Баянмөнх жонон

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Баянмөнх жонон нь (1452-1479) Тайсун хааны дүү Агваржин жононгийн хүү Хархуцаг тайжын ганц хүү. Тэрээр Ойрадын Эсэн тайш 1452 онд Зүүн Монголын бүхий л томоохон цэргийн зүтгэлтэн, ихэс язгууртан, ноёдыг нэгэн чуулганы үеэр хядаж устгасан тэр л цаг мөчид төрсөн Алтан ургийн цөөн хэдэн хүний нэг болсон байсан. Түүний эх нь Эсэн тайшын охин байсан ба түүнийг төрсөний дараа Эсэн тайш хороохыг завдаж байсан ч эмэг эх Самар тайху амийг нь хамгаалж байв. Лу.Алтан товчид тэмдэглэснээр Баянмөнхийг Урианхайн Хутагт Шүүсийнд авч ирсэн бөгөөд том болсон хойноо Хутагт Шүүсийн Шихэр нэрт охинтой сууж 1464 онд нэгэн хөвүүн төрүүлсэн нь Батмөнх Даян хаан байсан. 1463 онд Мандуул хаан төр барих болсон үед хаан ордонд хүрч ирэхэд хаантан түүнд Болох жонон цол хүртээж Баруун 3 түмнийг мэдүүлсэн. Удалгүй 1467 онд Мандуул хаантай зөрчилдсөний улмаас, зугтаж байгаад 1470 оны орчимд бусдад хорлогдсон бололтой.

Түүхэн он цагийн зөрүү[засварлах | edit source]

Түүний нас барсан он цагийн талаар зарим талаар ихээхэн зөрүүтэй үзэл байдаг. Энэ бол Монгол сурвалжын тэмдэглэгдсэн хугацаа нь Мин улсын судар зэрэг түүхэн сурвалжид бичигдсэн хугацаатай зөрж байдаг. Үүнээс үүдэж одоо хүртэл гадаад болон дотоодод Баянмөнх жононг 1452-1470, 1452-1479, 1452-1487 онд амьдарч байсан тухай судлаачдын таамаглал их байдаг.

  1. Эхний хугацааг монгол сурвалжуудын жилийг орчин цагийн тоололтой тооцон гаргасан тооцоолол юм.
  2. Харин 1479 онд нас барсан гэх нь хятад сурвалжын мэдээг үндэслэсэн байх ба Мандуул хааныг 1467 бус 1479 онтой дүйцэх хятад тоололын онд нас барсан гэж гардаг. Хятад сурвалжыг дагахад хүрвэл Мандуул хаан 1475-1479, Батмөнх хаан 1480 юмуу 1488 онд хаан болсон гэж үздэг.
  3. Мөн 1487 онд таалал төгссөн гэсэн хугацааг Даян хааныг 1488 онд Мин улсын хаанд өөрийгөө бүх Монгол улсын хаан боллоо гэдгээ явуулсан захианаас улбаалж гаргасан байгаа нь монголын түүх бичлэгт маш том зөрүү үүсгэж байгаа.
Өмнөх
Агваржин жонон
Жонон
1463-1467?
Дараах
Улсболд жонон