Бадаргуулт төр

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Бадаргуулт төр
Чин улсын хаан
Emperor Guangxu.jpg
Хаанчлал 1875.02.25 - 1908.11.14
(33 жил, 11-р хаан)
Төрсөн огноо 1871 оны 8 сарын 14 (1871-08-14)
Төрсөн газар Бээжин
Өнгөрсөн огноо 1908 оны 11 сарын 14
(37 насалсан)
Өнгөрсөн газар Бээжин
Оршуулсан Чингийн баруун бунхан
Өмнөх Бүрэн засагч
Удаах Хэвт ёс
Овог Aйсингиоро
Эцэг Чунь ван
Эх Ваньжэнь
Оны цол манж: Бадаранга доро
монгол: Бадаргуулт төр
хятад: Гуаншюй

Бадаргуулт төр (1871–1908; 37 насалсан) – 1875–1908 онд өргөмжлөгдсөн манж Чин улсын арван нэгдүгээр хаан байв.

Бага нас[засварлах | edit source]

Ном сурч буй

Айсингиоро Зайтянь 1871 онд Чунь ван Ишюаний ехэнара овогт Ваньжэнь хатнаас төржээ. Өмнөх Бүрэн засагч үргүй бурхан болсон бөгөөд түүнийг хэн залгах вэ гэхэд Цыши хатан эх өөрийн дүү охин Ваньжэнь, Төр гэрэлт хааны 7-р хүү Чунь ван хоёрын дундаас гарсан дөрвөн настай хүүг 1975 онд шинэ хаанаар өргөмжилж өмнөөс нь төр барих ажлаа үргэлжлүүлжээ.

Хааны оны цолыг монголоор Бадаргуулт төр, манжаар Бадаранга доро, хятадаар Гуаншюй - Guangxu, хааны цолыг хятадаар Чин Дэзун гэдэг. 1881 онд Цыань хатан эх нас барсан.

Төр барьсан нь[засварлах | edit source]

1886 онд Бадаргуулт төр хаан ордны бичигтэй танилцах болж, дараа жилийн хавар газар хагалах ёслолд оролцжээ. 1889 онд хаан 18 нас хүрэхэд Цыши хатан албанаас буусан. Цыши хатан эх өөрийн болон хааны хамаатныг их хатнаар сонгуулсан ч хаанд тэр нь таалагдаагүй.

Бадаргуулт төр өөрөө төр барих болсон боловч Цыши эх хатны хараа хяналтанд байдаг байв. 1894-1895 онд Япон-манжийн дайн болж Тайваний 64 арал, Ляодун хойг, Люйшунь боомт зэрэг газар нутгийг Японд алдав. Япон шиг үндсэн хуульт хаант засагтай больё хэмээн 1898 онд улс төр, эдийн засаг, нийгмийг хамарсан «Зуун өдрийн шинэчлэл»-ийг эхлүүлжээ.

Сайд нарыг сольж, зам харилцаа, аж үйлдвэр, төрийн албаны шалгалтыг өөрчилөх болж, Бээжингийн их сургуулийг үүсгэж, Лу-Ханий төмөр замыг барихаар болов. Төрийн албанаас халагдсан, шинэчлэлийг эсэргүүцэгч талынхан Цыши хатанд гомдоллон очсон бөгөөд Цыши хатан Рунлу, Дун Фушян нарын удирдсан цэргийг цуглуулж, хааны талд байсан Юань Шикай төлөвлөгөө задруулж хатны итгэлийг олж авсан байна. Цыши хатан Бадаргуулт төр хаантай уулзан төрийн эрхийг авчээ.

1889 оны хурим

Хүүхэлдэй хаан[засварлах | edit source]

1898 оноос хойш хаан албан бусаар төрийн эрх мэдэлгүй болов. 1900 онд Ихэтуаний бослогоос дайжиж нийслэлийг орхин гарч, 1902 онд эргэн иржээ. Хаан өрөөндөө цаг нөхцөөж, Дэр Лин гүнжээр англи хэл заалгаж өнгөрөөдөг болсон.

Хаан 1908 оны 11 сарын 14-нд 37 насандаа таалал төгссөн. Маргааш нь Цыши хатан эх өвчнөөр өөд болсон бөгөөд түүхчид Цыши хатан бодлогыг нь өөрчлөхөөс болгомжилж хааныг хордуулсан гэх ба Юань Шикай хааны эрх сэргэхээс болгоомжилж хордуулсан байж ч болох талаар дурддаг.

Хаан ехэнара овогт Шяодинжин их хатан, татара овогт Жинь, Жэнь (хайртай хатан нь Жэнь) гэсэн гурван хатантай байсан боловч үргүй өнгөрсөн.

Түүний орыг ач дүү 2 настай Пүи буюу Хэвт ёс хаан залгаж, Бадаргуулт төрийн бэлэвсэн их хатан Лунъюй шинэ хааны эцгийн хамтаар төр барьжээ.

Өмнөх
Бүрэн засагч
Чин улсын хаан
1875-1908 он
Дараах
Хэвт ёс