун Сахарыг тусгаар тогтнох үзэлт Полисарио бүлгийнхэн Мароккынх бус, тусгаар тогтносон Бүгд Найрамдах Ардчилсан Сахарын Араб Улс гэж зарлан тунхагладаг юм.

Мароккогийн Хант Улс (араб. المملكة المغربية‎‎ аль-Мамля́ка аль-Магриби́я; "аль-Мáгриб" гэдэг нь «өрнөд» гэх утга) гэж Африкийн баруун хойд эрэг, өрнөд умард Африкт орших улс юм. 32 сая орчим хүн амтай, 447,000 орчим км2 газар нутагтай улс юм. Нийслэл нь Рабат, харин хамгийн том хот нь Касабланка болно. Атлантын далай, Гибралтарын хоолой, Газар дундын тэнгисийн эрэгт оршино. Зүүн талаараа Алжир, хойд талаараа Испани (усан хилээс гадна Испанийн 2 бяцхан автономит хот болох Сеута, Мелильятай газраар хиллэдэг), болон өөрийн эзэмшилд байлгадаг Баруун Сахарын нутгаар дамжин өмнө талаараа Мавритан улстай хиллэнэ.[6]

Марокко нь Африк тивд оршдог боловч Африкийн Холбооны гишүүн бус цорын ганц орон бөгөөд тус холбоонд элсэн орох сонирхолгүй. Гэхдээ тус улс нь Арабын Барилдлага, Арабын Магрибын Холбоо, Франкофони, Исламын Шашинт Улсуудын Байгууллага, Газар Дундын Тэнгисийн Уулзалтын бүлэг, 77-гийн бүлэгт гишүүнээр элсээд байгаа.

Түүх[засварлах | кодоор засварлах]

Марокко нь Атлантын далай, Газар дундын тэнгис дэх газарзүйн байршлаараа олон арван жилийн туршид бий болсон урт түүхтэй. Финикчүүд энэ газрыг хамгийн түрүүнд захирч байсан ч Ром, Вестгот, Вандал, Византийн Грекчүүд мөн үүнийг захирч байжээ. МЭӨ VII зуунд Арабын ард түмэн тус бүс нутагт нэвтэрч, тэдний соёл иргэншил, түүнчлэн Исламын шашин цэцэглэн хөгжсөн.

Алтан ордны улсын түүхийн талаарх судалгаанд чухал байр суурь эзлэх нэгэн эрхэм бол алдарт жуулчин Ибн Баттута юм. Тэрээр Алтан ордны улсаас гадна Юан гүрний түүхийн судалгаанд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан билээ. Алдарт жуулчин, худалдаачин Ибн Баттута 1304 оны хоёрдугаар сарын 25 нд өнөөгийн Марокко улсын Танжер хэмээх боомт хотод шейх Абдаллах аль Лаватийн гэр бүлд төржээ. Түүний гэр бүл тухайн үеийн жирийн л нэг дундаж давхаргын айл байжээ. 1347 онд Ибн Баттута Монголын Юан гүрний зүг аян замын жолоогоо залсан юм.[7]

Мароккогийн Алавит гүрэн (18-р зуун).

15-р зуунд Португаличууд Мароккогийн Атлантын далайн эргийг захирч байв. 1800-аад он гэхэд Европын бусад хэд хэдэн улс энэ бүс нутгийг стратегийн байрлалаас нь болж сонирхож байв. Франц бол эдгээрийн эхнийх нь байсан бөгөөд 1904 онд Их Британи Марокког Францын нөлөөний нэг хэсэг гэж албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн. 1906 онд Алжесирасын бага хурлаар Мароккод Франц, Испанийн цагдаагийн үүргийг тогтоож, улмаар 1912 онд Фесийн гэрээгээр Марокко Францын протекторат болжээ.

Дэлхийн 2-р дайн дууссаны дараа Мароккочууд тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэж эхэлсэн бөгөөд 1944 онд тусгаар тогтнолын төлөөх хөдөлгөөнийг удирдан чиглүүлэх зорилгоор Истиклал буюу Тусгаар тогтнолын намыг байгуулжээ. АНУ-ын Төрийн департаментын мэдээлснээр 1953 онд алдартай Султан V Мохаммед Францад цөллөгджээ. Түүнийг Мохаммед Бен Аарафа сольсон нь Мароккочуудыг тусгаар тогтнолын төлөө улам хүчтэй түлхэхэд хүргэв. 1955 онд Мохаммед V Мароккод буцаж ирэх боломжтой болж, 1956 оны 3-р сарын 2-нд тус улс тусгаар тогтнолоо олж авав.

Тусгаар тогтнолоо олж авсныхаа дараа 1956, 1958 онд Испанийн мэдэлд байсан зарим бүс нутгийг хяналтандаа авснаар Марокко өсөж, 1969 онд Испанийн өмнөд хэсэгт орших Ифни анклавыг хяналтандаа авснаар Марокко дахин өргөжин тэлжээ. Эцэст нь Марокко 1975 онд Испаничуудыг хөөн зайлуулахын тулд Мавританитай холбоотон болж Баруун Сахарын ихэнх хэсгийг эзэлжээ. Гэсэн хэдий ч Испани өнөөдөр Мароккогийн хойд хэсэгт орших далайн эргийн хоёр анклав болох Сеута, Мелилья хотыг хяналтандаа байлгасаар байна.[8]

Газар зүй[засварлах | кодоор засварлах]

Марокко нь газарзүйн байрлалын хувьд Хойд Африкт Атлантын далай ба Газар дундын тэнгисийн дагуу байрладаг. Энэ нь Алжир, Баруун Сахартай хиллэдэг. Энэ нь Испанийн нэг хэсэг гэж тооцогддог Сеута, Мелилла гэсэн хоёр анклавтай хиллэдэг хэвээр байна. Мароккогийн газарзүйн байрлал нь хойд эрэг, дотоод бүсүүд нь уулархаг, харин эрэг нь тус улсын газар тариалангийн ихэнх хэсэг нь явагддаг үржил шимт тэгш талтай байдаг тул газарзүйн байрлал өөр өөр байдаг. Мөн Мароккогийн уулархаг газруудын хооронд тасалдсан хөндийнүүд байдаг. Мороккогийн хамгийн өндөр цэг нь 13,665 фут (4,165 м) хүртэл өргөгдсөн Жебел Тоубкал бөгөөд хамгийн нам цэг нь далайн түвшнээс доош -193 фут (-59 м) -д орших Себха Тах юм.[9]

Мароккогийн уур амьсгал нь газарзүйн байршилтай адил өөр өөр байдаг. Далайн эрэг дагуу энэ нь дулаан, хуурай зун, зөөлөн өвөлтэй Газар дундын тэнгис юм. Нутгаас хол байх тусам уур амьсгал эрс тэс, Сахарын цөлд ойртох тусам халуун, эрс тэс болно. Жишээлбэл, Мароккогийн нийслэл Рабат нь далайн эрэг дээр байрладаг бөгөөд 1-р сарын дундаж температур 46 хэм (8˚C), 7-р сарын дундаж температур 82 хэм (28˚C) байдаг. Үүний эсрэгээр, эх газраас хол орших Марракеш 7-р сарын дундаж температур 98 хэм (37˚C), 1-р сарын дундаж температур 43 хэм (6˚C) байна.[9]

Улс төр[засварлах | кодоор засварлах]

Төр засаг[засварлах | кодоор засварлах]

Өнөөдөр Мароккогийн засгийн газрыг үндсэн хуульт хаант засаглал гэж үздэг. Энэ нь төрийн тэргүүн (хаан гүйцэтгэдэг албан тушаал), засгийн газрын тэргүүн (ерөнхий сайд) бүхий гүйцэтгэх засаглалтай. Марокко нь мөн хууль тогтоох салбар болох Зөвлөхүүдийн танхим, Төлөөлөгчдийн танхимаас бүрдсэн хоёр танхимтай парламенттай. Мароккогийн засгийн газрын шүүхийн салбар нь Дээд шүүхээс бүрддэг. Марокко нь орон нутгийн засаг захиргааны хувьд 12 нутагт хуваагддаг бөгөөд Исламын хууль, түүнчлэн Франц, Испанийн хууль тогтоомжид суурилсан хууль эрх зүйн тогтолцоотой.

Орон нутаг[засварлах | кодоор засварлах]

Мароккогийн вант улсын 12 нутаг.

Марокко нь Баруун Сахар орон дэвсгэрийг оруулаад 12 нутагтай. АНУ тэргүүтэй олон арван улсууд Мароккогийн Сахарын мужуудын бүрэн эрхийг хүлээн зөвшөөрсөн.[10]

Эдийн засаг[засварлах | кодоор засварлах]

Саяхан Марокко улс эдийн засгийн бодлогодоо хэд хэдэн өөрчлөлт хийсэн нь илүү тогтвортой болж, өсөх боломжийг олгосон. Одоогоор үйлчилгээ, аж үйлдвэрийн салбараа хөгжүүлэхээр ажиллаж байна. Өнөөдөр Мароккогийн гол салбарууд нь фосфатын чулуулаг олборлох, боловсруулах, хүнсний боловсруулалт, арьс ширэн эдлэл хийх, нэхмэл эдлэл, барилга, эрчим хүч, аялал жуулчлал юм. Аялал жуулчлал нь тус улсын томоохон салбар учраас үйлчилгээний салбар ч мөн адил. Үүнээс гадна хөдөө аж ахуй нь Мароккогийн эдийн засагт чухал үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд энэ салбарын гол бүтээгдэхүүн нь арвай, улаан буудай, цитрус, усан үзэм, хүнсний ногоо, чидун, мал аж ахуй, дарс юм.[9]

Эх сурвалж[засварлах | кодоор засварлах]