Умард Македон

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Бүгд Найрамдах Умард Македон Улс
ᠪᠥᠭᠡᠳ ᠨᠠᠢᠷᠠᠮᠳᠠᠬᠤ ᠤᠮᠠᠷᠠᠳᠤ ᠮᠠᠺᠧᠳᠥᠨ ᠤᠯᠤᠰ
Република Северна Македонија →
(Северна Македониа)
Төрийн дууллын нэр:
мак. «Денес над Македонија» (Македоны өнөөдөр)
НийслэлСкопье (0,5 сая)
Том хот Скопье
Албан хэл македон хэл
Ард түмэн 
(2002[1] он)
Умард Македон ард түмэн →
64,2% – македон үндэстэн
25,2% – албани үндэстэн
  3,9% – турк үндэстэн
  2,7% – цыган ястан
  4,0% – бусад ард түмэн
 -  Нутгийн олон Македончууд
(Умард Македончууд)
Төр засаг Ардчилсан дэглэм, нэгдмэл
байгууламж
, парламентын
бүгд найрамдах засагтай
 -  Ерөнхийлөгч Стево Пендаровский (2019)
 -  Ерөнхий сайд Зоран Заев (2017)
 -  Улсын хурал мак. «Собрание» (Хурал)
Югославаас тусгаар тогтносон өдөр
 -  1991-09-08 Тунхаглан зарласан 
 -  1993-04-08 Хүлээн зөвшөөрөгдсөн 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 25 713 км2 (148)
 -  Гадаргын ус (%) 1,9 %
Хүн ам
 -  Тооцоо (2011) 2 058 539 хүн [2] (146)
 -  Тооллого (2002) 2 022 547 хүн [3] 
 -  Нягт сийрэг 80,1 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2012 оны тооцоо
 -  Нийт дүн 22 147 тэрбум $ 
 -  Нэг хүнд 10 718 $ [4] 
ДНБ (Нэрлэсэн) 2012 оны тооцоо
 -  Нийт дүн 0,198 тэрбум $ [4] 
 -  Нэг хүнд 4935 $ [4] 
ОТББИ (2008) 44,2 (дундаж
ХХИ (2012) 0,728 (сайн) (78)
Мөнгөний нэгж Македоны денар (MKD)
Цагийн бүс ТЕЦ (НЗНЦ+1)
 -  Зуны цаг ТЕЗЦ (НЗНЦ+2)
Утас, домэйн +389 / .mk
Нэр томъёо MK, MKD / БНМакУ

Бүгд Найрамдах Умард Македон Улс (Македон хэл: Република Северна Македонија), товчоор Хойд Македон (Македон хэл: Северна Македонија) нь Зүүн Европын Балканы хойгт орших бүгд найрамдах улс юм. Хуучин Югославын бүрэлдэхүүнд байсан бөгөөд өмнөд талаараа Грек, зүүн талаараа Болгар, баруун талаараа Албани, хойд талаараа Серби болон Косовотой хиллэдэг, далайд гарцгүй улс болно.

Түүх[засварлах | edit source]

Холбооны Бүгд Найрамдах Социалист Югослав Улсыг задарч түүний бүрэлдэхүүнд байсан 6 Бүгд найрамдах улс бүрэн бие даасан тусгаар тогтносон улс болох үед хошин ч гэмээр, сургамжтай ч гэхээр нэгэн үйл явдал болсон билээ. ХБНСЮУ-ын бүрэлдхүүнд байсан Македон улсыг энэхүү нэрээрээ тусгаар тогтнолоо зарлан НҮБ-ын гишүүн болох хүсэлтээ гаргахад уг хүсэлтийг Грек улс эрс эсэргүүцсэн байна. Учир нь Грек улс Македон гэдэг нэр нь Грекийн түүх соёлтой салшгүй холбоотой, түүнээс гадна уг нэрээр нэрлэгдэж байсан нутаг дэвсгэр, ард түмэн нь мөн Гректэй холбоотой учир үүнтэй ямар ч холбоо, үндэслэл байхгүй, сүүлд суурьшсан слав гаралтай үндэстэнд энэхүү нэршлийг өгөх нь буруу гэж үзэж эсэргүүцэл илэрхийлсэн байна. Энэхүү байдлыг харгалзан НҮБ-аас тус улсыг Хуучин Югославын Бүгд Найрамдах Македон Улс гэдэг нэрээр НҮБ-ын гишүүн болгосон түүхтэй билээ. Улмаар 2018 оны 6 сарын 12-нд Грек улс тус улсыг Бүгд Найрамдах Умард Македон Улс гэж нэрлэхэд татгалзах зүйлгүй хэмээн тохирч, Македоны бүх нийтийн санал асуулга, мөн хоёр улсын парламентаар хэлэлцэж албан ёсоор шийдсэнээр 2019 оны 2 сараас улсынхаа нэрийг сольсон байна.

Газар зүй[засварлах | edit source]

Физик газар зүйн зураг
Эртний гарвалтай Охрид нуур

Хойд Македон дорно өмнө Европ, Балканы хойгт оршдог. Өмнөд талаараа Грек, дорнод талаараа Болгар, умардаараа Серб, бүр нарийн хэлбэл Косово, өрнөд талаараа Албанитай хиллэдэг далайд гарцгүй орон. Хойд өргөргийн 40°50'-аас 42°20', зүүн өргөргийн 20°27'-оос 23°05' зэргэдийн торонд 25,713 ам дөрвөлжин километр нутаг дэвсгэр эзлэн байна.[5] Жижигдүү буюу дэлхийн 146-р том орон.

Хойд Македон 2000 метрээс өндөр 34 оргилтой үндсэндээ уулархаг орон. Хамгийн өндөр Кораб уул далайн түвшнээс дээш 2,764 м өндөр оргилтой.[6] Уул толгодоос гадна тэгш өндөрлөг, гол горхийн жалга, хөндий бий.[5] Нутгийн баруун хойноос эх авч зүүн урагш урсаад Грек рүү орж Эгейн тэнгист цутгахаар Хойд Македоны нутгаар 301 км урсдаг Вардар гол хамгийн урт нь гэнэ.[6] 225 км Брегальница, 207 км Црна зэрэг бусад гол Вардарт цутгадаг.[7] Вардарын сав газар Хойд Македон нутгийн 80 хувийг хамарчээ.[7] Хойд Македоны нутагт 53 нуур цөөрөм байгаагаас Охрид нуур 349 км² талбайтай, Преспа нуур 274 км² талбайтай.[6] Ууландаа халуун рашаан элбэг.[8]

Хойд Македонд газар хөдөлдөг. 1963 онд хүчтэй газар хөдөлж, Скопье хотыг нурааж байв.

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Хойд Македонд дөрвөн улирал тохионо. Зун халуун, хуурай, өвөлдөө цастай хүйтэн. Өвөл -20 °C, зун 40°C температурт хүрдэг. Хур тунадас бага, Вардарын хөндийд жилд 450 мм унана.[9]

Зүүлт[засварлах | edit source]

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Republic of Macedonia – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан