1917 он

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

1915 он | 1916 он | 1917 он | 1918 он | 1919 он

(MCMXVII) Аргын тооллоор Нэгэн мянга есөн зуун арван долоодугаар орны гал могой жил. Григорийн тооллоор энэ жил даваа гарагт эхлэв. Хоёр дахь мянганы 917 дахь он, Хорьдугаар зууны 17 дахь он, 1910-аад оны найм дахь жил.

Онцлох үйл явдал[засварлах | кодоор засах]

Нэгдүгээр сар[засварлах | кодоор засах]

  • Нэгдүгээр сарын 1 - Истанбулын их сургуулийн дэргэд Улсын консерватори байгуулагдав. Уг консерватори дөрвөн жилийн сургалттай байв.
    • Германы Лайпцих хотод замын хөдөлгөөний удирдах газар байгуулагджээ.
  • Нэгдүгээр сарын 3 - Хаант Оросын Засгийн газар Дайны асуудал эрхэлсэн сайд Михайл Беляевын оронд Дмитрий Шуваеыг томилов.
  • Нэгдүгээр сарын 7 - Хаант Оросын Төрийн думын дарга Михайл Родзянко Их Хаан Николайд хандаж "Засгийн газрын өөрчлөлт нь хүчийг ихээхэн сулруулж байна. Дайнд хамаг сайн эрчүүдээ үрээгүй байлтай, тэтгэвэртээ гарах цаг нь болсон хөгшчүүлээр засаг дүүрлээ" гэж шүүмжилжээ.
  • Нэгдүгээр сарын 10 - Хаант Орос улсын Төрийн Думын ээлжит хурал эхлэх байсан ч язгуур угсааныхан болон Засгийн газрын гишүүдийн үл ойлголцлын улмаар хоёрдугаар сарын 25-ны өдрийг хүртэл хойшлуулав.
  • Нэгдүгээр сарын 11 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн арми Германы мэдэлд орсон Францын Анкра хөндийг эзлэх цэргийн ажиллагаагаа эхлүүлэв.
  • Нэгдүгээр сарын 12 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: "Улаан Барон" гэж алдаршсан Манфред фон Рихтофен холбоотны армийн нийт 16 нисэх онгоцыг устган сөнөөжээ.
  • Нэгдүгээр сарын 14 - Германы хаант улсын тоглоомын улс болох Польшийн хаант улс байгуулагдав.
    • Румын улсын Киуре галт тэрэгний зогсоолоос хөтөлсөн галт тэрэг осолдож нээд зах нь 600-1000 хүн амиа алджээ. Энэ нь дэлхийн түүхэнд тохиосон галт тэрэгний гурав дахь томоохон осол байсан юм.
    • Оросын хувьсгалын гол авторын нэг Лев Троцкий, Людвиг Лор нар Нью-Йорк хотод уулзавв. Тэд "Ангийн тэмцэл" нэртэй сэтгүүл гаргахаар тохирчээ.
  • Нэгдүгээр сарын 16 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Уильсон "Данийн дорно энэтхэгийн газар нутгийг нэгтгэх тухай хууль"-д гарын үсэг зурав. Тэд уг арлыг 25 сая ам.доллароор Америкийн захиргаанд нэгтгэхээр болсон юм.
  • Нэгдүгээр сарын 20 - Индонезийн Бали аралд 6.5 магнитудын хүчтэй газар хөдөлж, 1500 гаруй хүн амиа алдав.
  • Нэгдүгээр сарын 23 - Ойрх Дорнод болон Зүүн Европод сарны хагас хиртэлт тохиов.
  • Нэгдүгээр сарын 24 - Хятадын Анхуй мужид 6.3 магнитудын хүчтэй газар хөдөлж, 101 хүн амиа алджээ.
  • Нэгдүгээр сарын 26 - Панчо Виллаг барих ажиллагаа: АНУ-ын Юта мужийн үндэсний гварди Мексикийн 10 гаруй босогчдийг устган сөнөөв.
  • Нэгдүгээр сарын 28 - АНУ-ын засаг захиргаа Панчо Виллаг эрэн хайх ажиллагааг зогсоожээ.
    • Германы Эзэн хааны нисэх хүчин "Юнкерс" онгоцны туршилтын нислэг үйлджээ.
  • Нэгдүгээр сарын 31 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Герман улсын засаг захиргаа Атлантын далайд байршуулах хөлөг онгоцны тоогоо нэмэгдүүлжээ.

Хоёрдугаар сар[засварлах | кодоор засах]

  • Хоёрдугаар сарын 1 - Шинэ Зеланд улсад Армийн зэвсэглэлийн хороо байгуулагдав.
  • Хоёрдугаар сарын 2 - Их Британид өдөрт хэрэглэх талхны нормыг тогтоожээ.
  • Хоёрдугаар сарын 3 - АНУ-ын засаг захиргаа Германтай дипломат харилцаагаа таслав.
  • Хоёрдугаар сарын 5 - Мексик улсад шинэ Үндсэн хууль батлагдав.
    • Жон Ж.Першингээр удирдуулсан АНУ-ын армийн хүч Нью Мексико мужийн Колумбус хотод ирснээр Панчо Виллаг баривчлах ажиллагаа эцэслэв.
  • Хоёрдугаар сарын 9 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Германы Засаг захиргааны тушаалаар тус улсын цэргүүд Хинденбург шугмын цаана ухрах, нэгтгэх Алберих ажиллагаа эхлэв. Энэ ажиллагааны хүрээнд хамгаалалтын шугам 40-45 км богиносож улмаар Дорнод фронт дахь Германы дивизийн тоо 13-аар цөөрсөн юм.
  • Хоёрдугаар 13 - Анкра хөндийд Германы цэргийн хүч сөрөг дайралт хийв. Үүний улмаас Британийн 382 цэрэг амиа алджээ. Хэдийгээр Германы хүч багагүй хохирол амссан ч 210 гаруй хоригдлоо суллаж чаджээ.
    • Мата Хариг тагнуулын хэргээр Парист баривчлав.
  • Хоёрдугаар сарын 17 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн арми Синайн хойгт Нехл бүс нутгийг өөрийн мэдэлдээ авав.
  • Хоёрдугаар сарын 18 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн арми Синайн хойгт Бир эль Хассанад хяналтаа тогтоов.
  • Хоёрдугаар сарын 21 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Топлицагийн бослого: Сөргөлдөгч талуудад эзлэгдээд байсан Серби улсын босогчид бослого дэгдээв.
  • Хоёрдугаар сарын 26 - АНУ-ын Аляск мужид Маккинли хайрханы үндэсний дархан газар байгуулагдав.
  • Хоёрдугаар сарын 27 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Топлицагийн бослого: Сербийн босогчид Куршумлижа тосгоныг чөлөөлөв.

Гуравдугаар сар[засварлах | кодоор засах]

  • Гуравдугаар сарын 1 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ-ын Засаг захиргаа Зиммерманы цахилгаан мэдээний нууц кодыг олон нийтэд ил болгов.
    • Эль Сальвадор улсад Үндэсний театр байгуулагджээ. Ингэснээр Төв Америк дахь хамгийн анхны театр болсон юм.
  • Гуравдугаар сарын 3 - Хаант Оросын Петроград хотын Путиловын үйлдвэрийн 20 мянган ажилтан өдрийн цалингаа нэмэгдүүлэхийн тулд ажилт хаялт зарлав.
    • Алдарт найруулагч Жон Форд "Шуурга" нэртэй анхны киногоо найруулж, өөрөө гол дүрд нь тогложээ. Харамсалтай нь энэ кино эх хальсаараа өнөө бидэнд хадгалагдаагүй юм.
  • Гуравдугаар сарын 5 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Уильсоны хоёр дахь бүрэн эрх хэрэгжиж эхлэв.
    • АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимд Монтана мужаас Жанетт Ранкин сонгогдов. Ингэснээр Төлөөлөгчдийн танхимд сонгогдсон анхны эмэгтэй улстөрч болжээ.
  • Гуравдугаар сарын 8 - Хаант Орос улсад Хоёрдугаар сарын хувьсгал дэгдэв. Петроград хотд анх цөөн тооны эмэгтэйчүүдийн эхлүүлсэн энэ хувьсгал аажимдаа хот даяар тархжээ.
  • Гуравдугаар сарын 9 - Хаант Оросын Их ван Николай Николаевичийн удирдлаган дор Транскавказын асуудал хариуцсан тусгай зөвлөл байгуулагдав. Ингэснээр Кавказ орчимд иргэдийг хянах боломжтой болсон юм.
  • Гуравдугаар сарын 10 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Оттоманы цэргийн хүч Багдадын Дияла нуурт ноцтой ялагдал хүлээв. Ингэснээр тус улсын бүх анги нэгтгэл Багдад хотыг орхин гарахаас өөр аргагүй болжээ.
  • Гуравдугаар сарын 11 - Мексикийн хувьсгал: Мексикийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон Венустиано Карранзаг АНУ-ын засаг захиргаа "де-юре" хүлээн зөвшөөрөв.
  • Гуравдугаар сарын 12 - Хаант Оросын Төрийн дума Засгийн газраа тарааж, түр Засгийн газар байгуулав. Дөрөвхөн сарын дараа түр Засгийн газар татан буугдсан билээ.
  • Гуравдугаар сарын 14 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Бүгд найрамдах Хятад улс Герман улстай дипломат харилцаагаа таслав.
  • Гуравдугаар сарын 15 - Хаант Орос улсын хаан II Николай эрх мэдлээсээ татгалзаж буйгаа олон нийтэд зарлав. Ингэснээр 300 гаруй жил засагласан Романовынхны угсаа тасарчээ.
  • Гуравдугаар сарын 16 - Оросын Их Ван Михайл Александрович засаг барихаас татгалзав. Улмаар ханхаа Георгий Львовын удирдлага дор Оросын түр Засгийн газар байгуулагдав.
  • Гуравдугаар сарын 17 - Францын Ерөнхий сайд Аристид Бриан албан тушаалаасаа өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдөв.
  • Гуравдугаар сарын 19 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн цэргийн хүч Иракийн Фалужа хотод хяналтаа тогтоов.
  • Гуравдугаар сарын 21 - Их Британи улсад дайны үеийн цэргийн ажиллагааг нэгдсэн нэг шугмаар зохион байгуулах үүрэгтэй Эзэн хааны дэргэдэх дайны зөвлөл байгуулагдав.
  • Гуравдугаар сарын 26 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Газын зурвасын анхдугаар тулаан: Британийн армийн удирдсан Египетийн гарризон Газын зурвасыг бараг бүсэлсэн боловч буцах тушаал өгч, Оттоманы эзэнт гүрний мэдэлд үлдээжээ.
  • Гуравдугаар сарын 30 - Шведийн Ерөнхий сайд Хьялмар Хаммарсколд үүрэгт ажлаасаа огцорч, түүний оронд барууны үзэл баримтлалтай бизнесмен Карл Свартц томилогджээ.
  • Гуравдугаар сарын 31 - АНУ-ын засаг захиргаа Данийн Дорно энэтхэгийн аралд хяналтаа тогтоов. Ингэснээр АНУ-ын Виржинийн арлууд гэгдэх болжээ.

Дөрөвдүгээр сар[засварлах | кодоор засах]

  • Дөрөвдүгээр сарын 1 - Голландын "Анета" мэдээллийн агентлаг Голландын Дорно Энэтхэгийн /одоогийн Индонези/ нутагт байгуулагдав.
  • Дөрөвдүгээр сарын 2 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Уильсон АНУ-ын Конгрессоос Герман улсад дайн зарлах эсэхийг асуужээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 4 - Францын нисэх хүчин хосолмол далавчит SPAD S.XIII онгоцыг туршив.
  • Дөрөвдүгээр сарын 5 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Германы эзэн хааны арми Гинденбургийн хамгаалалтын шугамыг татан буулгаж, Баруун фронтод шинэ шугам татахаар болов.
  • Дөрөвдүгээр сарын 6 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ Герман улсад дайн зарлав. АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимын ээлжит хуралдаанаар Ерөнхийлөгч Вүүдроу Вильсоны санаачилсан Германд дайн зарлах зарлигыг хэлэлцэн 373 төлөөлөгчийн саналаар дэмжлээ. Ингэснээр Сенатын танхимаар уг асуудлыг хэлэлцэж 82 сенаторын саналаар дайн зарлахаар болсон юм.
  • Дөрөвдүгээр сарын 7 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ-ын холбоотон гэгдэх Куба болон Панам улс Германд дайн зарлажээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 8 - Петроград хотод 40 мянга гаруй Эстони үндэстэн автономи эрх олгохыг шаарджээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 11 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Бразил улс Германаас дипломат харилцаагаа тодорхойгүй хугацаагаар цуцлав.
    • Нью-Йорк хотын Конгрессын шийдвэрээр тус хотын цагдаагийн газар байгуулагджээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 12 - Хаант Оросод Эстонийн автономит муж улс байгуулагдав.
  • Дөрөвдүгээр сарын 13 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Вильсоны зарлигаар Төрийн мэдээллийн зөвлөл байгуулагдав. Ингэснээр дайны үед олон нийтийн санаа бодолд тулгуурлан үйл ажиллагаа явуулах бие даасан агентлагтай болсон юм.
  • Дөрөвдүгээр сарын 16 - Владимир Ленин Петроград хотод хүрэлцэн иржээ.
    • Нэрт жүжигчин Чарли Чаплин "Хэсүүлч эр" киноноосоо хойш дэлгэцэнд гарахгүй байж байгаад "The Cure" киногоор үзэгчидтэйгээ уулзжээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 17 - Владимир Ленин "Дөрөвдүгээр сарын сэдвүүд" хэвлэгдэв. Энэ бүтээл большевик хувьсгал ялахад хүчтэй нөлөө үзүүлсэн юм.
    • Английн "The Times", "Daily Mail" сонинууд Германы тал нас барсан цэргүүдийн цогцсыг дахин боловсруулдаг гэх суртал ухуулгын шинжтэй мэдээлэл цацаж эхлэв.
    • Украины Социалист хувьсгалын нам байгуулагджээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 19 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ-ын цэргийн тээврийн "Монгол" нэртэй хөлөг Английн сувагт Германы тэнгисийн цэргийн хөлөгтэй анхны тулаанаа эхлүүлжээ.
    • Бүх Украины үндэсний конгресс албан ёсоор байгуулагдлаа.
  • Дөрөвдүгээр сарын 22 - Британийн Гадаад харилцааны сайд Артур Балфор АНУ-ын Засаг захиргааны төлөөлөлтэй уулзаж дайны цагт дипломат харилцаагаа хэрхэн хөгжүүлэх, цаашдын хамтын ажиллагааны талаар санал солилцжээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 24 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Аррасын тулаан: Германы арми Скарп голд сөрөг дайралт хийсэн ч амжилттай болж чадсангүй.
    • Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Дойраны тулаан: Британийн явган цэрэг Дойран нуурт Болгарын арми руу шөнөөр гэнэт дайрчээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 26 - Сен Жан де Моренийн гэрээ байгуулагдав. Ингэснээр Франц, Итали, Их Британи улсууд Ойрх Дорнодыг хуваан захирахаар сонгогджээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 27 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Дойраны тулаан: Гурав хоног тулалдсаны эцэст Британийн цэргүүд анхны байрлалдаа буцаж иржээ.
    • Румын улсын улстөрч Гиорг Диаманди Хөдөлмөрийн нам байгуулж, газрын хуулийн шинэчлэлд төвлөрөхөөр болов.
  • Дөрөвдүгээр сарын 29 - Францын армийн Ерөнхий командлагч Робер Невилийн санаачилсан Баруун фронт дахь цэргийн ажиллагаа ерөнхийдөө задарч эхэлсэн тул түүнийг албан тушаалаасаа огцрохыг францын улстөрчид шахаж эхлэв.
  • Дөрөвдүгээр сарын 30 - Норвегийн парламент дайны уршгаар түүхий эдийн хомстол үүссэнтэй холбогдуулан Аж үйлдвэрийн хангамжийн яам байгуулахаар болжээ.

Тавдугаар сар[засварлах | кодоор засах]

  • Тавдугаар сарын 1 - Мексикийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон Венустиано Карранза тангараг өргөв.
    • Японы хувцас хэрэглэлийн алдарт "Микаса" бренд үүсгэн байгуулагдав.
  • Тавдугаар сарын 3 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Францын армийн бослогууд эхлэв.
    • Хонконгийн худалдааны танхим байгуулагдав.
  • Тавдугаар сарын 4 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Францын арми Германчуудын мэдэлд ороод байсан Бримон хотыг мэдэлдээ авчээ.
  • Тавдугаар сарын 6 - Боливийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон Хосе Гутерез Герра тангараг өргөв.
  • Тавдугаар сарын 9 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Нивеллийн сөрөг довтолгоог цуцалжээ.
  • Тавдугаар сарын 13 - Ирээдүйн Ромын пап Нунсио Юженио Паселлиг XV Бенедикт пап лам тэргүүн хамбаараа сонгов.
    • Испанийн эзэн хааны цомын шигшээ тоглолтод Реал Мадрид клуб өрсөлдөгч Гетчо багийг 2-1 онооны харьцаагаар ялав. Шигшээ тоглолт Барселона хотын Камп де ла Индустриа цэнгэлдэхэд болсон юм.
  • Тавдугаар сарын 14 - Румын улсын социалист удирдагч Макс Векслерийн амь насанд халдав. Хэдийгээр үүнийг анархистуудын халдлага гэж албан ёсны баримт бичигт тэмдэглэсэн ч дэмжигчид нь үүнийг Румын улсын армийн төлөвлөгөөт аллага гэж үзсэн юм. Одоог хүртэл түүний аллага нууцлаг хэвээр байна.
  • Тавдугаар сарын 15 - Францын Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагч Робер Нивеллийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлж, түүний оронд Филипп Петэйнийг тохоон томилов.
  • Тавдугаар сарын 18 - АНУ-ын Конгресс цэрэг таталгын хуулийг баталснаар, дайны цагт цэрэгт татах хугацааг Ерөнхийлөгч зарлах эрхтэй болжээ.
  • Тавдугаар сарын 19 - АНУ-ын Зэвсэгт хүчин Нисэх хүчний онгоцнуудад цэнхэр хүрээний голд улаан дугариг дотор цагаан од бүхий таних тэмдэг хадахаар болжээ.
  • Тавдугаар сарын 21 - АНУ-ын Атланта хотод их хэмжээний гал гарч 300 акр талбай сүйджээ.
  • Тавдугаар сарын 23 - Италийн Милан хотын эрхийг аваад байсан дайны эсрэг хувьсгалчид, анархистуудаас Италийн арми чөлөөлөв. Ингэснээр сар гаруй үргэлжилсэн хүчирхийлэл дуусгавар болжээ. Энэ хугацаанд нийт 50 амиа алдаж, 800 гаруй хүн баривчлагдсан юм.
    • Бүгд найрамдах Хятад улсын Ерөнхийлөгч Ли Юаньхонг Ерөний сайд Дуан Чируйг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөв. Энэ үйлдэл тус улсын дотоодод улс төрийн хямрал нүүрлэх эхийг тавьсан юм.
  • Тавдугаарс арын 27 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Францын армийн 30 гаруй мянган цэрэг Мисси о-Буа дахь нуувч руу явахаас татгалзжээ.
    • Ромын пап XV Бенедикт гэгээнтэн цол хүртээх журамд өөрчлөлт оруулав.

Зургаадугаар сар[засварлах | кодоор засах]

  • Зургаадугаар сарын 1 - Испанийн явган цэргийн салаа Мисси о-Буагийн нуувчийг эзлэн авч дайны эсрэг цэргийн Засгийн газар байгуулж байгаагаа зарлав. Удалгүй тэднийг Францын армийн бусад цэргүүд баривчилсан юм.
  • Зургаадугаар сарын 4 - Алдарт Пулитцерийн шагналыг анх удаагаа олгож эхлэв. Анхны шагналыг уран зохиолын төрөлд Лора Ричардс, Мауд Хоу Эллиотт, Флоренс Холл нар, судалгааны салбарт Жеан Жюль Юссеранд, сэтгүүл зүйн салбарт Нью-Йорк Уорлд сонины Херберт Байард Своп нар хүртжээ.
    • Их Британи, Умард Ирландын нэгдсэн хаант улсын хаан V Жорж Британийн эзэнт гүрний одонг бий болгож байгаагаа зарлав.
  • Зургаадугаар сарын 5 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ даяар цэрэг татлага эхлэв.
  • Зургаадугаар сарын 7 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн арми Мессиний тулаанд 24 ширхэг аммоны тэсрэх бөмбөг дэлбэлэв. Үүний үр дүнд 10 гаруй мянган хүн амиа алдсан юм. Энэ нь хүний гараар бүтсэн цөмийн зэвсгийн бус зэвсгээр хамгийн олон хүний аминд хүрсэн тохиолдол болж түүхэнд үлджээ.
  • Зургаадугаар сарын 8 - АНУ-ын Монтана мужийн Бютте хотын боржин чулууны уурхайд гал дэгдэж наад зах нь 168 уурхайчин амиа алджээ.
  • Зургаадугаар сарын 10 - Бүгд найрамдах Украин ард улс Оросод нэгдэж байгаагаа зарлав.
  • Зургаадугаар сарын 11 - Грекийн хаан I Константин эрх ямбаасаа татгалзаж, эрх мэдлээ хүү Александертаа шилжүүлэв.
  • Зургаадугаар сарын 13 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Германы зэвсэгт хүчин Английн Лондон хотд бөмбөг хаяв. Үүний уршгаар 162 хүн амиа алдаж, 432 хүн шархадсан байна.
  • Зургаадугаар сарын 20 - Британийн дайны зөвлөл хуралдаж нисэх хүчний бие бүрэлдэхүүнийг өргөжүүлэх шийд гаргав.
  • Зургаадугаар сарын 22 - АНУ-ын нийслэл Вашингтон хотын цагдаагийн газар эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэгч Люси Бөрнсийг баривчилжээ. Гэвч удалгүй сулласан юм.
  • Зургаадугаар сарын 23 - Италийн мэдлийн Албани улс де-юре тусгаар тогтнов. Гэвч Итали улс амбан газар байгуулж 1920 оны зун хүртэл хяналтаа тогтоож байсан юм.
  • Зургаадугаар сарын 25 - "Жаал" хочит Тед Льюс боксын хагас хөнгөн жингийн дэлхийн аварга болжээ. Тэрбээр 1919 оныг хүртэл хоёр жил энэ цолоо хамгаалсан юм.
  • Зургаадугаар сарын 27 - Германы арми тухайн цаг үедээ дэлхийн хамгийн том буу болох "Баттери Поммерн"-ийг Бельгийн Кокеларт угсарч дуусав. Угсарч дууссан өдрөө Дюнкөркийн тулаанд ашигласан билээ.
  • Зургаадугаар сарын 28 - Нидерландын нийслэл Амстердам хотод дайны нөхцөл байдлаас шалтгаалан хүнсний, тэр дундаа төмсний хомстол үүссэн тул олныг хамарсан жагсаал болжээ.
  • Зургаадугаар сарын 30 - Италийн социалист намын тэргүүн Филиппо Турати Засгийн газраа энхийн хэлэлцээ эхлүүлэхийг уриалжээ.

Долоодугаар сар[засварлах | кодоор засах]

  • Долоодугаар сарын 1 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Оросын генерал Алексей Брусилов Галицийг эрхшээлдээ авах Керенскийн дайралтаа эхлүүлжээ.
    • Манжийн сэргэлт: Чин гүрнийг дэмжигч жанжин Жан Шүн Бээжин хотод цэрэглэн довтолж, Пу-И хааны засаглалыг сэргээж байгаагаа зарлав.
  • Долоодугаарс сарын 2 - Грекийн тал Дэлхийн нэгдүгээр дайнд орж байгаагаа зарлав. Тэд холбоотон гүрнүүдтэй мөр зэрэгцэн тулалдахаар болжээ.
    • Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Голдуу Чехославкын 3500 сайн дурын цэргээс бүрдсэн Оросын цэрэг Галиция дахь Зборив хотод Австри-Унгарын цэргийн хүчний байрлаж байсан цэргийн нуувчид халдаж 62 офицер, 3300 цэргийг олзолж, 20 галт зэвсэг хураан авчээ.
  • Долоодугаар сарын 5 - Манжийн сэргэлт: Бүгд найрамдах Хятад улсын экс Ерөнхий сайд Дуан Чируй Бээжин хотоос 40 км-т орших төмөр замыг эрхшээлдээ авахыг тушаажээ. Манжийг сэргээх зорилготой жанжин Жан Шүн төмөр замын шахалт зэргээс шалтгаалан бууж өгөхөөс өөр аргагүй нөхцөл байдалтай нүүр тулсан юм.
  • Долоодугаар сарын 6 - АНУ-д Прогрессив болон Америкийн социалист намууд нэгдэж АНУ-ын Үндэсний намыг байгуулав.
  • Долоодугаар сарын 8-13 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн арми Оттоманын мэдэлд байх Рамадигийн төлөөх тулаанаа эхлүүлэв. Гэхдээ эхний тулаанд Британичууд ялалт байгуулж чадсангүй. Британийн амиа алдсан цэргүүдийн дийлэнх нь хэт халууныг тэсээгүй байна.
  • Долоодугаар сарын 9 - Манжийн сэргэлт: Манжийн сэргээн босголтын удирдагч Жан Шүнийн цэргийн бүх цолыг хураав. Энэ зуур Хятадын шүүх Пу-И хааныг эрх ямбаас нь буулгах хэлэлцээрийг нууцаар боловсруулж байлаа.
  • Долоодугаар сарын 12 - Манжийн сэргэлт: Хувьсгалын эсэргүү Жан Шүн оргон зугтаав. Харин Хятадын төв Засгийн газар Бүгд найрамдах Хятад улсыг байгуулах хэлэлцээрээ эхлүүлжээ.
  • Долоодугаар сарын 17 - Бүгд найрамдах Хятад улсын Ерөнхийлөгч Ли Юаньхонг огцрох болсноо зарлаж, түүний оронд Фенг Гуожань Ерөнхийлөгч болов. Харин Ерөнхий сайдаар Дуан Цируй дахин сонгогджээ.
  • Долоодугаар сарын 16-17 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Оросын цэргүүд бослого гаргаж Австрийн фронтоос Украин руу ухарчээ. Эсэргүүцлийг үл тоон ухарсаар байсан тул захирагч нар нь хэдэн зуугаар нь буудсан байна.
  • Долоодугаар сарын 16-18 - Петроградын мөргөлдөөн: Петроград хотод хувьсгалыг сурталдаж байсан тул цагдаа нар болон жагсагчдын хооронд мөргөлдөөн гарч Лев Троцкий баривчлагдан, Владимир Ленин Финланд руу зугтжээ.
  • Долоодугаар сарын 17 - Их Британийн нэгдсэн хаант улсын хаан V Жорж зарлиг гаргаж хаан угсааны нэрээ өөрчлөхөөр болжээ. Бараг 800 илүү жил Германы язгуур угсааны Саксе-Кобюрг ба Гота угсаанд багтаж явсан тэд нэрээ Уеттинийн угсааныхан болгож өөрчилсөн юм.
  • Долоодугаар сарын 19 - Германы парламентын ээлжит хуралдаанаар энхийн хэлэлцээ эхлүүлэх асуудлыг хэлэлцэж олонхийн буюу 126 хүний саналаар эхнийн тогтоолыг баталжээ. Гэвч үүнийг Консерватив нам болон бусад бүлэглэлүүд эсэргүүцэж, Удирдлагууд нь үл тоомсорлосон юм.
  • Долоодугаар сарын 20 - Финландын парламент хуралдаж "Бүрэн эрхт байдлын тухай хууль"-г батлав. Ингэснээр Финландын ард түмэн, Финландын их вант улсын бүрэн эрхт гишүүн болж, тусгаар тогтносон улс гэдгээ зарлажээ. Гэвч Оросын түр Засгийн газар үүнийг нь хүлээн зөвшөөрсөнгүй.
    • (Юлианы тооллоор Долоодугаар сарын 7) - Оросын түр Засгийн газрын тэргүүнээр Александр Керенский сонгогдов.
    • Оросын түр Засгийн газар эмэгтэйчүүдийн санал өгөх эрхийг хуульчлав.
  • Долоодугаар сарын 20-28 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Галицийг эзлэх Оросын довтолгоог Австри-Германы нэгдсэн хүч амжилттай няцаав.
  • Долоодугаар сарын 22 - Азийн Тайланд улс сөргөлдөгч талуудад дайн зарлав.
  • Долоодугаар сарын 24 - Нидерландын бүжигчин Мата Хариг Германы талд тагнуул хийсэн хэргийн шүүх хурал эхлэв. Гэхдээ Франц болон Британийн тагнуулын алба яг таг нотлох баримт олж тогтоогоогүй юм. Францын Ерөнхий сайд Жорж Клемансогийн засаг захиргаа нэр хүндээ хадгалж үлдэх, нийтэд нэгнийг ялтан мэт харагдуулахын тулд шүүн таслах ажиллагаа зохион байгуулсан нь харагддаг.
  • Долоодугаар сарын 25 - Канадын улстөрч Сир Уиллиам Томас Уайт анх удаа хүн амын орлогын албан татварыг санаачлав. Орлогын шатлалаасаа хамаарч 4-25% татварыг авахаар болсон юм.
  • Долоодугаар сарын 30 - Финландын парламент Оросын түр Засгийн газарт захирагдахгүй гэж үзэн, тараах шийдвэр гаргажээ. Тус улсад ийнхүү нэг сарын дараа анхны чөлөөт сонгууль зохион байгуулахаар болсон байна.
  • Долоодугаар сарын 31 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Ипресийн гурав дахь тулаан: Холбооны арми Фландерст хяналтаа тогтоохоор томоохон дайралтаа эхлүүлэв.

Наймдугаар сар[засварлах | кодоор засах]

  • Наймдугаар сарын 1 - Бүгд найрамдах Хятад улсын Ерөнхийлөгчөөр Фенг Гуожанг сонгогджээ.
  • Наймдугаар сарын 2 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Пилкемийн нурууны тулаан: Олон хоног үргэлжилсэн аадар бороо дайны фронтод хүнд нөхцөл үүсгэжээ. Шавар шалбааг их байсан тул хоёр талын давшилтыг уудаажруулж байв. Тулааны эхний өдөр Британийн тал 31.8 мянга, Германы тал 30 мянган цэргээ алдсан бол, 5626 цэрэг олзлогдсон байна.
  • Наймдугаар сарын 2-3 - АНУ-ын Оклахома хотын төвд дайныг эсэргүүцсэн хэдэн зуун тариачид бослого дэгдээв.
  • Наймдугаар сарын 3 - АНУ-ын Нью-Йорк хотод өөрийгөө хамгаалах гварди байгуулагдав.
  • Наймдугаар сарын 4 - Либери улс Германд дайн зарлав.
  • Наймдугаар сарын 6 - Австралийн Сидней хотын төмөр замын ажилчид ажил хаялт зарлажээ. Ажил хаялтад 100 мянга гаруй ажилчин оролцсон гэх судалгаа бий.
  • Наймдугаар сарын 10 - Испани хотод дайны нөхцөл байдал, эдийн засгийн бодлогыг эсэргүүцсэн иргэд их ажил хаялт зарлав. Эсэргүүцлийн ажил хаялт гурав хоног үргэлжилж, 70 хүн амиа алдаж, олон зуун хүн гэмтэн, 2000 гаруй хүнийг баривчлсан байна.
    • АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Уильсоны гарын үсэг зурсан Хүнс болон шатахууны үнэд хяналт тавих тухай хууль хэрэгжиж эхлэв.
  • Наймдугаар сарын 12 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Марашештигийн тулаан: Румын улсын нэгдүгээр арми Оросуудын дэмжлэгтэйгээр Германы Есдүгээр армийн давшилтыг зогсоов.
    • Австри-Унгарын эзэнт гүрний хаан I Чарльз Цусан гавьяаны одон бий болгох зарлиг буулгав. Энэ нь тус улсын хамгийн сүүлийн төрийн дээд одон, медаль болсон юм.
  • Наймдугаар сарын 14 - Бүгд найрамдах Хятад улс Герман, Австри-Унгарын эзэнт гүрэнд дайн зарлав.
  • Наймдугаар сарын 15 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: 70-р өндөрлөгийн тулаан: Канадын цэргийн хүч Францын Ленс, Пас-де-Калай хотын ойролцоо байх Германы байрлал руу довтлов. Ингэснээр Их Британийн байрлалаас дайсны анги нэгтгэл холдох нөхцөл бүрджээ.
    • Польш улсад Үндэсний зөвлөлдөх хороо байгуулагдав. Үндсэрхэг удирдагч Роман Дмовски холбоотны армийг дэмжинэ гэдгээ зарлажээ.
  • Наймдугаар сарын 16 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: 70-р өндөрлөгийн тулаан: Германы сөрөг давшилт их байсан ч Канадын цэргүүд Германы нуувчинд бүрэн хяналтаа тогтоожээ.
  • Наймдугаар сарын 17 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: 70-р өндөрлөгийн тулаан: Ипрессээс Германы цэргийг холдуулах Канадын төлөвлөгөө бүтэлгүйтэв. Германчууд хорт хий, 15-20 мянган хошуут пуужин харвасан байдаг.
  • Наймдугаар сарын 18 - Грекийн Тессалоники хотод их түймэр дэгдэв. Түймрийн улмаас хотын 32 хувь нь сүйдэж, 70 гаруй өрх орох оронгүй болжээ.
    • Владимир Ленин Лев Троцкий, Григорий Зиновьев, Лев Каменев, Йосиф Сталин, Григорий Сокольников нарын хамт "Нууц бүрэлдэхүүн" нэртэй улс төрийн товчоо байгуулжээ. Энэ нь ЗХУ-ын Коммунист намын Улс төрийн товоо байгуулах үндэс болсон юм.
  • Наймдугаар сарын 19 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Марашештигийн тулаан: Румын улс Сирет голыг дайран өнгөрөх Германы бүх довтолгоог амжилттай няцаав.
  • Наймдугаар сарын 20 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Вердуны тулаан: Франц улс Вердун голын ойролцоо төвлөрөөд байсан Германы армид цохилт өгөхөөр байлдааны ажиллагааг эхлүүлжээ.
    • Пуэрто-Рикогийн хэсэг банкирууд нэгдэж Банко де Понче буюу Понче хотын банкыг байгуулжээ.
    • Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Марашештигийн тулаан: Тулаанд Германы тал илт ялагдаж байсан тул байрлалаа сайжруулж, Румын цэргүүд рүү дахин давшихаар болжээ.
  • Наймдугаар сарын 21 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: 70-р өндөрлөгийн тулаан: Германы тал Ленс хотыг бөмбөгдөж эхлэв. Канадын цэргийн хүч маш хүнд байдалд орсон юм.
    • Их Британи даяар мөрдөгдөж эхэлсэн Эрдэнэ шишийн үйлдвэрлэлийн тухай хуулиар улаан буудай болон овъёосны доод үнийг тогтоож, эрдэнэ шишийн тариалан эрхлэгчдийн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг ч тогтоосон юм.
  • Наймдугаар сарын 23 - Дайны фронтод ихэвчлэн хар арьст цэргүүд амиа алдаж байгаа гэх цуурхлын дараа 25-р явган цэргийн ангийн 156 цэрэг бослого дэгдээв. Хьюстон хотод дэгдсэн бослогыг цагдаа нар хүч хэрэглэн дарахаас өөр аргагүй болов. Ажиллагааны явцад 20 хүн амиа алджээ. Улмаар жагсаалыг удирдан манлайлсан гэх 19 цэргийг хээрийн шүүхээр цаазалж, 41 цэрэгт бүх насаар нь хорих ял оноожээ.
  • Наймдугаар сарын 29 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Канадын Ард нийтийн танхим Цэрэгт татах тухай хууль батлав. Хууль ёсоор насанд хүрсэн бүх эрчүүдийг цэрэгт татах эрхийг Засгийн газартаа олгожээ.
  • Наймдугаар сарын 30 - Британийн зэвсэглэлд шинээр нэвтэрсэн Бийрдмор W.B.2 загварын хос хөдөлгүүрт байлдааны хөлөг онгоцны анхны туршилт хийгдэв.

Энэ онд төрөгсөд[засварлах | кодоор засах]

Энэ онд нас барагсад[засварлах | кодоор засах]

Гадаад холбоос[засварлах | кодоор засах]

 Commons: 1917 – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан