Доржжавын Лувсаншарав
Доржжавын Лувсаншарав | |
|---|---|
 | |
| Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны ерөнхий нарийн бичгийн дарга | |
| Албан тушаал хашсан 1933 оны 6 сарын 30 – 1934 оны 10 сарын 5 | |
| Өмнөх | Жамбын Лхүмбэ |
| Дараах | Хас-Очирын Лувсандорж |
| Хувийн мэдээлэл | |
| Төрсөн | 1900 Их-Уул, Ар Монгол, Чин |
| Нас барсан | 30 7 сарын 1941 (40–41 насалсан) Москва, ЗСБНХ Орос Улс, ЗХУ |
| Нам эвсэл | Монгол Ардын Хувьсгалт Нам (1925–1939) |
Доржжавын Лувсаншарав[1] (1900 онд өнөөгийн Хөвсгөл аймгийн Их-Уул суманд төрсөн — 1941 оны 7-р сарын 27-нд[2]) — 1932.VI. 30-1937 онд МАХН-ын адил эрхтэй 3 нарийн бичгийн даргын нэг байсан.
Тэрээр Монголд харгис хэрцгий улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн гол зохион байгуулагчдын нэг байв. 1937-1939 онд Лувсаншарав 25,000 гаруй "хувьсгалын дайснуудыг" баривчлах, тамлах, цаазлах ажлыг удирдаж, хянаж байжээ. Тэрээр Ерөнхий сайд П.Гэндэн, А.Амар нарын эсрэг улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийг зохион байгуулахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн. Эцэст нь тэрээр өөрөө улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн золиос болсон. Түүнийг 1939 онд хувьсгалын эсрэгүү гэх хэргээр баривчилж, 1941 онд Москвад цаазаар авчээ.
Намтар
[засварлах | кодоор засварлах]Д.Лувсаншарав 10 настайдаа Данзандаржаа хийдэд шавилан суусан боловч 1921 онд зугтжээ. 1925 онд тэрээр Монголын Ардын Хувьсгалт Нам (МАХН)-д элсэж, анх орон нутгийн намын хороог удирдаж байжээ. 1927 онд Улаанбаатар хотын намын сургуульд элсэж, оюутнуудын дунд "баруун жигүүрийн" эсрэг тэмцэлд өөрийгөө онцгойлон харуулсан. 1928-1929 онд Москва дахь И.В.Сталины нэрэмжит Дорно дахины хөдөлмөрчдийн коммунист их сургуульд суралцсаны дараа тэрээр Монголдоо буцаж ирээд Хан-Тайшир-Уул (одоогийн Завхан аймаг) аймгийн намын хороог удирдсан байна.
Д.Лувсаншарав нь Ерөнхий сайд П.Гэндэнийн өрсөлдөгч байсан бөгөөд түүний олон шийдвэрийг ил тод шүүмжилж, түүний нөлөөг сулруулах боломжийг байнга эрэлхийлж байв. Гэндэн Москвад болсон уулзалтын үеэр Иосиф Сталиныг эсэргүүцэж, Монголын Буддын шашны сүмийг хавчихаас татгалзжээ. Тэрээр Сталиныг "Оросын хаан" гэж олон нийтэд зарлаж, тэр ч байтугай Монголын Элчин сайдын яаманд болсон хүлээн авалтын үеэр Сталины гаансыг амнаас нь унагаж орхисон юм. Д.Лувсаншарав энэ боломжийг ашиглан Ерөнхий сайдын Монгол Ардын Хувьсгалт Намын Төв Хорооны доторх үйл ажиллагааг эрс шүүмжилжээ. Дөрвөн сарын дотор Гэндэнийг засгийн газрын бүх албан тушаалаас нь чөлөөлж, ЗХУ руу "эмчилгээнд" илгээжээ. Түүнийг хувьсгалын эсрэг үйл ажиллагаа, Японы тагнуул хийсэн хэргээр баривчилж, жилийн дараа цаазаар авсан юм.
.jpg)
1937 онд Лувсаншарав Москвад 5 сарын турш улс төр, зохион байгуулалтын сургалтад хамрагдсан. Энэхүү сургалтын зорилго нь Сталины Монголд эхлүүлэхээр төлөвлөж байсан "цэвэрлэгээ"-г удирдахад Лувсаншаравыг бэлтгэж байжээ. 1937 оны 10-р сарын 2-нд тэрээр "лам, тагнуул, хувьсгалын эсрэг" холбоотой баривчилгаа, мөрдөн байцаалт, үзүүлбэрийн шүүх хурлыг удирдан чиглүүлж, хянадаг Онцгой Цэвэрлэгээний Комиссын буюу "Гурвал"- ын гурван гишүүний нэгээр (Дотоод хэргийн сайд Х.Чойбалсан, Хууль зүйн сайд Г.Цэрэндорж нарын хамт) томилогдсон. 1939 оны 10-р сарын 18-нд Төв театрт болсон анхны үзүүлбэрийн шүүх хурал дээр "Гурвал" 14 шүүгдэгчийн 13-т нь цаазаар авах ял оноожээ.
1937 оны 10-р сараас 1939 оны 4-р сар хүртэл Лувсаншаравын нарын "гурвал" 25,785 хэргийг шалгаж, 20,099 хүнийг ялласан бөгөөд үүнд 16,000 гаруй лам багтжээ. Намын дээд удирдлагын 25 гишүүнийг, цэргийн удирдлагын 187 гишүүнийг, МАХН-ын Төв Хорооны 51 гишүүний 36 гишүүнийг цаазаар авчээ. Лувсаншаравыг "анхаарал татах нь ховор, үл мэдэгдэх хүн, далд садист хандлагатай хулчгар" гэж тодорхойлсон ч тэрээр туршлагатай "гэм бурууг хүлээлгүүлэгч" гэдгээрээ алдартай болсон юм.
Дотоодын эсэргүүцэл ихээхэн дарагдаж, Монголын зүүн хил дээр Японы цэргийн тэлэлтийн аюул заналхийлж байсан тул Иосиф Сталин Чойбалсанд цэвэрлэгээг зогсоохыг тушаав. 1939 оны 4-р сарын 20-нд Дотоод хэргийн яаманд болсон тусгай бага хурлын үеэр Чойбалсан, Лувсаншарав нар хоёул Дотоод хэргийн яамны хэт их зүтгэлтэй албан тушаалтнууд болон Зөвлөлтийн урвасан зөвлөхүүдийг цэвэрлэгээ хийхэд ашигласанд харамсаж, хуурамч нулимс унагасан гэдэг. Албан ёсоор бурууг Дотоод хэргийн яамны дэд сайд Насантогтох, Зөвлөлтийн зөвлөх Кичиков нарт тохжээ.
1939 оны зун Лувсаншаравын цэвэрлэгээ хийхэд оролцсон "туслагчдын" ихэнх нь, түүний дотор Насантогтох, Баясгалан, Дашцэвэг, Лувсандорж нарыг хэлмэгдүүлэлтийн гэрчүүдийг устгах ажиллагааны хүрээнд баривчилж, Москва руу илгээжээ. 1939 оны 7-р сарын 9-нд Лувсаншаравыг Дотоод хэргийн яамны ажилтнууд баривчилжээ. Хувьсгалын эсрэг хэрэгт буруутгагдаж, Лувсаншаравыг Москва руу аваачиж, Ерөнхий сайд асан А.Амартай нэг шоронд хорьжээ. 1941 оны 7-р сарын 5-нд ЗХУ-ын Дээд шүүхийн Цэргийн зөвлөл түүнийг хувьсгалын эсрэг үндсэрхэг үзэлт байгууллагад оролцсон хэргээр гэм буруутай гэж үзэн, 1941 оны 7-р сарын 27-нд Москвагийн ойролцоох Коммунарка буудлагын талбайд А.Амар, Д.Догсом, З.Шижээ нартай нэг өдөр цаазаар авчээ.
Эшлэл
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ В советских следственных документах Доринжаб Лубсан Шарап Захоронение в Коммунарке, список по годам. 1941, июль (Memento 1. Арваннэгдүгээр сар 2013 цахим архивт)
- ↑ "Захоронение в Коммунарке, список по годам. 1941, июль". Эх хувилбараас архивласан: 2013-11-01. Татаж авсан: 2015-04-22.
Энэ хүний тухай өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.
Энэ Монгол улсад хамаарах өгүүлэл дутуу дулимаг бичигджээ. Нэмж гүйцээж өгөхийг хүсье.