Солонгос үсэг

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Солонгос үсгээр "Hangul" хэмээн бичсэн байдал

Солонгос үсэг эсвэл Ханьгыл үсэг (Солонгос хэл: 한글、Hangul) нь солонгос хэлийг тэмдэглэх авианы бичиг үсэг юм. 1446 онд Чусоны вант улсын И овогт Сэжун ван "Хүн мин жонгым" буюу "Иргэнийг сургах зөв дуудлага" хэмээх утга бүхий үсэг зохиосон нь өдгөө хэрэглэж буй эл үсэг болой. Хойд Солонгос улсад Чосон гульча (Солонгос хэл: 조선글자、Chosŏn'gŭlcha) хэмээн нэрлэж байна. Солонгосын хойгт албан ёсоор хэрэглэхээс гадна хуучны ЗХУ-ын бүрэлдэхүүн улс явсан Хасаг улс, Узбек улс болон Сахалинд амьдарч байгаа солонгос угсаат хүмүүс хэрэглэсээр байна.

Түүх[засварлах | edit source]

Солонгос хэл нь 15-р зууны хагас хүртэл өөрсийн гэсэн нэгдмэл бичиг үсэггүй байсан бөгөөд хятад үсгийг өөрийн хэлний дуудлагатай ижилсүүлж хэрэглэх, хятад үсгийг шууд авч дуудлага өөрчлөн хэрэглэх зэргээр бичгийн хэлээ тэмдэглэж байв. Өөр хэлний бичиг үсгээр солонгос хэлний үгийг тэмдэглэх, ард олноо бичиг үсэгт тайлуулах, цаашлаад бичгийн хэлээ сайжруулна гэдэг төвөгтэй болсоныг Жусоны вант улсын дөтгөөр ван И овогт Сэжун ухварлаад солонгос хэлийг тэмдэглэхэд тохиромжтой, сурахад хялбар үсэг зохиосон нь Солонгос буюу Ханьгыл үсэг байжээ. 

Бүтэц[засварлах | edit source]

Солонгос үсэг нь монгол бичгийн адил авианы бичиг бөгөөд эгшиг ба гийгүүлэгч үсгүүдтэй. Анх 17 гийгүүлэгч, 11 эгшиг, нийт 28 үсэгтэйгээр зохиогдсон авч орчин цагийн солонгос хэлэнд 4 авиа гээгдэж хэрэглэгдэхээ больжээ. 

Өдгөө солонгос үсэг нь 19 гийгүүлэгч 21 эгшиг, нийт 40 үсгээс бүтэж байна. 

Эгшиг авиа 

Үсэг Дуудлага Латин галиг Нэр
Үндсэн эгшиг a a  a
[ja] ya  ya
ɔ eo  eo
[jɔ] yeo  yeo
o o  o
[jo] yo  yo
u u  u
[ju] yu  yu
ɯ eu  eu
i i  i
Туслах эгшиг ɛ ae  ae
[jɛ] yae  yae
e e  e
[je] ye  ye
[wa] wa  wa
[wɛ] wae  wae
ø/we oe  oe
[wɔ] wo  wo
[we] we  we
[y/wi] wi  wi
[ɯi] ui  ui


 

Гийгүүлэгч үсэг 

Үсэг Дуудлага Латин галиг Нэр (Өмнөд Солонгос) Нэр (Хойд Солонгос)
Үндсэн гийгүүлэгч k/ɡ g 기역 giyeok 기윽 gieuk  geu
n n 니은 nieun  neu
t/d d 디귿 digeut 디읃 dieut  deu
r/l r/l 리을 rieul  reu
m m 미음 mieum  meu
p/b b 비읍 bieup  beu
s/ɕ s 시옷 siot 시읏 sieut  seu
(ŋ) (ng) 이응 ieung  eung
ʨ/ʥ j 지읒 jieut  jeu
[ʨʰ] ch 치읓 chieut  cheu
[kʰ] k 키읔 kieuk  keu
[tʰ] t 티읕 tieut  teu
[pʰ] p 피읖 pieup  peu
h/ɦ h 히읗 hieut  heu
Туслах гийгүүлэгч [kʼ] kk 쌍기역 ssanggiyeok 된기윽 doen-gieuk  kkeu
[tʼ] tt 쌍디귿 ssangdigeut 된디읃 doendieut  tteu
[pʼ] pp 쌍비읍 ssangbieup 된비읍 doenbieup  ppeu
[sʼ/ɕʼ] ss 쌍시옷 ssangsiot 된시읏 doensieut  sseu
[ʨʼ] jj 쌍지읒 ssangjieut 된지읒 doenjieut  jjeu

 

Мөн үзэх[засварлах | edit source]