Иоганн Себастьян Бах

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Бахын 1748 оны хөрөг

Иоханн Себастиан Бах (Johann Sebastian Bach, * 1685 оны 3 сарын 21 – † 1750 оны 7 сарын 28) нь Германы хөгжмийн зохиолч, баг бишгүүрч хөгжимчин байжээ. Түүний найрал дуу, найрал хөгжим, хөгжмийн зэмсгүүдэд зориулагдсан бүтээлүүд нь бароккогийн үеийг дээд цэгтээ хүргэхэд гүн хувь нэмэр оруулсан байна.ХVIII зууны германы суут хөгжмийн зохиолч И.С.Бах өөд болсноос хойш хоёр зуу гаруй жил өнгөрсөн ч тvvнийг хөгжим дэлхий даяар улам өргєн дэлгэрсээр байна. Гэтэл амьд сэрvvнд нь тvvнийг огт хvлээн зөвшөөрөхгvй байсан нь даан ч харамсалтай. Тvvнийг нас барснаас хойш зуу гаруй жилийн дараа 1829 онд алдарт хөгжмийн зохиолч Ф.Мендельсоны удирдлага дор тvvний аугаа "Матвейн тачаадал" зохиолыг олны өмнө тоглож Герман улсад анх удаа тvvний зохиолын эмхэтгэл гаргажээ. Тэр vеэс хойш дэлхийн бvх хөгжимчид тvvний зохиолын яруу тунгалаг аялгуу, төгс ур чадварыг бахдан бишрэн тоглодог болж онгодоо хөглөж сэтгэлээ баясган ариусгасаар байна.

И.С.Бах нь хөгжим сонирхдог удмаас гаралтай хийгээд талхчны мэргэжилтэй өвөө нь ардын хөгжмөєр чадварлаг тоглодог байв. Тэдний удамд лимбэч, бvрээч, хийлч, бадралт баг бишгvvр хөгжимчин гээд нэртэй олон уран бvтээлч байсан учир тус оронд хөгжимчин бvрийг Бах, Бах нэртэй хvн бvрийг хөгжимчин гэж нэрлэдэг болжээ.

1685 онд бяцхан Эйзенах хотод төрж хийлчийн мэргэжилтэй эцгээрээ хийл хєгжим заалгаж нарийн цээл хоолойтой тул сургуулийн найрал хөгжмийн хамтлагт дуучин байв. Есөн настайдаа өнчрөхөд нь Ордруф хотод суудаг, сvмийн бадралт баг бишгvvр хөгжимчин ууган ах нь дэргэдээ авч гимназид оруулж тvvний зэрэгцээ хөгжим зааж байв. Ах нь алдарт хөгжмийн зохиолчдын бvтээлvvдтэй дэвтрvvдээ цоожтой авдарт хадгалж байгаа тухай арван настай хvv мэдээд тэдгээрииг нь хулгайлж шєнє сарны гэрэлд нотуудыг нь хуулан бичдэг байв. Гэтэл зургаан сарын дараа нэгэн шөнө ах нь тvvнийг хуулан бичлэг хийж байхад нь барьж бvх нотыг, нь хураан авахад их харамсчээ. Хамгийн харамсалтай нь тvvний хараа эрс муудсан байлаа.

15 настайдаа бие даан амьдрахаар шийдэж Люенбург хотод шилжин сууршиж 1703 онд гимнази төгсєж их сургуульд элсэн суралцах эрхтэй болсон ч хооллох, хувцаслах мөнгө олохын тулд олон хот дамжин янз бvрийн ажил эрхэлж байжээ. Хаа ч явсан мэдлэгээ дээшлvvлэхийн төлөө шургуу зvтгэж германы төдийгvй итали, францийн хөгжмийн зохиолчдын бvтээлvvдтэй гvнзгий танилцаж бололцоо л гарвал нэртэй хөгжимчдийн тоглолтыг vзэж тоглолтын ур чадвар арга барилыг нь гярхай ажигладаг байв.

Ордныхон гадаадын хөгжмийг биширч байгааг Бах буруушааж герман ардын дуу, бvжгийн хөгжмийг гvнзгий судалж уран бvтээлдээ өргєн хэрэглэж гадаадын хөгжмийн зохиолчдын бvтээлvvдийг сохроор дууриан дагасангvй, уран чадвараа төгөлдөржvvлэн хурцалж байлаа.

И.С.Бах аугаа хөгжмийн зохиолч төдийгvй бадралт баг бишгvvр, клавесин хөгжмєєр гарамгай тоглодог, тvvний уран бvтээлийг эс тоодог байсан ч чадварлаг хөгжимчин гэдгийг нь өрсөлдөгч нар нь хvлээн зөвшөөрч байв. Нэгэн жишээ дурдахад Бахыг Дерезден хотод францийн бадралт баг бишгvvр хөгжимчин Луи Маршантай өрсөлдvvлэх тэмцээнд урьжээ. Уригдсан хоёр хөгжимчин тэмцээний урьд өдөр танилцаж клавесин хөгжим тогложээ. Гэтэл Л.Маршан ялагдахаа ойлгож шөнө нь Дрезден хотоос сэм явсан байжээ.

1708 оноос Веймар хотод сууршиж ордны хөгжимчин, хотын бадралт баг бишгvvр хөгжимчнөөр ажиллаж байхдаа бадралт баг бишгvvр хөгжимд зориулсан олон шилдэг бvтээл туурвиснаас алдарт Токката, ре минорын фуг, до минорын Пассакалия нь агуулгын хувьд гvнзгий, өргєн далайцтай болжээ.

1717 онд Кетени гvнгийн урилгаар Кетен хотод шилжин ирж бага найрал хөгжмийн удирдаач болж гvнг дуулахад нь клавесин хөгжмєєр дагаж тоглох vvрэг гvйцэтгэж байв. Чөлөөт цагаараа уран бvтээлээ бичиж ууган хvv Вильгельм Фридеманы хичээлэлтэд хэрэглэх зорилгоор хоёр болон гурван хоолойд зориулсан аязууд, "Франц сюит", "Англи сюит", "Сайтар хэмнэлжvvлсэн клавир" хэмээх том бvтээлийн нэгдvгээр ботид орсон 24 прелюди, фуг зохиож ре минорын "Сайтар хэмнэлжvvлсэн уран сэтгэмж ба фуг" бvтээлээ гараасаа гаргажээ.

Өнөө vед Бахын хоёр болон гурван хоолойд зориулсан аязууд чуулбаруудыг хөгжмийн сургуулийн, "Сайтар хэмнэлжvvлсэн клавир" номыг хөгжмийн дунд сургууль. консерваторийн сургалтын хөтөлбєрєөр заавал vздэг байна.

1723 онд Лейпциг хотод шилжин сууршиж тэнд насан эцэслэх хуртлээ амьдарчээ. Гэгээн Фома сvмийн дэргэдэх дууны сургуулийн найрал дууны удирдаачийн алба хашиж хотын бvх сvм хийдийг vйлчлэх ажил давхар хариуцах болжээ. Тэрчилэн шашны сэдэвтэй хөгжим зохиох vvргийг давхар хvлээж байсан ч уран сайхны итгэл vнэмшлээрээ гайхамшигтай олон бvтээл туурвисаар байлаа.

Хамгийн шилдэг найрал дуу инструменталь зохиомжууд гvvний дотор "Иоанны тачаадал" кантат (нийтдээ 250 орчим кантат зохиосон.), Си минорын Месс зэрэг алдарт бvтээлээ бичжээ. Иоанн, Матфей нарын "тачаадал" гэдэг нь Есус Христийн тарчлаан, зовлонгийн тухай хvvрнэл юм. "Месс", "тачаадал" нь католик сvм хийдийн найрал дуу байсан бол И.С.Бахынх шашны агуулгаас хальж концертын шинж чанартай монументаль бvтээл болжээ. И.С.Бахын уран бvтээлийн оргил болох "месс", "тачаадал" зохиолыг тоглоход гоцлол дуучид, найрал дууны хамтлаг, найрал хөгжим, бадралт баг бишгvvр хөгжим оролцдог аж.

Сvм хийдийн удирдлага тvvний бvтээлvvдийг шашны хатуу дэг жаяг, ертөнцийн амьдралаас тасархай байх агуулгад нийцэхгvй байна, дэндvv "газрын", амьдралын баяр жаргал дvvрэн байна гэж буруушаан шvvмжилж байв. Тvvнээс гадна сургуулийн захиргаанаас дуучин хvvхдvvдийн хувцаслалт, хооллолт, хөгжмийн зэвмсгийн хангалтад өчvvхэн хөрөнгө зарцуулж байсан нь тvvний хувьд маш хэцvv, сэтгэл зовоосон асуудал байжээ.

И.С.Бах томоохон найрал дуу-инструменталь төрлийн бvтээлvvдээс гадна даралтат утсан хөгжмийн зохиол бичиж алдарт "Италийн концерт", 24 прелюди, фугаас бvрдсэн "Сайтар хэмнэлжvvлсэн клавир" номынхоо хоёрдугаар дэвтрийг мєн дуусгажээ.

Сvмийн сургуулийн их ажил, уран бvтээл туурвиж цаг завгvй ажилладаг байсан ч хотын хөгжим сонирхогчдын "Хөгжмийн коллегийн" vйл ажиллагаанд татагдан орж уг байгууллагаас тогтмол зохиодог иргэний сэдэвтэй дуу хуурын концертод гоцлол хөгжимчин, удирдаачийн хувьд амжилттай оролцдог байсан төдийгvй иргэний агуулгатай найрал хөгжим, дууны зохиол бичиж єгдөг байв.

Вильгельм, Фридеман, Филипп Эммануил, Иоганн Христиан гээд өвгvvд нь өсөн том болж цөмөөрөө хөгжимчид болж эцгийгээ амьд сэрvvн аихад нь нэртэй хөгжмийн зохиолчид болж тvvнийг хязгааргvй баярлуулж байв. Ууган охин нь эвлэгхэн дуулдаг, хоёр дахь эхнэр Анна Магдалена нь сонсгол сайтай, сопрано хоолойтой бvсгvй байсан тул Бах гэр бvлийн гишvvддээ зориулж нилээд олон бvтээл бичиж байжээ.

Амьдралын сvvлийн жилvvдэд нь хараа нь муудаж хагалгаа хийлгэсэн нь бvтэлгvйтэж сохорсон ч хөгжим зохиож нотоо дуудан бичvvлдэг байв. Тvvнийг нас барахад хөгжмийн олон нийт огт тоосонгvй өнгөрч удсангvй бvр мартжээ. Эхнэр Анна Магдалена Бах нь арван жилийн дараа ядуусын асрамжийн газарт амьсгаа хураасан бол отгон охин Реина нь ядуугийн туйлд хvрсэн vед нь Л.В.Бетховен тусалж байжээ.