Алматы
Алматы
Almaty Алимт, Алимтай | |
|---|---|
Хөх довоос харагдах Алматы хотын үзэмж Панфиловын гудамж | |
 Далбаа  Сүлд | |
| Хоч: "Өмнөд Нийслэл", "Алимын хот", "Том Алим", "ALA" | |
_in_Kazakhstan.svg) | |
  Алматы Казахстан дахь байршил  Алматы Алматы (Ази) | |
| Солбицол: 43°14′24″N 76°54′54″E / 43.24000°N 76.91500°EСолбицол: 43°14′24″N 76°54′54″E / 43.24000°N 76.91500°E | |
| Улс |  Казахстан |
| Анх суурьшсан | 1000–801 BC |
| Байгуулагдсан | 1854 |
| Нэгдсэн (хот) | 1867 |
| Дэд хуваалт | 8 дүүрэг |
| Засаг захиргаа | |
| • Биет | Хотын зөвлөл |
| • Аким | Дархан Сатыбалды |
| Газар нутаг | |
| 752 км2 (290 бээр2) | |
| • Бөөгнөрөл | 9,395 км2 (3,627 бээр2) |
| Хамгийн өндөр цэг | 1,700 м (5,600 фут) |
| Хамгийн нам цэг | 500 м |
| Хүн ам (2024 оны 4 сарын 1)[1] | |
| • Хот | 2,249,500[2] |
| • Байр | Төв Азид 2-т Казахстанд 1-т |
| ДНБ (Нэрлэсэн, 2024) | |
| • Хот | KZT 29,241 тэрбум ($61.406 тэрбум) · 1-т |
| • Нэг хүнд ноогдох | KZT 12,936,300 ($27,166) · 2-т |
| Цагийн бүс | UTC+5 (UTC+5) |
| Шуудангийн код | 050000–050063 |
| Бүсийн дугаар | +7 727[4] |
| ISO 3166 код | ALA |
| Улсын дугаар | 02 (A – хуучин дугаар) |
| ХХИ (2022) | 0.831[5] маш өндөр · 1-т |
| Уур амьсгал | Dfa |
.jpg)
Алматы (Казах: Алматы, дуудлага нь [алмаа-та], үүнээс Алимтай, балархай эгшгийг гээж Алимт гэж болох, дундад зууны үеэс түрэг-монголчууд алим ургадаг энэ газрыг ийн нэрийджээ. Тэгэхдээ бүр «алимату» (алимт) гэдэг монгол язгууртай гэх судалгаа байна.[6] үүнээс монголоор Алимт эсвэл Алимтай гэх, мөн Зөвлөлтийн үеэс оросоор тогтсон Алма-Ата гэдгийг даган ярьж бичиж байсан заншил одоо ч бүрэн хоцрогдоогүй байна. Алма-ата гэдэг нь алим өвөө гэсэн утгатай бөгөөд энэ бүсэд анх алим үүссэн гэж үздэг байна. Алма гэж алим гэсэн үг бөгөөд Алимт гэсэг ямар ч утга агуулга байхгүй болно.) — Казахстаны тэргүүн их хот. Улсдаа «Өмнөд нийслэл» гэж өргөгддөг. Алматы 1929-өөс 1997 он хүртэл Казахстаны нийслэл байсан. 1997 онд нийслэл нь Астанад шилжсэн ч улсынхаа худалдаа арилжаа, соёлын төв хэвээр үлджээ. Алматы хотын хүн ам 1989 онд 1.07 сая, 1999 онд 1.13 саяаар тоологдож байв.[7] 2010 оноор таслан үзвэл 1.42 сая хүн оршин суудаг гэх тооцоо бий. Хэрвээ бүртгэлгүйчүүдийг (ажиллаж хөдөлмөрлөхөөр ирсэн) багтаавал 2 саяд дөхнө. 2010 оны тоо бүртгэлээр оршин суугчдын 51.06% - казах, 33.02% - орос, 5.73% - уйгур, үлдэх 10% гаран болохоор бусад яс үндэст хүн гэж мэдэгдэж байна.[8]
Газар зүй
[засварлах | кодоор засварлах]Цаг агаар
[засварлах | кодоор засварлах]| Цаг уурын мэдээлэл: Алматы (1991–2020, туйлын үе 1879–одоо) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Сар | 1 сар | 2 сар | 3 сар | 4 сар | 5 сар | 6 сар | 7 сар | 8 сар | 9 сар | 10 сар | 11 сар | 12 сар | Жил |
| Макс. Температур °C (°F) | 16.8 (62.2) |
21.9 (71.4) |
29.8 (85.6) |
33.2 (91.8) |
35.8 (96.4) |
39.3 (102.7) |
41.7 (107.1) |
40.5 (104.9) |
38.1 (100.6) |
31.4 (88.5) |
26.5 (79.7) |
19.2 (66.6) |
41.7 (107.1) |
| Дундаж дээд °C (°F) | 0.5 (32.9) |
2.7 (36.9) |
9.9 (49.8) |
17.8 (64.0) |
22.9 (73.2) |
27.9 (82.2) |
30.5 (86.9) |
29.7 (85.5) |
24.5 (76.1) |
16.9 (62.4) |
8.1 (46.6) |
2.0 (35.6) |
16.1 (61.0) |
| Өдрийн дундаж °C (°F) | −4.6 (23.7) |
−2.4 (27.7) |
4.5 (40.1) |
12.1 (53.8) |
17.1 (62.8) |
22.1 (71.8) |
24.4 (75.9) |
23.3 (73.9) |
18.0 (64.4) |
10.6 (51.1) |
2.9 (37.2) |
−2.7 (27.1) |
10.4 (50.7) |
| Дундаж доод °C (°F) | −8.1 (17.4) |
−6.2 (20.8) |
−0.2 (31.6) |
6.8 (44.2) |
11.5 (52.7) |
16.4 (61.5) |
18.6 (65.5) |
17.3 (63.1) |
12.0 (53.6) |
5.3 (41.5) |
−1.0 (30.2) |
−6.1 (21.0) |
5.5 (41.9) |
| Мин. температур °C (°F) | −30.1 (−22.2) |
−37.7 (−35.9) |
−24.8 (−12.6) |
−10.9 (12.4) |
−7.0 (19.4) |
2.0 (35.6) |
7.3 (45.1) |
4.7 (40.5) |
−3.0 (26.6) |
−11.9 (10.6) |
−34.1 (−29.4) |
−31.8 (−25.2) |
−37.7 (−35.9) |
| Дундаж хур тунадас см (инч) | 34.7 (1.37) |
42.6 (1.68) |
72.4 (2.85) |
112.4 (4.43) |
98.7 (3.89) |
59.0 (2.32) |
42.9 (1.69) |
33.5 (1.32) |
27.8 (1.09) |
49.8 (1.96) |
55.3 (2.18) |
44.3 (1.74) |
673.4 (26.52) |
| Average extreme snow depth см (инч) | 15 (5.9) |
14 (5.5) |
5 (2.0) |
0 (0) |
0 (0) |
0 (0) |
0 (0) |
0 (0) |
0 (0) |
1 (0.4) |
2 (0.8) |
8 (3.1) |
15 (5.9) |
| Дундаж хур тунадастай өдрүүд (≥ 1 мм) | 6.2 | 6.7 | 9.2 | 10.3 | 9.3 | 7.4 | 7.0 | 4.5 | 3.4 | 5.7 | 6.7 | 6.7 | 83.1 |
| Бороотой өдөр | 4 | 5 | 11 | 14 | 15 | 15 | 15 | 10 | 9 | 10 | 8 | 6 | 122 |
| Цастай дундаж өдөр | 11 | 13 | 8 | 2 | 0.2 | 0 | 0 | 0 | 0.1 | 2 | 6 | 11 | 53 |
| Дундаж харьцангуй чийгшил (%) | 77 | 79 | 71 | 59 | 56 | 49 | 46 | 45 | 49 | 64 | 74 | 79 | 62 |
| Дундаж шүүдрийн цэг °C (°F) | −14.9 (5.2) |
−12.1 (10.2) |
−5.0 (23.0) |
1.1 (34.0) |
5.7 (42.3) |
8.1 (46.6) |
9.0 (48.2) |
7.9 (46.2) |
4.1 (39.4) |
−0.5 (31.1) |
−6.4 (20.5) |
−12.7 (9.1) |
−1.3 (29.7) |
| Сарын дундаж нартай цаг | 112.0 | 119.0 | 163.0 | 187.8 | 235.3 | 260.0 | 280.3 | 277.7 | 243.6 | 188.9 | 116.6 | 94.0 | 2,278.2 |
| Эх сурвалж 1: Pogoda.ru[9] | |||||||||||||
| Эх сурвалж 2: NOAA,[10] Weather.Directory[11] | |||||||||||||
Алдартай хүмүүс
[засварлах | кодоор засварлах]Полина Ледкова-хоолны ном зохиогч, хүнсний блог хөтлөгч
Наталья Назарова-театр, кино жүжигчин
Dimash Adilet-бизнесмэн, блогчин, ТВ шоуны оролцогч
Владимир Жириновский-улс төр, төрийн зүтгэлтэн
Ирина Линдт-жүжигчин
Зураг
[засварлах | кодоор засварлах]
Мөн үзэх
[засварлах | кодоор засварлах]- Казахстан улсын арван том хот
- Алматын метро
Цахим холбоос
[засварлах | кодоор засварлах]
Баримт, тайлбар
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ "KAZAKHSTAN: Administrative Division". citypopulation.de. Архивласан огноо 2019-01-21. Татаж авсан: 2025-08-11.
- ↑ "Об изменении численности населения города Алматы с начала 2020 года до 1 января 2021 года". Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. Эх хувилбараас архивласан: 2021-05-21. Татаж авсан: 2025-08-11.
- ↑ DOSM. "Gross domestic product by region for January-December 2024 (GRP)". stat.gov.kz.
- ↑ "Code of Access". Almaly.almaty.kz. Архивласан огноо 2014-08-14. Татаж авсан: 2025-08-11.
- ↑ "Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (Англи хэлээр). Архивласан огноо 2018-09-23. Татаж авсан: 2025-08-11.
- ↑ Монгольские топонимы в Казахстане (Г.К.Конкашпаев 1956). Үүнд Алматы - «алимт», Шабарты - «шаварт», Уласты - «улиаст» гэх зэргээр дурдагджээ. Казах хэлээр харин алимтай, алимт -г «алмалык» гэдэг юм байна.
- ↑ О некоторых итогах переписи населения Казахстана (About some results of the Kazakhstan population census) (Орос хэл)
- ↑ "Национальный состав населения Республики Казахстан". Эх хувилбараас архивласан: 2013-01-17. Татаж авсан: 2012-04-07.
- ↑ "Climate of Almaty". Погода и Климат. Архивласан огноо 2015-02-14. Татаж авсан: 2026-05-29.
- ↑ "Almaty Climate Normals 1991–2020". Үндэсний далай тэнгис ба агаар мандлын захиргаа. Архивласан огноо 2023-11-20. Татаж авсан: 2026-05-29.
- ↑ "Almaty Weather & Climate Guide". Weather.Directory. Татаж авсан: 2026-05-29.
- ↑ "Радионова, Светлана Геннадьевна". ТАСС. Татаж авсан: 2023-06-10.
- ↑ "Радионова Светлана Геннадьевна | биография и последние новости". ФедералПресс (Орос хэлээр). Эх хувилбараас архивласан: 2023-10-04. Татаж авсан: 2023-06-10.
- ↑ "Радионова Светлана Геннадьевна - биография, новости, фото, дата рождения, пресс-досье. Персоналии ГлобалМСК.ру". www.globalmsk.ru. Татаж авсан: 2023-06-10.