Парис

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Парис
Ville de Paris
Хотын зураг
Эйфэлийн цамхаг (өмнө) болон Ла Дэфэнсийн бизнесийн дүүргийн өндөр барилгууд (хойно)
Сүлд туг
Сүлд тэмдэг
Туг Сүлд
Хоч нэр: "La Ville lumière ("Гэрлийн хот")"
Уриа: "Fluctuat nec mergitur
Латин хэл: Далайн давалгаагаар шидэгдсэн ч тэрээр живэхгүй
"

Парис-н байршил
Франц дахь байршил

Солбицол: 48°52′0″N, 2°19′59″E
Улс ФранцФранц Франц
Бүс Иль-де-Франс
Салбар Парис
Засаг захиргаа 20 аррондиссемент
Засаглал  
 - Хотын захирагч Анн Идалго (PS) (2014- одоо)
Газар нутаг  
 - Нийт 86.91 км²
Хүн ам  
 - Нийт (2013.1) 2,229,621
 - Нягтрал 24,948/км²
 - Хүй дүүргийн хамт 12,405,426
Цагийн бүс UTC+1
Гэрлийн хот
1Усны биеүүдийг оролцуулаагүй (> 1 км², 247 акр)
Цахим сүлжээ: www.paris.fr

Парис (фр. Paris [paˈʁi]) нь Францын нийслэл бөгөөд хамгийн их хүн амтай хот юм. Сена мөрөн Парис хотыг хойд (Rive Droite „баруун эрэг“) болон өмнөд (Rive Gauche, „зүүн эрэг“) хэсэг болгон хуваах бөгөөд засаг захиргааны хуваарийн хувьд 20 дүүрэгт хуваагдан, Иль-де-Франс бүсийн (заримдаа Парисын бүс буюу Région parisienne гэгддэг) төвд оршино. Парис хотын захиргаа доорх газар нутагт (1860 оноос хойш бараг өөрчлөгдөөгүй) 2013 оны 1 сарын байдлаар 2.229.621 хүн амьдарч байгаа нь Европын Холбооны том хотуудын жагсаалтанд тавд, мөн Парисын aire urbaine буюу метрополи газар нутагт нь 12,4 сая хүнтэйгээрээ Лондоны дараа хоёрт ордог хүн шигүү суурьшсан газар нутгуудын нэг юм.[1][2][3] Бусад европын орны нийслэлтэй харьцуулахад харьцангуй бага талбайтай (105 км²) ба нэг километр квадрат талбайд 22.000 хүн оногдож байгаагаараа европын хүн амын нягтшил хамгийн өндөртэй нийслэл хот юм.

Парис нь Францын улс төр, эдийн засаг, соёлын төв бөгөөд нийт гурван нисэх онгоцны буудал, зургаан толгой төмөр замын буудалтай Франц улсын зам тээврийн чухал зангилаа цэг болдог. Сена мөрний эргийн нэг хэсэг нь өнөөдөр ЮНЕСКО-ийн дэлхийн өвд багтах ба ЮНЕСКО-ийн төв байр нь өөрөө тус хотод байхаас гадна Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн байгууллага болон Олон улсын худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимын төв байрууд ч энэ хотод байдаг. Парист хүний сонирхлыг татсан алдарт Эйфелийн цамхаг, Нотр-Дамын сүм, Луврын музей зэрэг байдаг нь аялагч, жуулчдыг ихээр татдаг. Жилдээ ойролцоогоор 16 сая гадаадын жуулчид Парист ирдэг учир Лондон, Бангкок хотуудын дараа орох хамгийн ихээр жуулчид ирдэг хотын тоонд ордог. Парис орчмын бүсэд (Иль-де-Франс) жилдээ 47 сая гаран гадаад дотоодын зочид ирж буцах бол 184 сая гаран нь хоногоор айлчилдаг байна.[4]

Өнөөгийн Парис хот нь 3-р зуунд Иль дө ла Сите арал дээр байсан Кельтийн суурингаас эхлэн хөгжсөөр ирэв. Сүүлд ромчууд Сена мөрний эрэгт нэгэн хотыг байгуулсан нь 6-р зуунд Франкийн эзэнт гүрний төв байжээ. 16-р зуунд Франциск I-ийн үед Парист соёл, урлаг цэцэглэн хөгжсөн үе байв. Абсолютизмын үед ялангуяа 17-р зуунд хаанчилж байсан Людовик XIV санаачлагаар хотод олон шинэ барокын барилга болон үзэмж төгөлдөр гудамж талбайгаар өргөтгөсөн нь барокын үед хот тохижуулах үлгэр жишээ болж байжээ. Хэдийгээр 1682 онд хааны ордонг Версаль руу шилжүүлсэн ч, улс төр болоод эдийн засгийн хувьд чухал нөлөөтэй байснаас улсын төв хэвээр үлджээ. Францын хувьсгалын үе буюу 1789 оноос эхлэн Парис түүхэн үүрэг гүйцэтгэх болов. 19-р зуунд аж үйлдвэржилт нөлөөгөөр Парисын хүн ам огцом өсч, 1846 он гэхэд нэг сая оршин суугчтай болсон байна. Дараагийн арван жилд сайхан эрин гэгчийн нөлөөгөөр зургаан томоохон үзэсгэлэн бий болсон нь дэлхийн нийтийн анхаарлыг татаx болов. Өнөөдөр Парис нь франц хэлтний нийслэл хот бөгөөд өрнө дахины чухал хотуудын нэг юм.

Түүx[засварлах | edit source]

Гол өгүүлэл: Парисын түүх

Антик[засварлах | edit source]

Лютециа

Антикийн үед хотыг Лютециа (мөн Лютетиа ч гэx) гэж нэрлэдэг байв. Лютециад өнөөгийн Иль дө ла Сите гэж нэрлэгдэх арал дээр Паризий гаралтай хүмүүс суурьшин амьдарч байсан аж. Лютециа гэх нэрийг МЭӨ 53 оны сурвалж бичиг болох Галлийн дайны тэмдэглэл номын зургаадугаар дэвтэрт Юлий Цезарийн бичсэнээр хамгийн анх тэмдэглэгдэн үлджээ.

Эхний удаа хотыг эзлэх оролдлого нь бүтэлгүйтсэний дараа МЭӨ 53 онд Ромчууд дахин хот руу довтлон ирэх үед, Паризийчууд Лютециаг галдан, бүх гүүрийг нь эвдэн сүйтгэсэн аж. Ромчууд энэ удаа амжилттай байсан бөгөөд Паризийчуудад арлыг нь үлдээн өөрсдөө илт давамгай байрлалд Сена мөрний зүүн эрэгт хотоо байгуулав. Тэнд хэд хэдэн терма, талбай болон амфитеатр баригдсан байна. Ромын эзэнт гүрний үед хотын нэр нь Цивитас Парисиорум (Civitas Parisiorum) эсвэл Парисиа гэх нэрээр танигдсан бол эзлэгдсэн Галличуудад энэ нэр тухайн үедээ сонин биш байлаа.

Дундад зуун[засварлах | edit source]

5-р зуунд Меровингичүүд ромын түрэмгийллийг төгсгөл болгов. 508 онд Парис Меровингийн эзэнт гүрний нийслэл хот болов. Каролингичүүдийн эзэмшилд байх үед Норманнчууд байсхийгээд л хот руу дайрдаг байж.

Шинэ эрин[засварлах | edit source]

Газарзүй[засварлах | edit source]

Парис хотын 360° дэлгээсэн зураг, Эйфелийн цамхаг дээрээс зургийг авсан байдал

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Парис
Уур амьсгалын диаграмм
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
 
 
54
 
7
3
 
 
44
 
8
3
 
 
49
 
12
5
 
 
53
 
15
7
 
 
65
 
19
11
 
 
55
 
22
13
 
 
63
 
24
16
 
 
43
 
25
15
 
 
55
 
21
13
 
 
60
 
16
9
 
 
52
 
10
5
 
 
59
 
8
4
Температур °CТунадас мм
Эх сурвалж: Météo-France; Агаарын чийгшилт, нартай цагийн үргэлжлэх хугацаа: wetterkontor.de
Сарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ: Парис
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Маx. Температур (°C) 6.9 8.2 11.8 14.7 19.0 21.8 24.4 24.6 20.8 15.8 10.4 7.8 Ø 15.6
Мин. Температур (°C) 2.5 2.8 5.1 6.8 10.5 13.3 15.5 15.4 12.5 9.2 5.3 3.6 Ø 8.6
Тунадас (мм) 53.7 43.7 48.5 53.0 65.0 54.6 63.1 43.0 54.7 59.7 51.9 58.7 Σ 649.6
Нартай цаг (h/d) 1.9 2.9 5.1 6.0 7.5 8.1 7.8 7.1 6.0 4.1 2.0 1.5 Ø 5
Бороотой өдөр (d) 10.2 9.3 10.4 9.4 10.3 8.6 8.0 6.9 8.5 9.5 9.7 10.7 Σ 111.5
Агаарын чийгшилт (%) 86 81 76 69 71 73 73 74 79 85 87 88 Ø 78.5
T
e
m
p
e
r
a
t
u
r
6.9
2.5
8.2
2.8
11.8
5.1
14.7
6.8
19.0
10.5
21.8
13.3
24.4
15.5
24.6
15.4
20.8
12.5
15.8
9.2
10.4
5.3
7.8
3.6
Jan Feb Mär Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dez
Хур тунадас
Х
у
р

т
у
н
а
д
а
с
53.7
43.7
48.5
53.0
65.0
54.6
63.1
43.0
54.7
59.7
51.9
58.7
  1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Эх сурвалж: Météo-France; Агаарын чийгшилт, нартай цагийн үргэлжлэх хугацаа: wetterkontor.de

Эдийн засаг[засварлах | edit source]

2006 оны байдлаар €500.8 тэрбум (US$628.9 тэрбум) ҮНБ-тай байсан бөгөөд энэ нь нийт Францын дөрөвний нэг юм байна. Парисын бүсийн олон бизнесийн дүүрэгт Fortune Global-ын 500 компанийн 36 нь байрладаг.

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Парис – Викимедиа дуу дүрсний сан

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. INSEE: Les 60 premières aires urbaines en 2013, 2016-03-21
  2. INSEE: POP1B – Population par sexe et âge – Aire urbaine de Paris (001), 2015-11-22
  3. INSEE: Villes de France, 2015-06-04
  4. Directmatin.fr Tourisme : l'Ile-de-France plébiscitée, нийтлэгдсэн 2014-12-15, хандсан 2014-12-22