Адай хаан

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Адай хаан
Монголын хаан
Адай хаан 1400-1438.jpg
Хаанчлал 1425–1438
Хаан суусан 1425
Бүтэн нэр Адай
Төрсөн огноо 1390
Өнгөрсөн огноо 1438
Удаах Тайсун хаан
Ургийн овог Боржигин

Адай хаан 1400 оны цагаан луу жил төрж, 1438 оны шар морин жил таалал төгсчээ. 1426 оны улаан морин жил хаан ор суусан. Хаан 38 насалжээ. Тэрээр Хасарын угсааны хүн байжээ. Түүнийг Монголын түүхийн сурвалжуудад Хархуцаг дүүрэнтөмөр хунтайжын хөвгүүн Ажай тайжтай их андуурдаг нь хоёр өөр хүнийг нэг хүн гэж ойлгоход хүрсэн.

Намтар[засварлах | edit source]

Адай хаан нь Аругтай тайшын дэмжлэгээр 1425 онд төв болон зүүн Монголын нутаг дэвсгэрийг нэгтгэн, нутаг дэвсгэрээ өргөтгөж чадсан. Чингис хааны эрин үе шиг сэргэн мандаж хүчтэй болчих вий хэмээн гэж сэрэмжлэн Мин улс Ойрадыг дэмжин зүүн Монгол дахь овог аймаг болон төв Монгол дахь овог аймгийг хооронд нь хагаралдуулж байв. Адай хааны баруун Монголыг нэгтгэх үйл ажиллагаанд Ойрадууд ихээр саад болж байв. Хоёр тал арав гаруй жил хоорондоо байлдаж, бие биеэ ихээр хөнөөх болов. Тэрээр зүүн болон төв нутаг дахь Монголчуудыг нэгтгээд, 1426 онд өөрийгөө Хаан гэж зарлав. Адай хаан өөрийн дүү Хадай (?) болон Аругтай нэгдэн Ойрадуудыг ялж, тэдний ихэнх толгойлогчдыг нь хөнөөв. Адай хаан Ойрадын ноёдыг барьсны дараа Батула чинсангийн эхнэр Самур гүнжийг авч суув. Мөн Батула чинсаны хүү болох Бахамуг олзлон авч, тогоон дор хөмөрч Тогоон хэмээх нэр өгөөд боолоо болгов. Гэсэн хэдий ч баруун Монголчууд Адай хааныг хаанаа гэж бүрэн дүүрэн хүлээн авсангүй. Тухайн үед баруун Монголчууд өөрийн гэсэн хаангүй байсан тул Адай хаан 9 жил баруун Монголыг захирсан. Ойрадын тайшийн бэлэвсэн эхнэр Тогооныг баруун Монголын хаан хэмээн зарлав. 1422, 1423 онд болсон үйл явдлаас болж Адай хаан 1430 он гэхэд маш их хохирол амссан байв. 3 дахь удаагаа Ойрадууд түүний гол хүчийг бут цохисноос болж тэрээр үр дүнтэй дайралт хийж чадахааргүй болов. 1434 онд Ойрадууд ялснаар Адай хаан Хадай болон Аругтай нар ялагдацгаав.

Өмнөх
Ойрадай хаан
Монгол улсын хаан
1425-1438
Дараах
Тайсун хаан