Европын Холбоо

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Flag of Europe.svg
Далбаа
Locator European Union.svg
Гишүүн орнууд
Байгуулагдсан

Парисын хэлэлцээр (1951.04.18)
Ромын хэлэлцээр (1957.03.25)
Маастрихтын хэлэлцээр (1992.02.07)

Лиссабоны хэлэлцээр (2007.12.13)
Төв байр Брюссель, Люксембург, Страсбург
Үйлчилдэг бүс Европ
Гишүүд
Албан ёсны хэл 24
Европын Хорооны ерөнхийлөгч Урсула фон дер Лейен
Цахим сүлжээ europa.eu

Европын Холбоо (EХ) бол одоогоор Европ тивийн 27 тусгаар улсын эдийн засаг, улс төрийн нэгдэл юм. Урьд нь байсан Европын Нүүрс Гангийн Нийгэмлэг, болон Европын Эдийн Засгийн Нийгэмлэгийг 1958 онд нийлүүлж, 6 улсын гишүүнчлэлтэйгээр Европын Нийгэмлэгийг байгуулагджээ. Эхний хэдэн жилүүдээс гишүүд шинээр элссээр бүх талын үйл ажиллагаа нь өргөжсөөр 1992 оны "Маастрихт"-ын Гэрээгээр тохиролцож Европын Холбоо (ЕХ)хэмээх одоогийн нэрээ авч 1993 оны 11 дүгээр сарын 1-нээс хүчин төгөлдөр болжээ.

Европын Холбоо нь дэлхийн бусад бүс нутгийн байгууллагуудаас илүүтэйгээр эдийн засаг, улс төрийн хувьд чамбай нягтарсан, гишүүн орнуудын засаглалыг давхар чиглүүлэгч нэгэн махбод нь болсон, адармаатай өргөн хүрээт, нарийвчилсан тогтолцоо болсон. Дотроо Европын Хороо, Европын Нэгдлийн Зөвлөл, Европын Зөвлөл, Европын Нэгдлийн Шүүх, Европын Төв Банк зэрэг тусгай үүрэгтэй 7 байгууллагыг багтаадаг. ЕХ-ний иргэдээс 5 жил тутамд Европын Парламент сонгогддог.

Европын Холбоонд дэлхийн нийт хүн амын 7.3% болох 500 сая хүн амьдарч, дэлхийн нийт ХАЧ-аарх ДНБ-ийн 20% нь бүтээгддэг юм. Хуульчлан гишүүн орнууд даяар нэгдсэн зах зээл бий болгож байгаа. 1999 онд нэгдсэн мөнгөн тэмдэгт еврог 15 гишүүн улсдаа нэвтрүүлжээ. Гишүүн орнуудаа төлөөлөхүйц эрхтэй тул НҮБ, ДХБ, Их 8, Их 20-ийн уулзалт, хэлэлцээрт байнга оролцдог.

Далбаа нь цэнхэр дэвсгэр дээр дугаригласан 12 алтан шар одноос бүрдэнэ. Энэ нь үндсэн 12 холбоотныг илэрхийлнэ. Энэ тугийг 1980 оноос хойш хэрэглэх болжээ.

Түүх[засварлах | edit source]

Дараахь цаг хугацааны хуваарьд Европын Холбоо (ЕХ) байгуулагдах хууль эрх зүйн эхлэлийг тодорхойлсон болно. ЕХ нь 1950-аад онд Шуманs тунхаглалын дагуу байгуулагдсан Европын Хамтын Нийгэмлэгүүдээс (ЕХН) өнөөгийн олон үүрэг хариуцлагаа өвлөн авсан.

Legend:
  S: гарын үсэг зурсан
  F: хүчин төгөлдөр болсон
  T: хүчингүй болсон
  E: хугацаа нь дууссан
    де-факто орлосон
  Rel. w/ EC/EU framework:
   де-факто нэг хэсэг
   нэг хэсэг биш
                  Flag of Europe.svg Европын Холбоо (ЕХ) [Үрг.]  
Flag of Europe.svg Европын  Нийгэмлэгүүд (ЕН) (I багана)
Европын Атомын Энергийн Нийгэмлэг (ЕАЭН эвсэл Евратом) [Үрг.]      
Flag of the European Coal and Steel Community 6 Star Version.svg / Flag of the European Coal and Steel Community 9 Star Version.svg / Flag of the European Coal and Steel Community 10 Star Version.svg / Flag of the European Coal and Steel Community 12 Star Version.svg Европын Нүүрс Гангийн Нийгэмлэг (ЕНГН)  
    Европын Эдийн Засгийн Нийгэмлэг (ЕЭЗН)    
            Шенгений хууль Европын Нийгэмлэг (ЕН)
'TREVI' Хууль зүй, дотоод хэргийн асуудал (ХЗДТА, II багана)  
  Flag of NATO.svg Умард Атлантын Гэрээний Байгууллага (NATO) [Үрг.] Цагдаа шүүхийн хамтын ажиллагаа (ХЗДТА, II багана)
Flag of France.svg Flag of the United Kingdom.svg
Англи-Францын холбоо
[Хамгаалах байгууллага НАТО-д нэгдсэн] Европын Улс Төрийн Хамтын Ажиллагаа (ЕУТХА)   Гадаад, Аюулгүй Байдлын Нийтлэг Бодлого
(ГАБНБ, III багана)
Flag of the Western Union.svg Барууны Холбоо (БХ) Flag of the Western European Union (1993-1995).svg / Flag of the Western European Union.svg Баруун Европын Холбоо (БЕХ) [Баруун Европын Холбоо-ны даалгаврууд БЕХ-ын Ромын тунхаглалын дараа Европын Холбоо-нд шилжсэн]
     
[Нийгэм, соёлын даалгаврууд ЕЗ-д шилжсэн] [Үрг.]                 Ү · Х · З
    Flag of Europe.svg Европын Зөвлөл (ЕЗ)
Дюнкеркийн гэрээ¹
S: 1947 оны 3 сарын 4
F: 1947 оны 9 сарын 8
E: 1997 оны 9 сарын 8
Брюсселийн гэрээ¹
S: 1948 оны 3 сарын 17
F: 1948 оны 8 сарын 25
T: 2011 оны 6 сарын 30
Лондон ба Вашингтоны гэрээнүүд¹
S: 1949 оны 5 сарын 5/4 сарын 4
F: 1949 оны 8 сарын 3/8 сарын 24
Парисын гэрээнүүд: ЕНГН ба ЕБХН
S: 1951 оны 4 сарын 18/1952 оны 5 сарын 27
F: 1952 оны 7 сарын 23/—
E: 2002 оны 7 сарын 23/—
Брюсселийн гэрээг өөрчлөн
батлах протокол
¹
S: 1954 оны 10 сарын 23
F: 1955 оны 5 сарын 6
Ромын гэрээнүүд: ЕЭЗН² ба ЕАЭН
S: 1957 оны 3 сарын 25
F: 1958 оны 1 сарын 1
БЕХ ба ЕЗ-ийн зөвшилцөл¹
S: 1959 оны 10 сарын 21
F: 1960 оны 1 сарын 1
Брюсселийн (Нэгдэх) гэрээ³
S: 81965 оны 4 сарын 8
F: 1967 оны 7 сарын 1
Давигноны илтгэл
S: 1970 оны 10 сарын 27
Нэг Европын Хууль (НЕХ)
S: 1986 оны 2 сарын 17/28
F: 1987 оны 7 сарын 1
Шенгений гэрээ ба Конвенц
S: 1985 оны 6 сарын 14/6 сарын 19
F: 1995 оны 3 сарын 26
Маастрихтын гэрээ²,
S: 1992 оны 2 сарын 7
F: 1993 оны 11 сарын 1
Амстердамын гэрээ
S: 1997 оны 10 сарын 2
F: 1999 оны 5 сарын 1
Ниццагийн гэрээ
S: 2001 оны 2 сарын 26
F: 2003 оны 2 сарын 1
Лиссабоны гэрээ
S: 2007 оны 12 сарын 12
F: 2009 оны 12 сарын 11
¹Хэдийгээр ЕХ-ны гэрээ биш боловч эдгээр гэрээнүүд нь ГАБНБ-ийн гол хэсэг болох ЕХ-ны батлан хамгаалах салбарын хөгжилд нөлөөлсөн. Дюнкеркийн гэрээний дагуу байгуулагдсан Англи-Францын холбоог БХ нь де-факто орлосон. ГАБНБ баганыг 1955 оны өөрчлөгдсөн Брюсселийн гэрээ (MBT)-ийн хүрээнд байгуулагдсан аюулгүй байдлын зарим байгууллагаар бэхжүүлсэн. Брюсселийн гэрээг 2011 онд цуцалж, улмаар ЕХ-ны хооронд байгуулсан Лиссабоны гэрээнд тусгасан харилцан батлан хамгаалах заалтанд БЕХ-г илүүц болгож байна гэж үзсэн тул БЕХ-ийг татан буулгасан.
²Маастрихт, Ромын гэрээнүүд нь ЕХ-ны эрх зүйн үндсийг бүрдүүлсэн бөгөөд Европын Холбооны Гэрээ (ЕХГ), Европын Холбооны Ажиллах Гэрээ (ЕХАГ) гэж тус тус нэрлэдэг.
³Европын хамтын нийгэмлэгүүд нийтлэг институтууд ба эрх зүйн биет (өөрөөр хэлбэл, өөрийн нэрээр гарын үсэг зурах чадвартай) болсон.
⁴Энэхүү нэгтгэлт нь ЕХ нь Европын хамтын нийгэмлэгийн эрх зүйн чанарыг өвлөж, тулгуур системийг халж, ЕХ-ны тогтолцоог бүх бодлогын хүрээг хамарсан гэсэн үг юм. Салбар тус бүрт гүйцэтгэх / хууль тогтоох эрх мэдлийг ЕХ-ны байгууллагууд болон гишүүн орнуудын хоорондох чадварын хуваарилалтаар тодорхойлсон.
⁵Европын Батлан Хамгаалах Нийгэмлэг (ЕБХН) байгуулах гэрээг Францчууд соёрхон баталж чадаагүй тул Европын улс төрийн хамтын нийгэмлэг (ЕУТХН) байгуулах төлөвлөгөөгөө зогссон.

Гишүүн орнууд[засварлах | edit source]

Одоогийн байдлаар Европын холбоонд бүртгэлтэй орнууд: Австри, Бельги, Болгар, Унгар, Герман, Грек, Дани, Ирланд, Испани, Итали, Кипр, Латви, Литва, Люксембург, Мальта, Нидерланд, Польш, Португал, Румын, Словак, Словени, Финланд, Франц, Хорват, Чех, Швед, Эстони зэрэг орнууд багтдаг

Гол үйл явдлууд[засварлах | edit source]

  • 1951 — Европын Нүүрс Гангийн Нийгэмлэг бий болсон Парисын Гэрээ байгуулсан.
  • 1957 — Европын эдийн засгийн нийгэмлэг /ЕЭСН/ болон Евратом байгуулсан Ромын Гэрээнд гарын үсэг зуржээ.
  • 1973 — Европын эдийн засгийн нийгэмлэг анхны өргөжилт. ( Дани, Ирланд, Их Британи нэгдэж орсон).
  • 1978 — Европын валютын систем бий болсон.
  • 1979 — Европын Парламентын анхны бүх европын сонгууль болсон.
  • 1981 — Грек Улс нэгдэж орсон.
  • 1985 — Шенгений Хэлэлцээр байгуулсан.
  • 1986 — Испани, Португали нэгдэж орсон.
  • 1986 — Европын нэгдсэн гэрээ- Европын Холбоо байгуулах анхны эрх зүйн баримт бигчүүд гарсан.
  • 1992 — Маастрихтын Гэрээ байгуулж Европын эдийн засгийн нийгэмлэгийн үндсэн дээр Европын Холбоо байгуулсан.
  • 1995 — Австри, Финлянд, Швед нэгдэн орсон.
  • 1999 — Европын нэгдсэн валют буй болсон бөгөөд -"Евро" -г 2002 оноос эргэлтэнд оруулсан.
  • 2004 — Чех, Унгар, Польш, Словак, Словени, Эстони, Латви, Литв, Кипр, Мальта зэрэг орнууд нэгдэн орсон.
  • 2007 — Лиссабон хотод Өөрчлөн шинэчлэх тухай Гэрээнд гарын үсэг зурсан.
  • 2007 — Болгар, Румын нэгдэж орсон.
  • 2013 — Хорват Улс нэгдэж орсон.
  • 2020 — Их Британи Холбооноос гарсан.


Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Европын Холбоо – Викимедиа дуу дүрсний сан
Wiktionary
Wiktionary: Европын Холбоо – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу