Чедихөү шаньюй

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Чедихөү (хятадаар:且鞮侯; пиньинь галиг: Qiě dī hóu) бол МЭӨ 101-96 оны хооронд Хүннү гүрнийг захирч байсан шаньюй юм. Ичисе шаньюйгийн хүү. Тэрээр Гоулихү шаньюйг залгамжилсан.

Намтар[засварлах | edit source]

МЭӨ 101 онд Хүннүгийн шаньюй Уди хаантай хэл амаа ололцож найрамдлын гэрээ байгуулахын тулд олзны Хятадуудын дотроос нутагтаа буцахыг хүсэгчдийг суллан тавьж явуулжээ. Уди хаан Хүннүд Сү Ү тэргүүтэй элч илгээж, хэрэв тэд Хятадаас хараат улс болохыг хүсвэл найрамдлын гэрээ байгуулахыг зөвшөөрнө гэжээ. Шаньюй түүний зөвлөх Хятад Вэй Люй нар тэргүүтэй Хүннү ноёд, түшмэд, жанжин нар Хятадын хараат улс болохыг огг зөвшөөрөхгүй байсан учир Хятадын элч төлөөлөгчид тэдний заримтай хуйвалдаж, зөвлөхийгалуулаад шаньюйн хатныг хулгайлан авч, гартаа оруулж байгаад шаньюйд хараат болохыг тулган хүлээлгэхээр шийджээ. Гэвч Хүннүгийн талаас хуйвалдааныг илрүүлж, урвагчдыг цаазлав. Харин элч нарын дотроос Хүннүд сайн дураараа дагаар орохыг сөргүүлэн тулгасанд, Сү Үгээс бусад нь цөм Хүннүд дагаар орсон.[1] Харин Сү Ү цаазаар авагдсангүй, алс умард дахь Байгал нуурын тэнд 19 жил амьдарсны дараа, өөрийн улсдаа буцан очсон.

Хань улстай дайтсан нь[засварлах | edit source]

МЭӨ 99 онд Ли Гуанли, Ли Лин нарын гурван жанжин Хүннүгийн эсрэг гурван чиглэлээр довтолсон боловч ямар ч амжилт олсонгүй. Ли Лин нь шаньюйн цэрэгт бүслэгдэн байлдаж байгаад олзлогджээ. Хань улсын хууль ёсоор хятад сайд, түшмэд, жанжин давуу хүчинд автан дайсанд амьд олзлогдоод бууж өгсөн байвал урвасанд тооцогдон цаазаар авагдах ял заагдаж, ар талд үлдэгсэдийн хэн нэгийг цаазлан алах жишээтэй байжээ. Дайсанд баригдаад бас нутаг буцах аргагүй болсон Ли Лин Хүннүд дагаар орж, тэдний төлөө зүтгэхийг зөвшөөрсөн байна. Чедихөү шаньюй түүнд охиноо хатан болгож өгөн өөрийн жанжинаа болгож, Киргиз аймгуудыг захируулан суулгажээ.[2] МЭӨ 97 онд Ли Гуанли жанжин их цэрэг удирдан Хүннүгийн шаньюйн оршин амьдардаг Хангайн нуруу, Орхоны хөндийг зорин давшжээ. Чедихөү шаньюй эмэгтэйчүүд, хүүхэд хөгшдийг ар тийш нүүлгээд өөрөө цэрэг авч байлдан Хятад цэргийн давшилтыг зогсоогоод улмаар нутаг руу нь ухраан зугтаалгажээ.[3] Энэ тулааны дараа жил Чедихөү шаньюй нас барж, түүний шаньюйн суурийг ахмад хүү ᠋зүүн гарын ᠋᠋᠋Түци[4] ван, Хүлүгү шаньюй цолтойгоор залгамжилжээ.

Өмнөх
Гоулихү шаньюй
Хүннүгийн шаньюй
МЭӨ 101 - МЭӨ 96
Дараах
Хүлүгү шаньюй

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. Монгол улсын түүх. УБ., 2002 он. Нэгдүгээр боть. т.208
  2. Монгол улсын түүх. УБ., 2002 он. Нэгдүгээр боть. т.208-209
  3. Монгол улсын түүх. УБ., 2002 он. Нэгдүгээр боть. т.208-209
  4. Түци гэдэг нь Мэргэн гэсэн утгатай Хүннү үг.