Номын сан

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
"Номын сан" гэсэн Улаан-Үд хотод Буриад Эрдэм Төвын архив

Номын сан гэж ном хэвлэл, сонин сэтгүүл, медиа материалууд зэрэг мэдээлэл агуулсан зүйлсийг цуглуулж хадгалан үйлчлүүлэгчдэд уншуулж, үзүүлж, сонсуулах үйлчилгээ үзүүлдэг газар, байгууллагыг хэлнэ.

Түүх[засварлах | edit source]

Дундад зууны үеийн шашны сургуулийн номын сан. Чех, Прага хот дахь Страхов сүм

Дэлхийн хамгийн эртний номын сан МЭӨ 7-р зуунд байсан Ассирийн хааны номын сан юм. Тухайн үеийн Ассирийн эзэнт гүрэн одоогийн Ирак улсын нутаг дэвсгэр Нинев хотод байрлаж байв. Ассирийн мөхлийн дараа тэр чигээрээ газар дор хадгалагдаж байсан тус номын сангийн папирусан бичээсүүд эртний Месопотамийн соёлыг судлахад томоохон түлхэц үзүүлсэн билээ. Мөн МЭӨ 3-р зууны үеийн Александрийн номын сан алдартай. Тус номын сан нь эмийн ургамалын цэцэрлэгтэй, орчин үеийнхээр бол ботаникийн цэцэрлэгтэй номын сан байв.

Түүхийн туршид судалгаа шинжилгээний зорилгоор ном, хэвлэмэл материалуудыг цуглуулдаг газрууд нь эрдэмтэд, язгууртнууд л ашиглах боломжтой, эсвэл энгийн иргэд ашиглах боломжтой ч өндөр төлбөртэй байжээ. Дундад зууны үед ном нь байшинтай тэнцүү үнэтэй байсан тул тавиураасаа уяатай байдаг байв. Йохан Гутенберг ном хэвлэлтийн технологийг нээснээр номыг олноор нь хэвлэх боломжтой болж, үнэ өртөг нь ч буурснаар энгийн иргэдэд хүртээлтэй зүйл болж эхэлжээ.

Номын сангийн үүрэг[засварлах | edit source]

Номын сангийн үүргийг ерөнхийд нь 6 ангилж болно.

Цуглуулах[засварлах | edit source]

Ном, сонин, сэтгүүлээс эхлээд CD зэрэг мультимедиануудыг цуглуулна. Ингэхдээ хэрэглэгчдийн үүднээс хандаж, тодорхой төлөвлөгөөний дагуу цуглуулж, мөн хэрэглэгдэхгүй болсон материалууд дундаас хадгалах шаардлагагүй гэж үзсэн зүйлсийг хаяж болдог.

Төрөлжүүлэх[засварлах | edit source]

Ном хэвлэл нь зохистой байдлаар төрөлжүүлэгдээгүй бол хэрэглэх үнэ цэнэгүй болох билээ. Иймд номын сангууд цуглуулсан материалаа тодорхой аргын дагуу индексжүүлж, ангилна. Ингэснээр мэдээллийг хайхад хялбар болдог.

Хадгалах[засварлах | edit source]

Ном хэвлэл, материалууд хийгдсэн материалаасаа хамаарч зохистойгоор хадгалахыг шаарддаг. Мөн элэгдлийг засварлах, олшруулах зэргээр устаж үгүй болохоос сэргийлнэ. Цаг ирэх тусам нэмэгдэх мэдээллүүдийг зөв зохистой хадгалахын тулд хэрэггүй болсон мэдээллийг хаяж устгах ч тохиолдол бий.

Үйлчилгээ[засварлах | edit source]

Номын сангийн хамгийн гол зорилго юм. Өөрийн фондод буй материалуудаас үйлчлүүлэгчдэд зээлүүлэх, түр хэрэглүүлэх, хувилж олшруулан хэрэглүүлэх, уншуулах зэрэг үйлчилгээг үзүүлдэг.

Арга хэмжээ[засварлах | edit source]

Номын санг сурталчлах арга хэмжээ зохион байгуулах Номын сангийн соёл танин мэдэхүйн ажлын гол зорилго нь хэрэглэгчдийн унших болон танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг өдөөж түүнд түлхэц өгөхөд оршдог. Энэ 2 байдлаар илэрхийлэгдэнэ. Үүнд:

Тодорхой нэг мэдээлэл дамжуулагддаг

Уншигчдын идэвхийг өрнүүлдэг.

Сургалт[засварлах | edit source]

Номын сангаар үйлчлүүлэх талаар сургалт, танилцуулга хийх Номын сан нь арьс өнгө, үндэстэн ястан, шашин, шүтлэг, хэл, хөдөлмөрийн чадвар, эдийн засгийн байдал, ажил, боловсролын түвшин харгалзахгүйгээр уншигчид тодорхой хугацаанд ашиглуулах зориулалттай сан хөмрөг бүхий мэдээлэл, соёл, боловсролын үйлчилгээ үзүүлж байгаа байгууллага, нэгжийг хэлдэг.

Номын сангийн үзүүлдэг үйлчилгээнүүд[засварлах | edit source]

Номын санг ашиглах

Номын сангийн ангилал (төрөл)[засварлах | edit source]

  1. Байгуулсан этгээдээр нь:
    1. Улсын номын сан - national library
    2. Нийтийн номын сан (Олон нийтийн байгууллагын) - public library
    3. Хувийн номын сан - private library
  2. Үйлчилгээний хамрах хүрээгээр нь:
    1. Үндэсний номын сан (Улс орон даяар үйлчилгээ явуулдаг) - national library
    2. Орон нутгийн номын сан - public library
    3. Их сургуулийн номын сан - university library, college library
    4. Сургуулийн номын сан (бага, дунд, ахлах, тусгай сургууль) - school library
    5. Мэргэжлийн номын сан (Тодорхой сэдвийн дагуух материалуудыг л агуулдаг) - special library
    6. Бусад

Номын сангийн фонд[засварлах | edit source]

Хүн төрөлхтөн үүсэн бий болсон үеэсээ мэдээ мэдээллийг төрөл бүрийн арга хэрэгслийн тусламжтайгаар бие биедээ дамжуулан хойч үедээ өвлүүлэн дамжуулж ирсэн түүхтэй. Тэрхүү мэдээ мэдээлэл нь олшрохын хэрээр түүнийг хадгалдаг газар шаардлагатай болсон нь номын сан болон номын фонд үүсэн хөгжих нөхцөлийг бүрдүүлсэн юм. Номын сан нь эхэн үедээ тэдгээрийг хадгалдаг байснаа орчин үед хүмүүст мэдээллийг хүргэх түүнийг хамгаалах байгууллага болон үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Номын сангийн оршин тогтнох гол үндэс нь фонд юм.

Фонд гэдэг үг нь германы "Derfond” гэдэг үгнээс гаралтай – ямарваа нэг юмны үндэс суурь гэсэн утгатай үг юм. Энэ үг нь герман хэлэнд франц хэлнээс, франц хэлэнд латин хэлнээс уламжилжээ. Латинаар "fundus” буюу суурь газар гэсэн утга илэрхийлдэг. Энэхүү фонд гэдэг үг нь бусад шинжлэх ухаанд эрт дээр үеэс хэрэглэгдэж ирсэн бол, харин номын сангийн салбарт 1920-иод оноос эхэлж хэрэглэгдэж иржээ.

Монголын номын сангууд[засварлах | edit source]

  • Монголын Үндэсний номын сан : http://www.nationallibrary.mn
  • Д.Нацагдоржийн нэрэмжит Улаанбаатар хотын төв номын сан : http://pl.ub.gov.mn
  • Шинжлэх Ухаан Технологийн төв номын сан
  • Анагаахын Шинжлэх Ухааны төв номын сан
  • Монгол Улсын Их Сургуулийн номын сан
  • Монгол Францын төвийн номын сан
  • Хүүхдийн номын ордон
  • Хууль зүйн үндэсний хүрээлэнгийн номын сан
  • Удирдлагын академийн номын сан http://catalog.naog.gov.mn/
  • Аймгийн нийтийн номын сангууд
  • Сумын нийтийн номын сангууд
  • ЕБС-иудын номын сангууд

Цахим номын сан[засварлах | edit source]

Мөн үзэх[засварлах | edit source]


Цахим холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: Library – Викимедиа дуу дүрсний сан