Владимир Набоков

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Владимир Набоков

Владимир Владимирович Набоков (1899 оны 4 сарын 22, Санкт-Петербург – 1977 оны 7 сарын 2, Монтрё) бол ХХ зууны өрнөдийн уран зохиолын нэг сонин содон төлөөлөгч бөгөөд Орос гаралтай Америкийн зохиолч юм.

Набоков Петербург хотноо үе улирсан сурвалжит тайж гаралтай гэр бүлд төржээ. Набоковынхан Английн соёл иргэншлийг шүтэн бишрэгчид байсан тул тэрбээр бүр багаасаа англи хэлийг оросоосоо илүү сурснаас, эцэг нь төрсөн нутагтаа байгаа хүүдээ эх хэлийг нь заалгах гэж орос хүмүүжүүлэгч авч байсан гэдэг.

1917 онд тогтсон коммунист дэглэмд дургүйцсэн тэднийхэн 1919 онд харьд дүрвэн гарахад, Европын хэд хэдэн хэл мэддэг Владимир Кембрижийн их сургуульд орж, францын уран зохиолыг судлахын зэрэгцээ эцгийнхээ нөлөөгөөр шавьж судлалаар оролдож, сүүлдээ бүр судалгаа шинжилгээний ажил хийх болсон байна.

Набоков 1922 оноос Берлин хотод шилжин суурьшаад уран зохиолын орчуулга хийж, өөрийн шүлгийн номуудаа хэвлүүлж эхэлсэн юм. Тэрбээр 1937 онд Гитлерийн Германаас дүрвэн гарч, Парист очих үедээ

  • Машенька (1926)
  • Ноён хатан боол (1928)
  • Лүжиний хамгаалалт (1929-1930)
  • Туршуул (1930)
  • Гавъяа (1932)
  • Кино зургийн өрөө (1932-1933)
  • Цөхрөл (1934)
  • Цаазлах ялд урьсан нь (1935)

зэрэг роман, мөн өгүүллэгийн түүврээ оросын цагаачдын "Өдгөө цагийн тэмдэглэлүүд" сэтгүүлд нийтлүүлэн нэр хүндтэй зохиолч болоод байв. Парист сууж байх үедээ "Авъяас" романаа хэвлүүлсэн. Гэтэл Парисийг нацистууд эзлэн авсан тул 1940 онд АНУ-д шилжин суурьшжээ.

Энэ бол Набоковын хувьд Оросын зохиолч байсан хамгийн сүүлчийн жил бөгөөд 1940 оноос англиар бичдэг америкийн зохиолч болсон юм. Тэрбээр 1940 он хүртэлх зохиолоо Владимир Сирин гэсэн нууц нэрээр хэвлүүлж байв.

Набоков Америкт ирсэн эхний үедээ бүхий л цагаач иргэдийн адил аль олдсон ажлаа хийж, бас дутагдах гачигдахын зовлонг амсаж явжээ. 1948 онд Карнегийн их сургуулийн профессор болж, Оросын уран зохиолын талаар цуврал лекц унших зуур Пушкин, Лермонтов, Гоголийн зохиолоос англи хэл рүү орчуулж байсан.

Набоков 1955 онд жаал охинд сэтгэл алдсан насанд хүрсэн эрийн тачаангуй хүслийн тухай өгүүлсэн "Лолита" романаа хэвлүүлсэн байна. Энэ романыг нь уран зохиолоос сургаал номлол хайдаг судлаач шүүмжлэгч нар ужид самуун явдал, хуял тачаалын зохиол хэмээн угтсан боловч чухам энэ л роман түүнийг дэлхийд алдаршихын эхийг тавьсан байдаг. Хоёр жилийн дараа амьдрал ахуйгаа төвхнүүлж эс чадсан Оросын цагаач, профессор Пниний тухай өгүүлсэн "Пнин" романаа бичжээ.

Набоков 1960 онд дахин Европ руу буцаж, амьдралынхаа сүүлийн 17 жилийг Швейцарид өнгөрүүлжээ. Тэнд байхдаа Сүүмгэр гал (1962), Ада буюу гал халуун хүслэн (1969), Алиа салбадайг хараач (1974) зэрэг романаа англиар туурвиснаас гадна, урьд бичсэн зохиолуудаа англи хэл рүү орчуулж, Пушкиний "Евгений Онегин"-ийг англи хэлнээ үргэлжилсэн үгээр гайхамшигтай сайхан гэсэн олны дүгнэлттэйгээр хөрвүүлэн, дэлгэрэнгүй тайлбар хавсаргаж хэвлүүлжээ.

Оросын уран зохиолын уламжлал, тогтсон хэв загварыг ягштал баримтлахаас зайлсхийн, шинийг эрэлхийлж байсан Набоковын романуудыг Оросын цагаачдын зүгээс буруутган шүүмжилж, харь орны уран зохиолын хувилбар хэмээн тунхаглан зарлаж байв. Гэтэл Владимир Набоковын бодлоор урлаг, уран зохиолыг нийгмийн хэрэгцээнд нийцүүлнэ гэдэг бол түүнийг басамжлан доорд аваачиж буй зохисгүй хэрэг мөн тул зохиолч хүн уран бүтээлдээ ёс суртахууны нийтээр даган мөрдөж ирсэн, хэвшиж тогтсон дэг журмыг бус, харин хувь хүний бодол, ойлголт, субъектив ухаарлыг нь дүрслэн үзүүлэхийг чухалчлах учиртай юм.

Олон судлаачдын тэмдэглэснээр, Набоков хувь хүнийхээ хувьд ганцаардмал, бусдаас ялгаатай, аль ч талаар хэнээс ч хамааралгүй байхыг эрхэмлэн үзэж, өөрийнх нь уран бүтээлд аль нэг өөр зохиол, зохиолчийн нөлөө тусгал байна гэж ярих, бичихийг тэвчиж чаддаггүй байжээ. Набоковын энэ л онцлог зан чанар нь түүний зохиол туурвилынх нь үндсэн шинжийг тодорхойлдог байна.

Тухайлбал, Набоковын олон зохиолын дүрүүд нь зохиолчийн өөрийнх нь бодол, хүсэл зоригийг илэрхийлж гарынх нь аясаар хөдлөх оньсон тоглоом мэт санагддаг. Энэ нь Набоковоос түүний нэг шавь нь "Зохиолчид миний зохиолын баатрууд намайг эзэмдэж аваад, зарим талаараа үйл явдлын өрнөлийг хөтлөөд явчихдаг гэж хэлэх нь бий. Танд иймэрхүү явдал тохиолдож байв уу?" гэж асуухад угаас ярилцлага өгөх дургүй Набоков тэр даруйд нь "Ерөөс үгүй. Энэ бол ёстой утгагүй зүйл. Ийм юмтай тохиолддог зохиолч нэг бол тун тааруухан зохиолч, үгүй бол мэдрэлийн гажигтай болж таарна. Ёстой үгүй. Зохиолын санаа миний тархи толгойд байнга байж, баатар болгон миний л бодож олсон тэр замаар явдаг. Энэ эрээн бараантай хорвоод би л цорын ганц эзэн нь бөгөөд үнэн, худал хоёрыг нь би дангаараа хариуцна" гэж хариулснаас харагдана.

Оросын сонгодог уран зохиолд хүнийг өөд татах ёс суртахууны эрхэм үнэт зүйлийг баримталдаг тул "илүүдсэн хүний" ажил амьдрал нь уруудаж доройтсоныг ихэвчлэн бүтэлгүйтсэн хайр дурлалтай холбон дүрсэлсэн байдаг билээ. Гэтэл Набоков бол хайр сэтгэл гэгч нь дотроо ямагт урван тэрслэх хорон санаа, ов мэх агуулж байдаг гэсэн тэс ондоо ойлголттой хүн байв. Иймд зохиолууддаа хайр дурлалыг хүн ёсны хамгийн эрхэм нандин сэтгэл гэдэг талаас нь бус, тун өөр өнцгөөс, их л доош оруулж дүрсэлсэн үзэгддэг. Жишээлбэл: "Лолита" бол хайр дурлалын роман боловч энэ хайрын тухай бус, арван хоёрхон настай жаал охин руу өөрийн эрхгүй тэмүүлсэн ужид самуун явдалт насанд хүрсэн эрийн тачаангуй шунал хүслийг үзүүлсэн байдаг.

Тэгвэл "Кино зургийн харанхуй өрөө" романдаа дөч дөхөж яваа Кречмар гэгч баян герман эр, арван зургаан настай Магда хэмээх сэвгэрт сэтгэл алдан, хүсэл тачаалдаа дийлдээд, эхнэр, охин хоёроо хаяж, ойр дотны хүмүүсээсээ холбоогоо таслан, орон гэрээ орхиж байгааг өгүүлдэг. Гэтэл шинээр авсан залуу гэргий нь түүнийг мэхэлдгийг мэдээд Кречмар сэтгэлийн тэнцвэр алдан авто машины осолд орж, нүүрэндээ сорвитой, хоёр нүд нь хараагүй болдог. Гэвч нөгөө Магда хүүхэн нь түүнд хотын захад тансаг харш хөлслөн авч өгсөн нэр зүүгээд, сохор болсон өвгөнийг мэхлэн нууц амраг зураач Горнтой нөхцөж, хамаг хөрөнгө мөнгийг нь үрж, тэр тансаг харшид ичих эрээлхэхээ умартан жаргалаа эдэлж байгаа тухай дүрсэлсэн байдаг. Энэ санаа бусад романуудад нь ч бий.

Тиймээс ч Набоковын зохиолуудад хувь хүн болон бодит байдлын хоорондох эмгэнэлт зөрчил дүрслэгдсэн байдаг гэж хэлж болно.