Люксембург

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
«Люксембург» үгээр энд холбогдлоо. Өөр зүйлийн хуудсыг «Люксембург»-аас олж болно.
Люксембургийн Их Херцогт Улс
Groussherzogtum Lëtzebuerg (люк.)
Grand-Duché de Luxembourg (фр.)
Großherzogtum Luxemburg (герм.)
Төрийн далбаа
Уриа: люк. "Mir wëlle bleiwe wat mir sinn"
«Бид байгаагаараа үлдэхийг хүсч байна»
Төрийн дууллын нэр:
люк. "Ons Heemecht"
«Төрөлх нутаг минь»
Нийслэл 
(их хот)
Люксембург
Албан хэл Люксембург (1984 оноос хууль ёсоор), Франц, Герман
Төр засаг Үндсэн хуульт
хаант засаг
 -  Их гүн Анри (Хенри)
 -  Ерөнхий сайд Жан Клод Юнкер
Тусгаар тогтнол
 -  Францаас 1815 оны 6 сарын 9 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 2,586.4 км2 (175)
 -  Гадаргын ус (%) 0.6
Хүн ам
 -  Тооцоо (2011) 511,840[1] 
 -  Тооллого (2001) 439,539 (170)
 -  Нягт сийрэг 194.1 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $42.796 тэрбум[2] (94)
 -  Нэг хүнд $83,438[2] (2)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2011 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $61.580 тэрбум[2] (69)
 -  Нэг хүнд $120,560[2] (1)
ХХИ (2011) 0.867[3] (маш сайн) (25)
Мөнгөний нэгж Евро (EUR)
Цагийн бүс +1
Замын хөдөлгөөн баруун
Домэйн нэр .lu1
Утасны томьёо +352
1Европын холбооны гишүүн тул .eu бас хэрэглэгдэнэ.

Люксембург (люк. Groussherzogtum Lëtzebuerg [ˈgʀəʊsˌhɛχtsoːktuːm ˈlətsəbuəɕ], фр. Grand-Duché de Luxembourg [ɡʁɑ̃ dyʃe də lyksɑ̃buʁ], герм. Großherzogtum Luxemburg [ˈɡʁoːsˌhɛʁt͡soːktuːm ˈlʊksm̩ˌbʊʁk), албан ёсоор Люксембургийн Их Херцогт Улс нь далайд гарцгүй Баруун Европын улс юм. Нийслэл Люксембург хотод Европын Холбооны дээд байгууллагуудын хоёр нь байдаг. Бельги, Нидерландтай хамтдаа Бенилюкс гэж нэрлэгддэг. Өмнө талаараа Франц, баруун болон хойд талаараа Бельги, зүүн талаараа Герман улстай хиллэдэг.

2,586.4 км.квадрат газар нутагтай, Европын хамгийн жижиг улсуудын нэг юм. 2019 онд 626,108 хүн амтай байсан Европын хамгийн бага хүн амтай улсуудын нэг боловч хамгийн өндөр хүн амын өсөлттэй улс юм. Люксембургийн хүн амын бараг тэн хагасыг гадаадууд эзэлдэг. Люксембург нь өндөр хөгжилтэй, эдийн засаг нь хөгжсөн улс, нэг хүнд ногдох ДНБ нь дэлхийн хамгийн өндөрт тооцогддог юм.

Люксембург нь Европын Холбоо, ЭЗХАХБ, НҮБ, НАТО, Бенилюкс гэх мэт олон улсын байгууллагуудын үүсгэн байгуулагчын нэг юм. Люксембург хотод Европын Холбооны хэдэн байгууллага агентлагууд оршдог. Люксембург нь НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлд 2013, 2014 онуудад байсан. 2020 оны байдлаар Люксембург улсын иргэд визгүй 187 улсад зорчих эрхтэй.

Түүх[засварлах | edit source]

Үндсэн өгүүлэл: Люксембургийн түүх
Люксембургийн хуваагдал

963 онд Арденны угсааны гүн Зигефройд (Sigefroid) одоогийн нийслэл байгаа газарт цайз бариулсан байна. Тухайн үед уг цайзыг "lucilinburhuc" буюу бяцхан цайз гэж нэрлэж байснаас тус улсын нэр гаралтай. 1060 оны үед Арденны угсаанаас салбарласан Люксембургийнханд гүнгийн хэргэм хүртээгдсэн байна. Ариун Ромын эзэнт гүрэн, Бохемийн хаан Карл IV нь Люксембургийн гэр бүлийн хүн байв. Гэвч Люксембургийн удмынхан Карл IV-ийн ачийн үед удам тасарч, эзэмшил газар нь 1461 онд Бургундийн гүнлигт нэгтгэгдсэн байна. Хожим Хабсбургийнхны эзэмшилд очиж, Нидерландын хамтаар Испани, Австрийн захиргаанд орж байв.

Францын хувьсгалын үед Францын мэдэлд орсны дараа 1815 оны Венийн хэлэлцээрээр Германы Холбооны Улсын бүрэлдэхүүнд, Нидерландын хааныг төрийн тэргүүнээ болгосон Люксембургийн Их Херцогт Улс болон зохион байгуулагджээ. 1830 оны Бельгийн тусгаар тогтнолын хувьсгалын үеэр Бельгичүүдтэй хамтран тэмцэж, Бельги улс тусгаар тогтноход бүрэлдэхүүнд нь орж байгаад 1839 оны Лондоны хэлэлцээрээр баруун хэсэг нь (одоогийн Люксембург муж) Бельги, үлдсэн хэсэг нь Нидерландын Вант улсын харьяанд орсон байна. 1867 онд Пруссийн Хант Улс ба Францын хооронд жийргэвч бүс болгохын тулд олон улсын гэрээ ёсоор төвийг сахисан орон хэмээн зарлагджээ. 1890 онд хуучин Нассаугийн гүн Адольф Люксембургийн их ванд өргөмжлөгдөж, Нидерландын хаан Люксембургийн удирдагч байхаа больж, жинхэнэ ёсоор тусгаар тогтносон байна.

Дэлхийн нэгдүгээр дайн болон дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Германд эзлэгдэж байсан. 1948 онд Бенилюксийн 3 улс хоорондоо гаалийн татваргүй байхаар тогтсон. 1949 онд Умард Атлантын Цэргийн Эвсэлд элсч, төвийг сахисан орон гэсэн статусаасаа татгалзжээ. 1957 онд Европын холбоог байгуулалцсан бөгөөд 1999 оноос Еврог мөнгөн тэмдэгтээ болгосон юм.

Улс төр[засварлах | edit source]

Үндсэн өгүүлэл: Люксембургийн улс төр

Үндсэн хуульт хаант засаглалтай. Төрийн тэргүүн нь удам залгамжлах их херцог. Их херцог нь засгийн газартай хамтдаа төрийн эрхийг баридаг. Люксембург 1868 оны 10-р сарын 17-нд үндсэн хуулиа баталсан. Их херцог нь парламентыг тараах эрхтэй бөгөөд 3 сарын дотор шинэ сонгууль болох ёстой байдаг.

Парламент нь 1 танхим, 60 гишүүнтэй бөгөөд бүх ард түмний шууд сонгуулиар 5 жилийн хугацаатай сонгогддог. Мөн парламентад зөвлөх үүрэгтэй, 21 гишүүн бүхий Төрийн хэргийн танхим гэж байх бөгөөд ерөнхий сайдын санал болгосноор их ван гишүүдийг нь томилдог.

Засаг захиргааны хуваарь[засварлах | edit source]

Люксембургийн засаг захиргааны хуваарь

Засаг захиргааны хувьд 3 дүүрэгт хуваагддаг.

  1. Дикерих дүүрэг
  2. Гревенмахер дүүрэг
  3. Люксембург дүүрэг

3 дүүрэг нь 12 кантон, тэдгээр нь 126 коммунд хуваагдана.

Люксембургийн газрын зураг

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

Засгийн газар
Ерөнхий мэдээлэл
Аялал жуулчлал
Бусад

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. "Population: 511 840 habitants au 1er janvier 2011", Le Portail des statistiques: Grand-Duché de Luxembourg, 3 May 2011. (Франц) Retrieved 4 May 2011.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 Luxembourg. International Monetary Fund. 30 February 2011-д хандсан.
  3. Human Development Report 2011. United Nations (2011). 5 November 2011-д хандсан.