Бүгд Найрамдах Конго Улс

Бүгд Найрамдах Конго Улс

*République du Congo* (Франц)

*Republíki ya Kongó* (Лингала)

*Repubilika ya Kôngo* (Китуба)
Бүгд Найрамдах Конго Улс République du Congo (Франц); Republíki ya Kongó (Лингала); Repubilika ya Kôngo (Китуба);
	Төрийн далбаа Сүлд
	Уриа: "Unité, Travail, Progrès" (Франц); ("Эв нэгдэл, ажил хөдөлмөр, хөгжил дэвшил")
	Төрийн дуулал: "La Congolaise" (Франц); Besi Kôngo (Конго); (Монгол: "Конгогийн Дуулал")
Нийслэл ба томоохон хот	Браззавил; 4°16′S 15°17′E / 4.267°S 15.283°E
Албан ёсны хэл	Франц хэл
Хүлээн зөвшөөрөгдсөн үндэсний хэл	Лингала хэл; Китуба хэл;
Шашин (2020)	87.1% Христ; 8.0% Шашингүй; 2.7% Уламжлалт итгэл; 1.2% Ислам; 1.0% Бусад;
Ард түмний нэршил	Congolese
Төр засаг	Нэгдмэл ноёрхогч-намын хагас-ерөнхийлөгчийн бүгд найрамдах улс
• Ерөнхийлөгч	Дэнис Сассу Нгэссо
• Ерөнхий Сайд	Анатоль Макоссо
Хууль тогтоох байгууллага	Парламент
• Дээд танхим	Сенат
• Доод танхим	Үндэсний Ассамблей
Тусгаар тогтнол
• Бүгд найрамдах улс байгуулагдсан	11 сарын 28, 1958
• Францаас тунхагласан	8 сарын 15, 1960
Газар нутаг
• Нийт	342,000 км2 (132,000 бээр2) (64)
• Усны эзлэх талбай (%)	3.3
Хүн ам
• 2023 тооцоо	5,677,493 (116)
• Нягтаршил	17/км2
ДНБ (ХАЧП)	2022 тооцоо
• Нийт	▼$23.0 тэрбум (150)
• Нэг хүнд ноогдох	▼$4,682 (149)
ДНБ (нэрлэсэн)	2022 тооцоо
• Нийт	▲$14.4 тэрбум (142)
• Нэг хүнд ноогдох	▲ $2,945 (138)
ОТББИ (2011)	40.2; дундаж
ХХИ (2021)	▼ 0.571; дундаж · 153
Мөнгөний нэгж	Төв Африкийн франк (XAF)
Цагийн бүс	UTC+1 (БАЦ)
Огнооны формат	өө/сс/жжжж
Жолооны тал	баруун
Утасны томьёо	+242
Домэйн нэр	.cg

Бүгд Найрамдах Конго Улс (Франц: République du Congo, конго. Repubilika ya Kongo, лингала Republíki ya Kongó), мөн Конго-Браззавил^[7]^[8] эсвэл энгийнээр Конго, нь Төв Африкийн баруун эрэг дээр оршдог улс юм. Баруун талаараа Габон, баруун хойд талаараа Камерун мөн зүүн хойд талаараа Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс, зүүн өмнөд талаараа Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улс, өмнөд талаараа Анголын эксклав Кабинда хиллэж зүүн өмнөд талаараа Атлантын далайгаар хүрээлүүлдэг байна.

Албан ёсны хэл нь- франц хэл юм. Хүн ам нь 2024 оны байдлаар 6.2 сая. Нийслэл хот нь — Браззавиль.

3000 орчим жилийн өмнө тус бүс нутагт банту хэлтэй овог аймгууд ноёрхож байжээ. Эдгээр овог аймгууд Конго мөрний сав газар руу хөтөлдөг худалдааны холбоо тогтоожээ. Конго өмнө нь Экваторын Африк хэмээх Францын колони байсан. Бүгд Найрамдах Конго Улс 1958 оны 11-р сарын 28-нд байгуулагдаж, 1960 онд Францаас тусгаар тогтносон. 1969-1992 онуудад тус улсыг Бүгд найрамдах Конго Ард Улс гэж нэрлэж, "социализм байгуулах" бодлогыг баримталж байв. 1992 онд тус улс олон намын сонгууль явуулсан боловч 1997 онд Конгогийн иргэний дайнд ардчилсан замаар сонгогдсон засгийн газрыг түлхэн унагаж, 1979 онд анх засгийн эрхэнд гарсан Ерөнхийлөгч Денис Сассу Нгессо 40 гаруй жил захирч байна.

Бүгд Найрамдах Конго улс нь Африкийн Холбоо, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, Франц хэлтэй орнуудын холбоо, Төв Африкийн Улсуудын Эдийн Засгийн Нийгэмлэг, Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөний гишүүн юм. Энэ нь Гвинейн булангийн 4 дэх том газрын тос олборлогч болж, зарим бүс нутагт улс төр, эдийн засгийн тогтворгүй байдал, улс даяар газрын тосны орлогын жигд бус хуваарилалт байгаа хэдий ч тус улсад тодорхой хэмжээний хөгжил цэцэглэлтийг авчирсан. Конго улсын эдийн засаг нь газрын тосны салбараас ихээхэн хамааралтай бөгөөд газрын тосны үнэ буурахад эдийн засгийн өсөлт мэдэгдэхүйц удааширдаг. Хүн ам нь 6.2 сая бөгөөд тэдний 88.5% нь Христийн шашинтнууд юм.

Хүн ам

Хүн ам нь 2024 оны байдлаар -6 сая 236 мянга 308.

Дундаж урьдчилсан мэдээгээр тус улсын хүн ам 2100 он гэхэд 18.6 саяд хүрэх тооцоо байдаг.

Хүн амын жилийн өсөлтийн хурд: 2.26%.

Эрэгтэйчүүдийн дундаж наслалт 60, эмэгтэйчүүдийнх 63 жил байна.

ХДХВ-ийн тархалт 2.6% байна (2018 оны тооцоо).

Хотын хүн ам: 67.8%

Бичиг үсэг тайлалт: 80.3% (2018 оны тооцоо).

Үндэстний бүрэлдэхүүн: Конго 48%, Санга 5.6%, Мбоши 12%, Теке 17%, Пигмей 10%, Европ болон бусад 3%.

Эдийн засаг

Эдийн засаг нь газрын тосны олборлолт, экспортод суурилдаг (2013 онд 14.5 сая тонн). Нэг хүнд ногдох ДНБ нь 2009 онд 4,100 ам.доллар байжээ.

Аж үйлдвэр (ДНБ-ий 68.7%) нь газрын тосны үйлдвэрлэл, цементийн үйлдвэрлэл, мод, шар айраг исгэх, элсэн чихэр, далдуу модны тос, саван, тамхи зэрэг орно.

Хөдөө аж ахуй (ДНБ-ий 4%) нь кассава (тапиока), чихрийн нишингэ, будаа, эрдэнэ шиш, газрын самар, хүнсний ногоо, кофе, какао зэрэг орно.

Засаг захиргааны хуваарилалт

Бүгд Найрамдах Конго Улсын Засаг захиргааны хуваарилалт- департаментууд
№	Департамент (монгол.)	Департамент (Франц.)	Төв	Талбай, км²	Хүн ам: (2010)	link=\|alt=Департаменты Республики Конго\|center\|300x300px
1	Браззавиль	Brazzaville	Браззавиль	100	1 408 150
2	Буэнза	Bouenza	Мадингу	12 265	319 570
3	Баруун Куветт	Cuvette-Ouest	Эво	26 600	59 728
4	Куилу	Kouilou	Лоанго	13 650	84 165
5	Куветт	Cuvette	Овандо	48 250	152 433
6	Лекуму	Lékoumou	Сибити	20 950	85 617
7	Ликуала	Likouala	Импфондо	66 044	97 206
8	Ниари	Niari	Лубомо	25 942	255 120
9	Плато	Plateaux	Жамбала	38 400	192 596
10	Пул	Pool	Кинкала	33 955	436 786
11	Пуант-Нуар	Pointe-Noire	Пуэнт-Нуар	44	829 134
12	Санга	Sangha	Весо	55 800	81 326
	Нийт			342 000	4 001 831

Эшлэл

↑ "Constitution de 2015". Digithèque matériaux juridiques et politiques, Jean-Pierre Maury, Université de Perpignan (Франц хэлээр). Архивласан огноо 13 March 2016. Татаж авсан: 2 January 2021.
↑ "Religions in Republic of the Congo | PEW-GRF". Эх хувилбараас архивласан: 2022-10-10. Татаж авсан: 2023-08-27.
↑ "Congo, Republic of the". The World Factbook (2026 хэвлэл). АНУ-ын Тагнуулын төв газар. Татаж авсан: 22 June 2023. (Archived 2023 edition)
1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2022". IMF.org. International Monetary Fund. October 2022. Татаж авсан: October 11, 2022.
↑ "GINI index". World Bank. Архивласан огноо 9 February 2015. Татаж авсан: 12 September 2015.
↑ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. х. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Архивласан (PDF) огноо 15 December 2020. Татаж авсан: 16 December 2020.
↑ SEWELL CHAN, MADELEINE KRUHLY & HANNAH OLIVENNES (12 May 2016). "Congo Republic". Архивласан огноо 7 January 2014. Татаж авсан: 6 January 2014.
↑ "Le congo". Архивласан огноо 3 June 2020. Татаж авсан: 3 June 2020.

[Digitheque-1] "Constitution de 2015". Digithèque matériaux juridiques et politiques, Jean-Pierre Maury, Université de Perpignan (Франц хэлээр). Архивласан огноо 13 March 2016. Татаж авсан: 2 January 2021.

[2] "Religions in Republic of the Congo | PEW-GRF". Эх хувилбараас архивласан: 2022-10-10. Татаж авсан: 2023-08-27.

[3] "Congo, Republic of the". The World Factbook (2026 хэвлэл). АНУ-ын Тагнуулын төв газар. Татаж авсан: 22 June 2023. (Archived 2023 edition)

[auto-4] 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database, October 2022". IMF.org. International Monetary Fund. October 2022. Татаж авсан: October 11, 2022.

[5] "GINI index". World Bank. Архивласан огноо 9 February 2015. Татаж авсан: 12 September 2015.

[UNHDR-6] Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. х. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Архивласан (PDF) огноо 15 December 2020. Татаж авсан: 16 December 2020.

[7] SEWELL CHAN, MADELEINE KRUHLY & HANNAH OLIVENNES (12 May 2016). "Congo Republic". Архивласан огноо 7 January 2014. Татаж авсан: 6 January 2014.

[ambacongofr.org-8] "Le congo". Архивласан огноо 3 June 2020. Татаж авсан: 3 June 2020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

ү х з Африкийн Холбооны гишүүн улсууд
Бүрэн эрхт улс	Алжир Ангол‎ Бенин‎ Ботсвана‎ Буркина Фасо‎ Бурунди‎ Габон‎ Гамби‎ Гана‎ Гвиней Гвиней-Бисау‎ Египет‎ Жибути‎ Замби‎ Зимбабве‎‎ Кабо-Верде‎ Камерун‎ Кени Коморос Конго, Ардчилсан Бүгд Найрамдах Улс Конго, Бүгд Найрамдах Улс Кот-д'Ивуар‎ Лесото‎ Либери‎ Ливи Маврики‎ Мавритани‎ Мадагаскар‎ Малави‎ Мали‎ Марокко‎ Мозамбик‎ Намиби‎ Нигери Нижер Өмнөд Африк Өмнөд Судан Руанда‎ Сан-Томе ба Принсипи‎ Сенегал‎ Сейшелийн арлууд Сомали‎ Судан Сьерра Леон‎ Танзани‎ Того Төв Африкийн Бүгд Найрамдах Улс Тунис‎ Уганда‎ Чад‎ Экваторын Гвиней‎ Эсватини‎ Эритрей‎ Этиоп‎
Хүлээн зөвшөөрөгдөөгүй	Бүгд Найрамдах Ардчилсан Арабын Сахар Улс