Гвиней-Бисау

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
República da Guiné-Bissau
Бүгд Найрамдах Гвиней-Бисау Улс
Гвиней-Бисаугийн төрийн далбаа
Гвиней-Бисаугийн төрийн сүлд
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Уриа: Unidade, Luta, Progresso
(порт, „Эв нэгдэл, тэмцэл, дэвшил“)
Албан хэл Португали
Нийслэл Бисау
Төрийн хэлбэр Бүгд Найрамдах Улс
Засаглалын хэлбэр Ерөнхийлөгчийн засаглал
Төрийн тэргүүн Ерөнхийлөгч
Жозе Мариу Ваз[1]
Засгийн газрын тэргүүн Ерөнхий сайд
Аристидеш Гомеш
Газар нутгийн талбай 36.125 км²
Хүн ам 1.861.283 (Эх сурвалж: UN 2017)
Хүн амын нягтрал 40 хүн/км²
ДНБ
  • Нийт (нэрлэсэн)
  • Нийт (ХАЧХ)
  • ДНБ/Хүн ам (нэрл.)
  • ДНБ/Хүн ам (ХАЧХ)
2016[2]
  • 1,155 тэрбум $ (175.)
  • 2,878 тэрбум $ (171.)
  • 694 $ (174.)
  • 1.730 $ (175.)
Хүний хөгжлийн илтгэцүүр 0,424 (178.) (2016)[3]
Мөнгөн тэмдэгт Франк КФА BCEAO (XOF)
Тусгаар тогтносон 1973 оны 9 сарын 24 (тунхагласан)
1974 оны 9 сарын 10 (Португали хүлээн зөвшөөрсөн)
Төрийн дуулал Гвиней-Бисаугийн төрийн дуулал
Үндэсний баярын өдөр Есдүгээр сарын 24 (Тусгаар тогтнолоо тунхагласан өдөр)
Цагийн бүс UTC±0
ТХ-н дугаар ГУБ (албан бусаар мөн: ГНБ)
ISO 3166 GW, GNB, 624
Домэйн нэр .gw
Утасны бүсчлэлийн дугаар +245
Guinea-Bissau on the globe (Cape Verde centered).svg
Guinea-Bissau-CIA WFB Map.png

Гвиней-Бисау [ɡiˈneːa bɪˈsaʊ̯] (порт. 'Guiné-Bissau' [ɡiˈnɛ biˈsau]) нь африк тивд оршдог улс. Тус улс нь африк тивийн баруун эрэгт буюу Атлантын далайн эрэг дээр оршиx ба Сенегал, Гвиней улстай хиллэнэ. Хүний хөгжлийн илтгэцүүрээрээ Гвиней-Бисау нь дэлхийн улсуудаас хамгийн доогуур хөгжилтэйд тооцогддог.[4]

Газар зүй[засварлах | edit source]

Байршил[засварлах | edit source]

Гвиней-Бисау нь Өрнө Африкт уртрагийн 13°-17°-д, өргөрөгийн 11°-12°-д хооронд оршдог. Умард талд нь Бүгд Найрамдах Сенегал Улс (хоёр улсын дундын хилийн нийт урт 338 км), зүүн талд нь Гвиней (хоёр улсын дундын хилийн нийт урт 386 км) байх бөгөөд бүх хилийн урт нь 724 километр, үүн дээр 350 км орчим далайн эрэг нэмэгдэнэ. Бүх нутаг дэвсгэрийн талбай нь 36.125 км² (28.120 км² хуурай газар, 8.005 км² талбайг нь ус эзэлнэ) байгаа нь Швейцариас ойролцоогоор арван хувь жижиг юм.[5]

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Цаг уурын хувьд халуун орны чийглэг, дулаан бүсэд ордог. Дундаж температур нь 24 °С. Арванхоёрдугаар сараас дөрөвдүгээр сар хүртэл харматантай говийн салхи бүхий хуурай улиралтай. Борооны улирал нь тавдугаар сараас аравдугаар сар хүртэл үргэлжилнэ. Хамгийн ихээр хур тунадас долоо- ба наймдугаар саруудад унадаг.[6]

Бисау
Уур амьсгалын диаграмм
123456789101112
 
 
1
 
32
18
 
 
1
 
33
19
 
 
0
 
34
20
 
 
1
 
33
21
 
 
24
 
33
22
 
 
167
 
31
23
 
 
494
 
30
23
 
 
617
 
29
23
 
 
418
 
30
23
 
 
199
 
31
23
 
 
44
 
32
22
 
 
13
 
31
19
Температур °CТунадас мм
Эх сурвалж: wetterkontor.de
Сарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ: Бисау
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Маx. Температур (°C) 31.5 32.7 33.5 33.4 32.7 31.3 29.6 28.9 29.8 31.0 31.6 31.0 Ø 31.4
Мин. Температур (°C) 18.0 19.0 19.9 20.8 22.4 23.1 22.9 22.9 22.8 23.0 22.4 18.9 Ø 21.3
Тунадас (мм) 1 1 0 1 24 167 494 617 418 199 44 13 Σ 1,979
Нартай цаг (h/d) 8.1 8.6 9.7 9.9 9.1 7.2 5.1 3.8 5.1 6.7 7.8 7.5 Ø 7.4
Бороотой өдөр (d) 1 1 0 1 2 11 22 24 21 13 2 1 Σ 99
Усны температур (°C) 24 23 23 23 25 27 28 29 28 27 26 25 Ø 25.7
Агаарын чийгшилт (%) 48 51 59 61 66 76 84 87 84 80 72 55 Ø 68.7
Т
е
м
п
е
р
а
т
у
р
31.5
18.0
32.7
19.0
33.5
19.9
33.4
20.8
32.7
22.4
31.3
23.1
29.6
22.9
28.9
22.9
29.8
22.8
31.0
23.0
31.6
22.4
31.0
18.9
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Хур тунадас
Х
у
р

т
у
н
а
д
а
с
1
1
0
1
24
167
494
617
418
199
44
13
  1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Эх сурвалж: wetterkontor.de

Хүн ам[засварлах | edit source]

Тойм[засварлах | edit source]

2009 оны хүн амын тооллогоор нийт 1.449.230 хүн тоологдсон ба үүний 746.404 нь эмэгтэйчүүд(51,5 %), 702.826 нь эрчүүд (48,5 %) байв. Мөн түүнчлэн энэ тоологдсон хүн амын 1.442.227 хүн нь тус улсын харьяат (99,52 %), 1.933 нь бусад улсын харьяат байв. Шилжин ирэгсдийн дийлэнх нь тухайн бүх нутгийнхан байдаг (27,7 % нь Гвинейгээс, 18,7 % нь Мавританаас, 18,3 % нь Сенегалаас). Дээрх бүртгэл бүхий цөөн тооны гадны харьяат иргэдийн 5,6 % нь португаличууд байсан байна. 5.070 хүн аль улсын харьяат гэдгээ мэдүүлээгүй байна.[7] Тус улсын иргэд маш ихээр гадагшаа шилжин суурьшдаг. 2017 онд л гэхэд Португали, Сенегал улсуудад тус бүрт нь 30.000 орчим иргэд амьдарч байгаа нь бүртгэгджээ.[8]

Хүн амын өсөлт[засварлах | edit source]

Он Оршин суугч
1950 535.430
1960 616.409
1970 711.827
1980 800.854
1990 1.012.280
2000 1.243.229
2010 1.555.880
2017 1.861.283

Эх сурвалж: НҮБ[9]

Ард түмэн[засварлах | edit source]

Энэ улсад хэл, соёл, нийгмийн бүтцийн хувьд өөр хоорондо их бага ялгарах 25 гаран ястан амьдардаг. Хүн амын сүүлийн тооллогоор үр дүн:

Хүн амын дийлэнх нь дараах таван бүлгээс бүрдэнэ:

Дараагийн чухал ястнуудын тоонд:

Тус улсын харьяат 32.098 хүн дээр нэрлэсэн ястнуудын алинд ч хамаардаггүй хэмээн мэдэгдсэн бол 1.274 хүн ямар ястан болох тухайгаа огт мэдээлэл өгөөгүй байна.

Мөн түүнчлэн цөөн тооны гадаадын иргэд байх ба үүнд:

Түүх[засварлах | edit source]

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

Wiktionary
Wiktionary: Гвиней-Бисау – Энэ үгийг тайлбар толиос харна уу
 Commons: Гвиней-Бисау – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. Johannes Back: Unruhige Zeiten für Guinea-Bissau. Deutsche Welle, 21. Mai 2014, abgerufen am 6. Juli 2014.
  2. imf.org (PDF) Олон Улсын Валютын Сан
  3. [1] United Nations Development Programme (UNDP).
  4. 2015 оны байдлаар Гвиней-Бисау нь дэлхийн 188 орноос 178-д жагссан байна. Жагсаалтыг үзэх: hdr.undp.org (PDF).
  5. Guinea-Bissau im World Fact Book des CIA.
  6. Klimaangaben des Reiseführers von Columbus Publishing.
  7. Endergebnis der Volkszählung 2009
  8. Origins and Destinations of the World’s Migrants, 1990-2017. In: Pew Research Center's Global Attitudes Project. 28. Februar 2018 (pewglobal.org [abgerufen am 30. September 2018]).
  9. World Population Prospects - Population Division - United Nations. Abgerufen am 28. Juli 2017.
  10. Es handelt sich hierbei fast immer um christliche Libanesen, die aber teilweise zu einem Zeitpunkt eingewandert sind, als Libanon Teil Syriens war, und die daher einen syrischen Pass hatten. Es handelt sich hier nicht um eine Besonderheit Guinea-Bissaus: libanesische Minderheiten, die sich dem Handel widmen, gibt es in einer Reihe afrikanischer Länder, im Allgemeinen allerdings solcher französischer Sprache.