Сомали

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya (сом.)
جمهورية الصومال الفدرالية
Ǧumhūriyyat aṣ-Ṣūmāl al-Fidirāliyya (араб.)
Холбооны Бүгд Найрамдах Сомали Улс
Flagge Somalias
Wappen Somalias
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Албан хэл Сомали хэл1
Нийслэл Могадишу
Төрийн хэлбэр Парламентын Холбооны Бүгд Найрамдах Улс
Засаглалын хэлбэр парламентын систем
Төрийн тэргүүн Ерөнхийлөгч
Мохамед Абдуллахи Мохамед
Засгийн газрын тэргүүн Ерөнхий сайд
Хассан Али Кайре
Газар нутгийн талбай 637.6572 км²
Хүн ам 12,3 сая2 (2017)(*)
Хүн амын нягтрал 19 хүн/км²
ДНБ
  • Нийт (нэрлэсэн)
  • Нийт (ХАЧХ)
  • ДНБ/Хүн ам (нэрл.)
  • ДНБ/Хүн ам (ХАЧХ)
2017[1]
Мөнгөн тэмдэгт Сомали шиллинг (SOS)
Үүсэл
  • 1960 оны 7 сарын 1 Бүгд Найрамдах Сомали Улс
    Италийн итгэлцлийн нутаг дэвсгэр нь Британийн Сомалитай нэгдсэн
  • 1969 оны 10 сарын 21
    Бүгд Найрамдах Ардчилсан Сомали Улс
  • 1991 оны 1-р сараасзадрал
    (Сомалийн шилжилтийн засгийн газрыг үзэх)
  • 2012 оны 8 сарын 25
    Холбооны Бүгд Найрамдах Сомали
  • Тусгаар тогтносон 1960 оны 7 сарын 1 (өмнөд хэсэг нь Италиас)
    1960 оны 6 саырн 26 (Сомалийн умард хэсэг нь Их Британиас).
    Төрийн дуулал Qolobaa Calankeed
    Цагийн бүс UTC+3
    ТХ-н дугаар СО
    ISO 3166 SO, SOM, 706
    Домэйн нэр .so
    Утасны бүсчлэлийн дугаар +252
    1 Хоёрдогч хэл нь итали.
    Somalia on the globe (Africa centered).svg
    So-map.png

    Сомали (Somalia) нь Африкийн дорнод үзүүрт орших улс. Жибути, Этиоп, Кени улсууд болон хиллэж, Энэтхэгийн далайтай хиллэнэ. 1991 онд гарсан иргэний дайны улмаас үндсэндээ нэгдсэн засгийн газаргүй байдал үргэлжилж буй бөгөөд өдгөө түр засгийн газар нь нийслэл Могадишуг хянаж байгаа боловч Сомалийн нутаг дэвсгэр дээр албан ёсны түр засгийн газарт захирагддаггүй хэд хэдэн бүс нутаг бий.

    Улсын нэр[засварлах | edit source]

    Албан ёсны нэр нь Сомали хэлээр Soomaaliya. Араб хэлээр صومال, Аль Сумал.

    Англи хэлээрх албан ёсны нэршил нь Somalia.

    Түүх[засварлах | edit source]

    1991 оноос хойших түүхийг Сомалийн иргэний дайн өгүүллээс үзнэ үү.

    Улс төр[засварлах | edit source]

    Баррегийн засаглалын ид үед социализмын далбаан дор цэргийн дэглэм тогтсон боловч сулран доройтсоор сүүлдээ "Могадишугийн захирагч" гэж нэрлэгдэх болсон ерөнхийлөгч 1992 онд улсаа аргагүйн эрхэнд орхин гарч, Нигери рүү дүрвэсэн юм. Тэр цагаас хойш үндсэндээ төв засгийн газаргүй байдал үргэлжилж буй.

    Иргэний дайны гал дэгдсэн тус улсад орон нутгийн язгууртнууд тус тусдаа хяналт тогтоож, бие биетэйгээ тэмцэлдэж байв.

    2000 онд албан ёсны түр засгийн газрыг Жибутигийн нийслэл Жибути хотод байгуулсан бөгөөд улмаар бүс нутгийн 7 орноос бүрдэх Засгийн газар хоорондын хөгжлийн байгууллага (IGDA)-ын зуучлалаар 2004 онд шинээр түр засгийн газар байгуулах тохиролцоонд хүрч, Кенийн нийслэл Найробид байгуулагдсан түр засгийн газарт өмнөх түр засгийн газрын эрх шилжсэн.

    2006 оны 6 сард Исламын хэт даврагчдын зэвсэгт бүлэглэл Исламын нэгдсэн шүүх (UIC) нь нийслэл Могадишуг эзлэж, өмнөд хэсэгт хяналтаа тогтоосон. Исламын фундаменталист засаглалыг тогтоосон тус засаг нь албан ёсны түр засгийн газартай тулалдаж эхэлжээ.

    НҮБ-ийн Аюулгүйн Зөвлөл 2006 оны 7 сарын 13-нд Энхийг сахиулах хүчнийг илгээх асуудлыг хэлэлцэж, мөн оны 12 сарын 6-нд уг асуудал шийдэгдсэн юм. Харин энхийг сахиулах хүчнийг ирэхээс урьтаж Этиопийн армийн дэмжлэгээр, түр засгийн газрын хүчин довтолгоонд орж нийслэл Могадишуд хяналтаа тогтоожээ. Ийнхүү Исламын нэгдсэн шүүхийн хүчнийг өмнө зүгт шахсаар, 2007 оны 1 сарын 1-нд тэдний сүүлчийн түшиц газрыг эзэлснээр түр засгийн газар нь өдгөө Сомалиландаас бусад, Сомалийн бүх нутгийг хянаж байна.

    Засаг захиргааны нэгж[засварлах | edit source]

    Нийслэл Могадишу нь мөн Бенадир мужийн төв болдог.

    Газар зүй[засварлах | edit source]

    Далайн эрэг хавийн хэсэг нь халуун, чийглэг уур амьсгалтай ч эх газрын хэсэг нь цөлийн уур амьсгалтай.

    Эдийн засаг[засварлах | edit source]

    Иргэний дайны улмаас эдийн засаг нь бүрэн сүйрсэн. Дэлхийн хамгийн ядуу улсуудын нэг. Иргэдийн нэлээд хэсэг иргэний дайнаас дүрвэж, хөрш орнууд руу гарсан бөгөөд гадаадын тусламжаар гол зогоож буй.

    Гол салбарууд: Гадил жимсний модонд төвлөрсөн газар тариалан, тэмээ, хонь, ямаа зэрэг мал аж ахуй.

    Батлан хамгаалах[засварлах | edit source]

    Түр засгийн газрын арми нь 5,000 цэрэгтэй. 2002 оны улсын батлан хамгаалах салбарын төсөв нь 15,000 америк доллар. Мөн түр засгийн газарт захирагддаггүй зэвсэгт бүлэглэлүүд тус тусдаа армитай.

    Хүн ам[засварлах | edit source]

    Албан ёсны хэл нь сомали хэл. Мөн араб хэлээр нэвтрэлцэх боломжтой.

    Сомали үндэстэн ихэнх хувийг нь эзэлнэ. Сомали үндэстэн нь дотроо 6 том, 16 жижиг ястанд хуваагдана.

    Төрийн шашин нь ислам. Иргэдийн нь 98% хувь нь Суннит урсгалыг баримталдаг.

    Соёл[засварлах | edit source]

    Мөн үзэх[засварлах | edit source]

     Commons: Soomaaliya – Викимедиа дуу дүрсний сан

    Эх сурвалж[засварлах | edit source]

    1. [1] Олон Улсын Валютын Сан