Гаадангийн Алтанхуяг

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Гаадангийн Алтанхуяг (1948 оны 3 сарын 15-нд Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай суманд төрсөн) Монгол улсын Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, морин хуурч, хөгжмийн зохиолч юм. 1993 онд Монгол Улсын Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн цол хүртсэн.

Намтар[засварлах | edit source]

1948 оны 3 дугаар сарын 15-нд Дундговь аймагт 5 хүүхэдтэй айлд мэндэлжээ. Аав Гаадан нь Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумын уугуул, тээврийн жолооч, ээж Дундговь аймгийн Дэлгэрхангай сумын уугуул цэцэрлэгийн багш, сурган хүмүүжүүлэгч хүн байсан. 1962-1966 онд Хөгжим Бүжгийн Дунд Сургуульд алдарт хуурч Г.Жамъянгийн ангид суралцан морин хуурч мэргэжлийг эзэмшжээ. 1972-1977 онд Болгар улсын нийслэл Софи хотын Хөгжмийн их сургуульд суралцаж хөгжмийн зохиолч (багш Димитр Тыпков) мэргэжил эзэмшин 1978 онд төгссөн.

1966-1969 онд Хөгжим Бүжгийн Дунд Сургуульд багш, 1969-1972 онд Багшийн сургуульд багш, 1978 оноос УБДС-д багш, 1982 оноос Монгол Телевизэд хөгжмийн редактор, 2004-2007 онд Монголын Хөгжмийн Зохиолчдын Эвлэлийн Хорооны тэргүүнээр ажилласан.

1963 онд ХБДуС-ийн дунд ангийн сурагч байхдаа Дорнын их яруу найрагч Б.Явуухулангийн шүлэг "Эхийн тухай дуу" дуугаараа ээжийнхээ дурсгалд зориулан дуун суварга босгосон нь түүний анхны дуу болсон юм.

1964 онд ХБДуС-ийн биеийн тамирын багш О.Сэрээнэнгийн "Дуунд дуртай болов оо" шүлгэнд ая хийж улмаар 1965 онд Д.Лодоншаравын шүлэг ‘Монгол бүсгүйн үзэсгэлэн’ дуугаа зохиож уран бүтээлийнхээ гараагаа эхлүүлжээ.

1968 оны намар, есдүгээр сарын сүүл аравдугаар сарын эхээр, ЗХУ-ын Сочи хотноо зохион байгуулагдсан Олон улсын залуучуудын дууны II их наадамд Ж.Бадраагийн шүлэг, Г.Алтанхуягийн ая "Сэрүүн саранд" дууг дуулсан УАДБЧ-ын дуучин Н.Гэрэлт-Од тус наадмын шагналт гуравдугаар байр эзэлж, мөн Ж.Бадраагийн шүлэг, Г.Алтанхуягийн ая "Их наадмын Сочи" дууг дуулсан МУИС-ийн орос хэлний ангийн 4-р дамжааны оюутан Т.Рэнцэнханд наадмын тусгай байрын шагнал хүртэж, улмаар энэ хоёр дуу ЗХУ-ын Москва хотын дуу бичлэгийн "Мелодия" фирмийн пянзанд "Ты Приносишь Счастъе", "Сочи - Столица Песни" нэрээр бичигдэж 1969 оны 1-р сард худалдаанд гарчээ.

Жич: Зохиолч, яруу найрагч Л.Дагвадоржийн "Шинэ жил" шүлэгт Г.Алтанхуягийн анх хийсэн энэ аянд Ж.Бадраа "Их наадмын Сочи" шүлэг бичиж 1968 оны Олон улсын залуучуудын дууны наадамд сойсон нь тийнхүү амжилт үзүүлсэн байдаг байна. "Сэрүүн саранд" дууг хоёр уран бүтээлч маань 1968 оны намар Сочид байхдаа тус их наадмын үеэр зохиож дуулуулсан гэдэг.

1969 оны 7-р сарын 10-нд Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын Хорооны Цахилгаан хөгжмийн чуулга буюу одоогийн Төрийн Соёрхолт "Баянмонгол" чуулгын 30 минутын хөтөлбөр орон даяар цацагдаж манай эстрадын түүхэнд анх цахилгаан хөгжмийг ард олондоо толилуулахад Г.Алтанхуягийн "Эхийн тухай дуу" (Б.Явуухулангийн шүлэг) "Нэгдэлч түмнээ дуулъя" / "Нэгдэлчин түмнээ дуулъя" (Л.Дагвадоржийн шүлэг) зэрэг дууны уран бүтээл нь тоглогдсон байдаг.

Жич: Түүний "Нэгдэлчин түмнээ дуулъя" дууг тус чуулга бит бүрэлдхүүнээр хөгжимдөж, манай улсын цахилгаан хөгжмийн чуулгын анхны дуучин Лувсангийн Оюунчимэг гитардаж дуулсан.

Г.Алтанхуягийг 1972-1977 онд Болгарын Софи хотноо хөгжмийн дээд сургуульд суралцаж хөгжмийн зохиолч мэргэжил эзэмшихээс өмнө түүний уран бүтээлүүд 1963 оноос ард түмэнд хэдийнээ танигдаж, 1968 онд олон улсын тэмцээнд байр эзэлж, 1969 онд пянзанд бичигдэж, манай джаз, эстрад, бит чиглэлийн хамтлаг чуулгуудын урын санд орж зуун дамжин дуулагдаж ирсэн байдаг байна.

Тэрээр хөгжмийн бүхий л төрлөөр уран бүтээлээ туурвисан манай нэртэй хөгжмийн зохиолчдын нэг.

Уран бүтээл[засварлах | edit source]

Дуу[засварлах | edit source]

  • "Эхийн тухай дуу" 1963 он (шүлэг Б.Явуухулан), (Ижийнхээ дурсгалд зориулсан энэхүү дуугаараа дууны уран бүтээлийн гараагаа эхлүүлсэн тэрбээр ХБДуС-ийн дуулаачийн ангийн сурагч Насан-Очирын Гэрэлт-Одын хамт өөрөө хоолой салгаж дуулан Монголын Радиод анх бичүүлсэн нь өдгөө Монголын Радиогийн Алтан Фондод бий), (1969 оны 7-р сарын 10-нд Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын Хорооны Цахилгаан хөгжмийн чуулга буюу одоогийн Төрийн Соёрхолт "Баянмонгол" чуулга хөгжимдөж тус чуулгын анхны дуучин Лувсангийн Оюунчимэгийн дуулснаар Монгол орон даяар цэнхэр дэлгэцээр цацагдсан хоёр дууны нэг)
  • "Дуунд дуртай болов оо" 1964 он (шүлэг О.Сэрээнэн)
  • "Монгол бүсгүйн үзэсгэлэн" 1965 он (шүлэг Д.Лодоншарав)
  • "Халхын сайхан хүүхнүүд" 1966 он (шүлэг Ж.Нямцэрэн)
  • "Баяртай угтъя, чамайгаа" 1966 он (шүлэг Р.Минжирмаа)
  • "Шинэ жил" он 1967 он (шүлэг Л.Дагвадорж), (1971 онд ЗСБНХУ-ын Москва хотын дуу бичлэгийн "Мелодия" фирмийн пянзанд бичигдсэн дуу),
  • "Их наадмын Сочи" / "Сайн байна уу, Сочи?" 1968 он (шүлэг Ж.Бадраа), (1968 оны зун ЗХУ-ын Сочи хотноо зохион байгуулагдсан Олон Улсын Залуучуудын Дууны II их наадамд тухайн үед МУИС-ийн Орос хэлний ангийн оюутан байсан, манай ахмад үеийн эстрадын нэрт дуучин Түнжээгийн Рэнцэнханд дуулж тус наадмын "Тусгай байр" эзлэхэд дуулагдсан дуунуудын нэг, "Сочи-Столица Песни" нэрээр 1969 оны 1-р сард гарсан пянзанд орсон дуу)
  • "Сэрүүн саран" / "Сэрүүн саранд" 1968 он (шүлэг Ж.Бадраа)
  • "Нэгдэлч түмнээ дуулъя" (шүлэг Л.Дагвадорж), (1969 оны 7-р сарын 10-нд Мэдээлэл Радио Телевизийн Улсын Хорооны Цахилгаан хөгжмийн чуулга буюу одоогийн Төрийн Соёрхолт "Баянмонгол" чуулга бит бүрэлдхүүнээр хөгжимдөж тус чуулгын анхны дуучин, манай эстрадын ахмад үеийн дуучдын нэг, "Ард түмний гавьяат" хэмээн монгол түмний дээдлэн хайрладаг СТА Лувсангийн Оюунчимэгийн дуулснаар манай орон даяар цэнхэр дэлгэцээр цацагдсан хоёр дууны нэг)
  • "Өрхийн тэргүүн гэгдэх юмсан" (шүлэг О.Баасан)
  • "Алсаас дуулсан дуу" (шүлэг Б.Түвшинжаргал)
  • "Огторгуй сонсоорой!" (шүлэг Д.Пүрэвдорж)
  • "Унаган хайр" (шүлэг Л.Дагвадорж), (Ирээдүй хойч үедээ өвлүүлэн үлдээх "Монгол тулгатны 100" дуунд орсон)
  • "Амьдралын анхны хонх" (шүлэг Л.Дагвадорж)
  • "Янзага" (шүлэг Д.Отгонсүрэн)
  • "Шөнийн эргүүл" (шүлэг Ш.Сүрэнжав)
  • "Манай гаригийн залуус" 1983 он (шүлэг Г.Баярхүү)
  • "Алиалагчийн дуу" (шүлэг Х.Ёолк)
  • "Монгол цирк" (шүлэг Х.Ёолк)
  • "Цэцэгчний хүслэн" (шүлэг П.Бадарч)
  • "Зүрх минь уйлах юм" (шүлэг Л.Дагвадорж)
  • "Ээждээ дуулах дуу" (шүлэг Д.Отгонсүрэн)
  • "Мөнгө" (шүлэг З.Түмэнжаргал)
  • Дуусашгүй дуу минь
  • Г. Даваацэрэн "Багшдаа өргөх дуу"; П. Бадарч "Энхийн харуул", "Уянга дууны алтан намар"; З. Дорж "Нэхмэлчний дуу"; Д. Отгонсүрэн "Хайрын шувуухай"; Ш. Шажинбат "Бороо"; Ш. Шажинбат "Нарны тухай дуу", Л.Дагвадорж "Өлзиймаа" зэрэг

Хүүхдийн дуу[засварлах | edit source]

  • МҮОНРТ-ийн "Боролдойн цаг" нэвтрүүлгийн дуу
  • МҮОНР-ин "Хөгжмийн эгшигт хайрцаг" нэвтрүүлгийн дуу
  • "Бөмбөгөөр тоглох гоё доо" (шүлэг Г.Даваацэрэн)
  • "Манай цэцэрлэгт тоо заасан" (шүлэг Д.Отгонсүрэн)
  • Эх дэлхий бидний гэр
  • Таван тивийн найзууд
  • Бор шувуу нисээд ирлээ

Жүжгийн дуу, хөгжим[засварлах | edit source]

  • "Унаган хайр"
  • "Амьдралын анхны хонх"
  • Алтан түлхүүр
  • Мартагдсан аялгуу
  • Буцах хаяг
  • Үгүйлэгдсэн хайр
  • Галуу эргэн ирлээ
  • Сэтгэлийн нүд
  • Анхны хайр
  • Манай гаргийн залуус

Киноны хөгжим[засварлах | edit source]

  • "Эхлэл" 1980 он
  • "Хуучин сүмийн нууц" 1982 он
  • "Санаж яваарай" 1984 он
  • "Үлгэр дууссан хойно" 1987 он
  • "Эргүүлэг" 1989 он
  • "Соёо" 1992 он
  • "Найрын ширээний ууц" 1992 он
  • "Хадагтай ембүү" 1993
  • "Талийгаач" 1993 он
  • "Чамд итгэж явсан" 1993 он
  • "Бой" 1993 он
  • "Өв" 1993 он
  • "Чоно" 1993 он
  • "Нүцгэн уулсын бэлд" 1994 он
  • "Тамд эдэлсэн жаргал" 1994
  • "Наран ургахыг хүлээхгүй" 1997 он
  • "Газар шороо" 1998 он

Дуурь[засварлах | edit source]

  • "Өүлэн эх" С.Оюуны цомнол

Хөгжмийн бүтээл[засварлах | edit source]

  • Хийл найрал хөгжимд зориулсан дөрвөн ангит концерт \1978\
  • Төгөлдөр хуур, найрал хөгжимд зориулсан хүүхдийн концерт \1979\
  • Эрдүү хийл, найрал хөгжимд зориулсан концерт \1980\
  • Төгөлдөр хуур, найрал хөгжимд зориулсан нэг ангит концерт \1986\
  • Шударга, төгөлдөр хуурын хоршилд зориулсан гурван ангит концерт \1987\
  • Чавхдаст хөгжмийн дөрвөл \1978, 1985\
  • Хийл, төгөлдөр хуурт зориулсан рондо \1977\
  • Хийл, төгөлдөр хуурт зориулсан хувилбар аяз \1979\
  • Төгөлдөр хуурын чуулгад зориулсан аяз \1980\
  • "Их хаадын өлгий" \циркийн бүтэн хөтөлбөрийн хөгжим, 1990\
  • "Хөх тэнгэрийн цирк" \циркийн хөтөлбөрийн хөгжим, 1998\
  • Симфони найрал хөгжмийн хувилбар аяз
  • Хийл найрал хөгжмийн концерт
  • Хоёр шанзны хоршил
  • Эрдүү хийлийн гоцлол

Цахим холбоос[засварлах | edit source]

Youtube