Завхан гол

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Завхан гол
Эх Богдын гол, Шар усны гол, Буянт гол, Чигэстэйн гол, Яруугийн гол
Адаг Айраг нуур
Усаа цуглуулдаг орнууд Flag of Mongolia.svg Монгол
Урт 808 км
Эхийн өндөр 2129 м
Адгийн өндөр 1030 м
Ус цуглуулах талбай 71,210 км²[nb 1]
Баруун цутгалууд Шурагийн гол

Завхан гол нь Говь-Алтай, Завхан аймгуудын заагт орших Монголын томоохон голуудын нэг.

Тус гол нь Хангайн нурууны ноён оргил Отгонтэнгэрийн хоёр талаас эх авах гол горхиор усжина. Отгонтэнгэрийн өмнө хажуугаас эх авдаг Буянт, Шар-Ус хоёр гол болон мөн Отгонтэнгэрийн ар талаас эх аван урсах Богдын гол, Загастайн давааны баруун талаас эх авах Чигэстэйн гол Яруу сумын нутгаар урсах Яруугийн гол зэрэг томоохон голууд Алдархаан сумын нутаг дахь гурван голын бэлчир гэх газар нийлэн завхан гол болдог байна. Буянт ба Шар-Ус голын хөндийд мөсдөлийн морены хурдас нь тогтсон хэдэн арван нуур байх (хамгийн том нь Хөх нуур) ба өөр хоорондоо гол горхиор холбогдсон эдгээр нуурууд нь илүүдэл усаа Завхан голд цутгана.

Завхан гол нь Хангайн нуруунаас мултармагц өмнө зүгийг орхиж баруун хойш Их нууруудын хотгорыг чиглэн урсана. Тайшир сум хүртэл эхний хэсэгт голдрилын өргөн 30-60 м, усны гүн 0.6-25 м, урсгалын хурд 1-1.5 м/сек байна. Тайшираас доош хэсэг газар голдрил нь 3-8 хүртэл салаалах тул үндсэн голдрилыг ялгахад бэрх. Завхан голын баруун гараас түүний хамгийн том цутгал Шурагийн гол нийлнэ. Богд голын цутгалаас доош голдрил 100-350 м хүртэл өргөсөн задгайрч, усны гүн 0,7-1,5 м, урсгалын хурд 0.7-1,2 м/сек болно.[1]

2008 онд Тайшир сумын цахилгаан станцыг барьснаас хойш Завхан голын урсац боогдож, 2011 он гэхэд 300 км орчим урсац газар гурван жил огт усгүй болж тасарсан байжээ. Үүнээс болоод түүний дагуу нутаг нь эзгүйрч, цөлжилт явагдаж байгаа.[2]

Тэмдэглэл[засварлах | edit source]

  1. (150 000, along with a swimming pool Hovd)

Ишлэл[засварлах | edit source]

  1. "Завхан гол", Medeelel.mn
  2. Ж.Түдэвдорж. "Завхан гол урсахаа байсан", 24 January 2011. 22 May 2012-нд авсан.