Долоон жилийн дайн

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Долоон жилийн дайн
Kunersdorff.jpg
Кунерсдорфын тулалдаан, Александер Котцебуэгийн бүтээл, 1848.
Огноо 1754 буюу 1756–1763
Байрлал Европ, Африк, Энэтхэг, Хойд Америк, Филиппин
Үр дагавар Парисын Гэрээ
Хубертусбургийн Гэрээ
Газар нутгийн
өөрчлөлт
Их Британи, Испани хоёр Шинэ Францыг авсан. Силезийн ихэнх хэсэг дэх Прүссийн хяналт өөрчлөгдөөгүй.
Байлдагч талууд
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Прүсс
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Их Британи ба түүний колониуд
Хановер
Flag of the Iroquois Confederacy.svg Ирокезийн Холбоо
Flag Portugal (1707).svg Португал
Wappen Braunschweig.svg Брүнсвик-Волфенбюттел
Flag of Hesse.svg Хэссе-Кассел
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Ариун Ромын Эзэнт Улс
Pavillon royal de France.svg[1] Франц ба түүний колониуд
Flag of Russia.svg Оросын Эзэнт Улс
Flag of Sweden.svg Швед
Flag of Cross of Burgundy.svg Испани ба түүний колониуд
Flag of Electoral Saxony.svg Саксон
Flag of the Kingdom of the Two Sicilies 1816.gif Неаполь
Flag of the Kingdom of Sardinia.svg Сардин
Удирдагчид
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg II Фрийдрих
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Фрийдрих Вилхелм фон Зайдлиц
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Жон Мэннерс
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Эдвард Боскэйвн
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Барон Клайв
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Жэймс Волфе
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Барон Амхөрст
Union flag 1606 (Kings Colors).svg Эдвард Брэддок
Брүсвикийн гүн Фердинанд
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Гүн фон Даун
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Франц Мориц фон Лаци
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Лотарингийн Чарльз Александер
Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg Эрнст фон Лаудон
Pavillon royal de France.svg XV Луй
Pavillon royal de France.svg Луй-Жозеф дө Монкалм
Flag of Russia.svg Елизавет
Flag of Russia.svg Пётр Салтыков
Flag of Electoral Saxony.svg II Фрийдрих Аугустус

Долоон жилийн дайнд (1756–1763) тухайн үеийн Европын гол гүрнүүд бүгд оролцсон бөгөөд нийтдээ 900,000-1,400,000 хүний амь үрэгджээ.[2] Энэ дайнд 1756-1763 онд болсон Европ ба колонийн бүх дайнуудыг хамруулж үздэг. Тухайлбал Померанийн дайн ба 1754-1763 онд явагдсан Франц-Индианы Дайн энэ дайнд хамрагдаж тооцогддог. Энэ дайнд Прүсс, Брүнсвик-Люнебургийн Электорат, Их Британийн Нэгдсэн Вант Улсаас (үүний дотор Британийн Хойд Америк дахь колониуд, Британийн Зүүн Энэтхэг компани, Ирланд) бүрдсэн хүчин Австри, Франц (үүний дотор Хойд Америк дахь Францын колони Шинэ Франц, Францын Зүүн Энэтхэг компани), Оросын Эзэнт Улс, Швед, Саксоны эсрэг дайтсан юм. Португал (Их Британийн талд) ба Испани (Францын талд) улсууд сүүлд дайнд татагдан орсон бөгөөд дайны үеэр төвийг сахисан Нидерландын цэргийн хүчийг Энэтхэгт довтолсон тохиолдол гарч байв.

Дайнаар Франц Хойд Өмнөд Америк дахь колонийн нэг гол гүрний байр сууриа (тухайлбал Франц Хойд Америкийн эх газар дахь эзэмшлийнхээ ихэнх хэсэг, Карибын зарим арлаа алдсан) болон Европ дахь тэргүүлэгч гүрний байр сууриа [3] алдсан. Франц Европ дахь энэхүү байр сууриа Францын хувьсгалаар л сэргээсэн билээ. Харин Их Британи дэлхийд зонхилох колонийн гүрэн болж гарч иржээ. Францын Тэнгисийн цэргийн хүчин бүрмөсөн сүйдсэн бөгөөд сүүлд Тэнгисийн цэргийн хүчнийг дахин сэргээх өргөн далайцтай хөтөлбөрийг Испанийн флоттой хослуулж байж Британийн Эзэн хааны тэнгисийн цэргийн хүчний далай дахь ноёрхолд аюул занал учруулсан билээ.[4] Ертөнцийн нөгөө талд Британийн Зүүн Энэтхэг компани Энэтхэгийн дотор хамгийн хүчтэй байр суурийг эзэлсэн бөгөөд яваандаа Энэтхэгийг Британийн Эзэнт Улсын "Эзэн хааны титэм дэх эрдэнэсийн чулуу" болгосон юм. Энэ дайныг Винстон Черчилль анхны "дэлхийн дайн" гэж тодорхойлсон.[5] Учир нь энэ дайнд оролцогчид нь Европын улсууд буюу тэдний гадаад дахь колониуд байсан хэдий ч хүн төрөлхтний түүхэнд дэлхий даяар явагдсан анхны дайн байлаа. Энэ дайн нь нэг талаар хөгжиж буй эзэнт улсуудыг оролцуулсан Англи-Францын дайн байсан ч гэсэн XVIII зууны Хоёрдахь зуун жилийн дайны хамгийн чухал нэг үе шат болсон юм.[6] Дайн анх Прүссийн Агуу Фрийдрих Саксоныг дайлснаар эхэлсэн түүхтэй.

Мөн үзэх[засварлах]

Тэмдэглэл[засварлах]

  1. George Ripley, Charles Anderson Dana, The American Cyclopaedia, New York, 1874, p. 250, "...the standard of France was white, sprinkled with golden fleur de lis...". *[1]The original Banner of France was strewn with fleurs-de-lis. *[2]:on the reverse of this plate it says: "Le pavillon royal était véritablement le drapeau national au dix-huitième siecle...Vue du chateau d'arrière d'un vaisseau de guerre de haut rang portant le pavillon royal (blanc, avec les armes de France)."[3] from the 1911 Encyclopedia Britannica: "The oriflamme and the Chape de St Martin were succeeded at the end of the 16th century, when Henry III., the last of the house of Valois, came to the throne, by the white standard powdered with fleurs-de-lis. This in turn gave place to the famous tricolour."
  2. Seven Years War (1755-63)
  3. The Treaty of Paris in Corbett, Julian (1918). England in the Seven Years' War: A Study in Combined Strategy Vol. II. (book), Second Edition (English хэлээр), London: Longman, Green and Co.. 
  4. Kennedy, Paul [1976] (2004). The Rise and Fall of British Naval Mastery (book), new introduction (English хэлээр), London: Penguin Books. 
  5. Bowen, HV (1998). War and British Society 1688-1815. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press, 7. ISBN 0-521-57645-8. 
  6. Tombs, Robert and Isabelle. That Sweet Enemy: The French and the British from the Sun King to the Present. London: William Heinemann, 2006.

Лавлах материал[засварлах]

  • Fowler, William H. Empires at War: The Seven Years' War and the Struggle for North America. Vancouver: Douglas & McIntyre, 2005. ISBN 1-55365-096-4.
  • Marston, Daniel. The Seven Years' War. Essential Histories. Oxford, UK: Osprey, 2001. ISBN 1-84176-191-5.
  • McLynn, Frank. 1759: The Year Britain Became Master of the World. London: Jonathan Cape, 2004. ISBN 0-224-06245-X.

Гадны холбоос[засварлах]