Булган сум (Ховд)

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Булган сум холбоосыг дарж адил нэрт зүйлсээс ялган таниарай.
Булган сум
сум
Улс орон Flag of Mongolia.svg Монгол
Аймаг Mn coa khovd aymag.png Ховд
Сум Булган
Баг (6) Баянгол, Баянсудал,
Байтаг, Алагтолгой,
Далт, Бүрэнхайрхан
Сумын төв Бүрэнхайрхан
Газар нутаг 8,104 км²
Хүн ам (тоол.) 2010 онд 8,262 хүнА [1]
Хүн ам (тооц.) 2011 онд 9,266 хүн [2]
Нягт сийрэг 2011 онд 1.14 хүн/км²
Нутгийн олон Булганыхан
А Зөвхөн МУ-ын суурин иргэний тоо. Гадаадын харъяат иргэн, гадаадад оршин суугаа МУ-ын иргэн багтаагүй.
Ховд аймаг дахь Булган сум, түүний төв

Булган (ᠪᠤᠯᠠᠭᠠᠨ) нь Ховд аймгийн сум юм. Улаанбаатараас 1855 км, аймгийн төв Ховдоос 385 км алслагдсан. Баруун талаараа БНХАУ-тай хиллэдэг.

Түүх[засварлах]

Их Ижил мөрөн,Уралын Зайраас 1771 онд залуу Увш хааны удирдлагын доор дайн самуун, байгалын хүнд хэцүү бэрхшээлийг даван туулж эх нутагтаа нүүдэллэн ирсэн Торгуудуудыг 1771 оны 08-09 сард Одоогийн Булган сумын нутагт суурьшуулжээ. Булган сум нь 1931 онд Монгол Алтайн нурууны чанадад Мөнхцаст оргилуудаас эх аван урсдаг Булган голын хөвөөнд "Баян судал" гэдэг газар байгуулагдсан.Булган сумын төвийг хожим Бүрэнхайрхан уулын хормойд шилжүүлэн байгуулсан түүхтэй. Булган голын хөндий нь улиас, бургас, чацаргана, алтан харгана, хонхот харгана шигүү ургасан, зам харгуй байхгүй битүү ургамлаар хучигдсан, Булган голоос гадна булаг шанд ихтэй, нуур цөөрөмтэй (цоохор нуур, гашуун нуур гэх мэт), чийглэг хөрстэй,урсгал усандаа минж элбэгтэй, тохой булан бүрт минж голын усыг тас боосон боогой ихтэй, зэрлэг амьтдаар дүүрэн тансаг нутаг байлаа.

Хүн ам[засварлах]

Суурин хүн ам нь 2011 оны тооллогоор 9266, үүнээс 80% гаруй нь торгууд ястан.

Аж үйлдвэр, соёл боловсрол[засварлах]

Амьжиргааны гол эх үүсвэр нь мал аж ахуй, газар тариалан, худалдаа үйлчилгээ юм. Тус сум мах, өөх, ноосны чиглэлийн хонь, ямаа, махны чиглэлийн үхэр голлосон 134 мянган толгой малтай. Булган голын хөндийд 1000 шахам га усалгаатай тариалан эрхлэж гурилын түүхий эдээ өөрсдөө бэлтгэхийн зэрэгцээ хил худалдаа хийдэг Байтаг, Ярант гэсэн 2 боомттой.

Одоо Булган сум 70 гаруй мэргэжлийн багш, 110 гаруй ажилчинтай, 1900 гаруй сурагчтай 11 жилийн 2 дунд сургууль, 30 орчим их эмч, 50 гаруй ажилчинтай сум дундын эмнэлэг, соёл урлаг, тээвэр, эрчим хүч, худалдаа эрхэлдэг 40 гаруй байгууллагатай.

Байгаль цаг уур[засварлах]

Өвөл 35.5-40 хэм хүртэл хүйтэрч, зун намарт 38-40 хэм хүрдэг. Булган гол 100 гаруй км урсана. Алгана, цурхай, хадран загас, дэлхийд ховордсон Алтайн минж нутаглана. Цоохор, Гашуун нуур, Хагшаал, Аавдай, Баянгол, Индэрт зэрэг 50 гаруй гол горхи Булган голд цутгана. Булган нутаг вансэмбэрүү, шар мод, нохойн хошуу, алтан гагнуур, чийр, чихэр өвс, хулангийн ундаа, таван салаа зэрэг эмийн ургамалтай.

Алдартнууд[засварлах]

Монгол улсын баатар[засварлах]

Баясгалангийн Бадам, Энхийн Шийлэг

Хөдөлмөрийн баатар[засварлах]

Р.Лувсан, Ж.Отгонцагаан, Ж.Батлай, Х.Түвшин, Р.Хашбаатар, Б.Баадай, М.Бааст

Ардын багш[засварлах]

Д.Занданшарав, Х.Бадамсэд

Гавъяат цолтнууд[засварлах]

Р.Тариа Ж.Отгонцагаан, Х.Бадамсэд, З.Жавлай, Ч.Сэнгээрэй, Ө.Шаравхаан, О.Шагдаржав, Т.Дорж, Н.Намхай, Б.Цэрэнжав, П.Очир, Б.Дугараа, М.Албанч, А.Шагдарсүрэн, Б.Сүхтэй, Отгоншар, Ж.Доржсүрэн, Д.Алтанхуяг, Б.Буядаа, Н. Баатарболд, Р.Батхишиг, Доржараа, М.Дамирансүрэн

Дайчид[засварлах]

Батжаргалын Дүгэр, Батбаярын Дүгэр, Төмөрцогтын Амарзаяа, Хонгойн Чойрог, Нохоодойн Магдаа, Самайн Мэндээ, Баарайн Чулуудай, Гашгайн Чэтгээ, Калжийн Гэцэл, Дашийн Цэрэвжав, Сүхравдангийн Чой, Батын Ишгэн, Раашийн Хорлоо, Батмэндийн Бүрэнтөгс, Эмгэний Зодов, Авираан Чулуундай, Болдын Бат, Магнаан Маргаажаа, Чимэдийн Идэш

Эх сурвалж[засварлах]