Этиоп

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ

yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik
Холбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Этиоп Улс
Этиопын төрийн далбаа
Этиопын төрийн тамга
Төрийн далбаа Төрийн тамга
Албан хэл Амхар
Нийслэл Аддис Абеба
Төрийн хэлбэр Бүгд Найрамдах Улс
Засаглалын хэлбэр Парламентын
Төрийн тэргүүн Ерөнхийлөгч
Сахле-Ворк Зевде
Засгийн газрын тэргүүн Ерөнхий сайд
Абий Ахмед Али
Газар нутгийн талбай 1.104.300[1] км²
Хүн ам 112.079.000 (2019 он)[2]
Хүн амын нягтрал 95 хүн/км²
Хүн амын өсөлт + 2,6 % (2019 оныг багцаалсан)[3]
ДНБ
  • Нийт (нэрлэсэн)
  • Нийт (ХАЧХ)
  • ДНБ/Хүн ам (нэрл.)
  • ДНБ/Хүн ам (ХАЧХ)
2019 он[4]
Хүний хөгжлийн илтгэцүүр 0,485 (173.) (2019)[5]
Мөнгөн тэмдэгт Бирр (ETB)
Үүсэл 1995 он
Төрийн дуулал Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya
Үндэсний баярын өдөр Тавдугаар сарын 28
Цагийн бүс UTC+3
ТХ-н дугаар ETH
ISO 3166 ET, ETH, 231
Домэйн нэр .et
Утасны бүсчлэлийн дугаар +251
ЕгипетТунисЛивиАлжирМароккоМавританиСенегалГамбиГвиней-БисауГвинейСьерра ЛеонЛибериКот-д'ИвуарГанаТогоБенинНигериЭкваторын ГвинейКамерунГабонБүгд Найрамдах Конго УлсАнголБүгд Найрамдах Ардчилсан Конго УлсНамибиӨмнөд Африкийн Бүгд Найрамдах УлсЛесотоЭсватиниМозамбикТанзаниКениСомалиЖибутиЭритрейСуданРуандаУгандаБурундиЗамбиМалавиЗимбабвеБотсванаЭтиопӨмнөд СуданТөв Африкийн Бүгд Найрамдах УлсЧадНижерМалиБуркина ФасоЙеменОманАрабын Нэгдсэн Эмират УлсСаудын АрабИракИранКувейтКатарБахрейнИзраилСириЛиванЙорданКипрТуркАфганистанТуркменистанПакистанГрекИталиМальтаФранцПортугалМадейраИспаниКанарын арлуудКабо-ВердеМаврикиРеюньонМайотКоморосСейшелийн арлуудЭпарс арлуудМадагаскарСан-Томе ба ПринсипиШри ЛанкаЭнэтхэгИндонезБангладешХятадБалбаБутанМьянмарАнтарктидӨмнөд Георги (Их Британи)ПарагвайУругвайАргентинБоливиБразилФранц (Францын Гвиана)СуринамГайанаКолумбиКанадДани (Гренланд)ИсландМонгол УлсНорвегиШведФинландИрландИх БританиНидерландБарбадосБельгиДаниШвейцарАвстриГерманСловениХорватЧехСловакУнгарПольшОросын Холбооны УлсЛитваЛатвиЭстониБеларусьМолдавУкраинУмард МакедонАлбаниМонтенегроБосни ба ХерцеговинаСербиБолгарРумынГүржАзербайжанАрмениКазахстанУзбекистанТажикистанКиргизОросын Холбооны УлсEthiopia on the globe (Africa centered).svg
About this image

Этиоп, албан ёсоор Холбооны Бүгд Найрамдах Ардчилсан Этиоп Улс нь Дорнод Африкт орших, далайгаас тусгаарлагдсан улс юм. Хойд талаараа Эритрей, баруун талаараа Судан, Өмнөд талаараа Кени, зүүн өмнөд талаараа Сомали, зүүн хойд талаараа Жибути орнуудтай тус тус хиллэдэг.

Этиоп нь дэлхийн хамгийн эртний орнуудын нэг бөгөөд хүн амаараа Африкт хоёрт ордог. Хүний эволюцийн судалгаанд маш хэрэгтэй олдворууд Этиопод олджээ. Сүүлийн үеийн судалгаагаар одоогийн Аддис-Абеба хотын орчмоос хүн төрөлхтөн дэлхийд тархсан хэмээгдэж байна.

Этиопын түүх нь улалмжлалт ёсоор МЭӨ 1000 онд, I Менелик хаанаар эхлэсэн гэгддэг. Этиоп улсын түүх ч гэсэн маш урт бөгөөд Аксумитын эзэнт гүрэн (4-р зуунд "Этиоп" нэртэй болсон) болон түүний өмнөх Дʿмт хаант улсаас (МЭӨ 1-р мянганы эхэн үед үүссэн) хойш тасралтгүй үргэлжилдэг. 18 болон 19-р зууны эхэн үеийн Земэнэ Месафинт ("Шүүгч/Ханхүү нарын эрин") гэгч доройтлын үеийн дараа 1855 онд хожмын II Теводрос эзэн хаан болсон Касса Хаилу улсыг нэгтгэж Этиопын шинэ үеийн түүхийг эхлүүлжээ. Этиоп нь тэр зууны сүүл хүртлээ одоогийн байдал хүртлээ тэлж, 1896 онд Адвагийн тулаанд Рас Маконнений удирдлага доор Италичуудыг ялж, өөрсдийгөө колоничлолоос аварчээ. 1936-с 1941 онд Муссолинигийн Итали улсад эзлэгдэж, Британий эзэнт гүрэн ба Этиопын хүчнээр чөлөөлөгджээ.

Этиоп нь Христосын шашин руу МЭ 4-р зуунд шилжсэн бөгөөд Арменийн дараа Христос руу шилжсэн хоёр дахь эртний орон болжээ. 1974 оноос хойш шашингүй болсон бөгөөд Исламын хамгийн эртний үеэс л Мусульмантан хүн ам ихтэй байжээ.

Этиоп нь түүхэн явцдаа харьцангуй тусгаарлагдмал, уулархаг орон байсан бөгөөд 20-р зууны дунд үе гэхэд олон улсын хамтын ажиллагааны чухал газар болжээ. 1923 онд Үндэстнүүдийн Лигийн гишүүн болж, 1942 онд Нэгдсэн Үндэстнүүдийн тунхагт гарын үсэг зурж, НҮБ-г үндэслэгч 51 орнуудын нэг болжээ.

НҮБ-н Африкийн Эдийн засгийн комиссын болон Африкийн Холбооны төв байрууд Аддис-Абебад байрладаг. Дэлхий даяар 55 орчим Этиопын элчин сайд, консул байрладаг.

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

Эх сурвалж[засварлах | edit source]

  1. CIA 2017
  2. World Population Prospects 2019 – Volume I: Comprehensive Tables. (PDF; 5,8 MB) In: un.org. 2019, S. 22, abgerufen am 12. Juni 2020 (englisch).
  3. Population growth (annual %). In: World Economic Outlook Database. World Bank, 2020, abgerufen am 20. März 2021 (englisch).
  4. World Economic Outlook Database Oktober 2020. In: World Economic Outlook Database. International Monetary Fund, 2020, abgerufen am 20. März 2021 (englisch).
  5. Table: Human Development Index and its components. In: Entwicklungsprogramm der Vereinten Nationen (Hrsg.): Human Development Report 2020. United Nations Development Programme, New York 2020, ISBN 978-92-1126442-5, S. 345 (englisch, undp.org [PDF]).