1917 он

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

1915 он | 1916 он | 1917 он | 1918 он | 1919 он

(MCMXVII) Аргын тооллоор Нэгэн мянга есөн зуун арван долоодугаар орны гал могой жил. Григорийн тооллоор энэ жил даваа гарагт эхлэв. Хоёр дахь мянганы 917 дахь он, Хорьдугаар зууны 17 дахь он, 1910-аад оны найм дахь жил.

Онцлох үйл явдал[засварлах | edit source]

Нэгдүгээр сар[засварлах | edit source]

  • Нэгдүгээр сарын 1 - Истанбулын их сургуулийн дэргэд Улсын консерватори байгуулагдав. Уг консерватори дөрвөн жилийн сургалттай байв.
    • Германы Лайпцих хотод замын хөдөлгөөний удирдах газар байгуулагджээ.
  • Нэгдүгээр сарын 3 - Хаант Оросын Засгийн газар Дайны асуудал эрхэлсэн сайд Михайл Беляевын оронд Дмитрий Шуваеыг томилов.
  • Нэгдүгээр сарын 7 - Хаант Оросын Төрийн думын дарга Михайл Родзянко Их Хаан Николайд хандаж "Засгийн газрын өөрчлөлт нь хүчийг ихээхэн сулруулж байна. Дайнд хамаг сайн эрчүүдээ үрээгүй байлтай, тэтгэвэртээ гарах цаг нь болсон хөгшчүүлээр засаг дүүрлээ" гэж шүүмжилжээ.
  • Нэгдүгээр сарын 10 - Хаант Орос улсын Төрийн Думын ээлжит хурал эхлэх байсан ч язгуур угсааныхан болон Засгийн газрын гишүүдийн үл ойлголцлын улмаар хоёрдугаар сарын 25-ны өдрийг хүртэл хойшлуулав.
  • Нэгдүгээр сарын 11 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн арми Германы мэдэлд орсон Францын Анкра хөндийг эзлэх цэргийн ажиллагаагаа эхлүүлэв.
  • Нэгдүгээр сарын 12 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: "Улаан Барон" гэж алдаршсан Манфред фон Рихтофен холбоотны армийн нийт 16 нисэх онгоцыг устган сөнөөжээ.
  • Нэгдүгээр сарын 14 - Германы хаант улсын тоглоомын улс болох Польшийн хаант улс байгуулагдав.
    • Румын улсын Киуре галт тэрэгний зогсоолоос хөтөлсөн галт тэрэг осолдож нээд зах нь 600-1000 хүн амиа алджээ. Энэ нь дэлхийн түүхэнд тохиосон галт тэрэгний гурав дахь томоохон осол байсан юм.
    • Оросын хувьсгалын гол авторын нэг Лев Троцкий, Людвиг Лор нар Нью-Йорк хотод уулзавв. Тэд "Ангийн тэмцэл" нэртэй сэтгүүл гаргахаар тохирчээ.
  • Нэгдүгээр сарын 16 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Уильсон "Данийн дорно энэтхэгийн газар нутгийг нэгтгэх тухай хууль"-д гарын үсэг зурав. Тэд уг арлыг 25 сая ам.доллароор Америкийн захиргаанд нэгтгэхээр болсон юм.
  • Нэгдүгээр сарын 20 - Индонезийн Бали аралд 6.5 магнитудын хүчтэй газар хөдөлж, 1500 гаруй хүн амиа алдав.
  • Нэгдүгээр сарын 23 - Ойрх Дорнод болон Зүүн Европод сарны хагас хиртэлт тохиов.
  • Нэгдүгээр сарын 24 - Хятадын Анхуй мужид 6.3 магнитудын хүчтэй газар хөдөлж, 101 хүн амиа алджээ.
  • Нэгдүгээр сарын 26 - Панчо Виллаг барих ажиллагаа: АНУ-ын Юта мужийн үндэсний гварди Мексикийн 10 гаруй босогчдийг устган сөнөөв.
  • Нэгдүгээр сарын 28 - АНУ-ын засаг захиргаа Панчо Виллаг эрэн хайх ажиллагааг зогсоожээ.
    • Германы Эзэн хааны нисэх хүчин "Юнкерс" онгоцны туршилтын нислэг үйлджээ.
  • Нэгдүгээр сарын 31 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Герман улсын засаг захиргаа Атлантын далайд байршуулах хөлөг онгоцны тоогоо нэмэгдүүлжээ.

Хоёрдугаар сар[засварлах | edit source]

  • Хоёрдугаар сарын 1 - Шинэ Зеланд улсад Армийн зэвсэглэлийн хороо байгуулагдав.
  • Хоёрдугаар сарын 2 - Их Британид өдөрт хэрэглэх талхны нормыг тогтоожээ.
  • Хоёрдугаар сарын 3 - АНУ-ын засаг захиргаа Германтай дипломат харилцаагаа таслав.
  • Хоёрдугаар сарын 5 - Мексик улсад шинэ Үндсэн хууль батлагдав.
    • Жон Ж.Першингээр удирдуулсан АНУ-ын армийн хүч Нью Мексико мужийн Колумбус хотод ирснээр Панчо Виллаг баривчлах ажиллагаа эцэслэв.
  • Хоёрдугаар сарын 9 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Германы Засаг захиргааны тушаалаар тус улсын цэргүүд Хинденбург шугмын цаана ухрах, нэгтгэх Алберих ажиллагаа эхлэв. Энэ ажиллагааны хүрээнд хамгаалалтын шугам 40-45 км богиносож улмаар Дорнод фронт дахь Германы дивизийн тоо 13-аар цөөрсөн юм.
  • Хоёрдугаар 13 - Анкра хөндийд Германы цэргийн хүч сөрөг дайралт хийв. Үүний улмаас Британийн 382 цэрэг амиа алджээ. Хэдийгээр Германы хүч багагүй хохирол амссан ч 210 гаруй хоригдлоо суллаж чаджээ.
    • Мата Хариг тагнуулын хэргээр Парист баривчлав.
  • Хоёрдугаар сарын 17 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн арми Синайн хойгт Нехл бүс нутгийг өөрийн мэдэлдээ авав.
  • Хоёрдугаар сарын 18 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн арми Синайн хойгт Бир эль Хассанад хяналтаа тогтоов.
  • Хоёрдугаар сарын 21 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Топлицагийн бослого: Сөргөлдөгч талуудад эзлэгдээд байсан Серби улсын босогчид бослого дэгдээв.
  • Хоёрдугаар сарын 26 - АНУ-ын Аляск мужид Маккинли хайрханы үндэсний дархан газар байгуулагдав.
  • Хоёрдугаар сарын 27 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Топлицагийн бослого: Сербийн босогчид Куршумлижа тосгоныг чөлөөлөв.

Гуравдугаар сар[засварлах | edit source]

  • Гуравдугаар сарын 1 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ-ын Засаг захиргаа Зиммерманы цахилгаан мэдээний нууц кодыг олон нийтэд ил болгов.
    • Эль Сальвадор улсад Үндэсний театр байгуулагджээ. Ингэснээр Төв Америк дахь хамгийн анхны театр болсон юм.
  • Гуравдугаар сарын 3 - Хаант Оросын Петроград хотын Путиловын үйлдвэрийн 20 мянган ажилтан өдрийн цалингаа нэмэгдүүлэхийн тулд ажилт хаялт зарлав.
    • Алдарт найруулагч Жон Форд "Шуурга" нэртэй анхны киногоо найруулж, өөрөө гол дүрд нь тогложээ. Харамсалтай нь энэ кино эх хавьсаараа өнөө бидэнд хадгалагдаагүй юм.
  • Гуравдугаар сарын 5 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Уильсоны хоёр дахь бүрэн эрх хэрэгжиж эхлэв.
    • АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимд Монтана мужаас Жанетт Ранкин сонгогдов. Ингэснээр Төлөөлөгчдийн танхимд сонгогдсон анхны эмэгтэй улстөрч болжээ.
  • Гуравдугаар сарын 8 - Хаант Орос улсад Хоёрдугаар сарын хувьсгал дэгдэв. Петроград хотд анх цөөн тооны эмэгтэйчүүдийн эхлүүлсэн энэ хувьсгал аажимдаа хот даяар тархжээ.
  • Гуравдугаар сарын 9 - Хаант Оросын Их ван Николай Николаевичийн удирдлаган дор Транскавказын асуудал хариуцсан тусгай зөвлөл байгуулагдав. Ингэснээр Кавказ орчимд иргэдийг хянах боломжтой болсон юм.
  • Гуравдугаар сарын 10 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Оттоманы цэргийн хүч Багдадын Дияла нуурт ноцтой ялагдал хүлээв. Ингэснээр тус улсын бүх анги нэгтгэл Багдад хотыг орхин гарахаас өөр аргагүй болжээ.
  • Гуравдугаар сарын 11 - Мексикийн хувьсгал: Мексикийн Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон Венустиано Карранзаг АНУ-ын засаг захиргаа "де-юре" хүлээн зөвшөөрөв.
  • Гуравдугаар сарын 12 - Хаант Оросын Төрийн дума Засгийн газраа тарааж, түр Засгийн газар байгуулав. Дөрөвхөн сарын дараа түр Засгийн газар татан буугдсан билээ.
  • Гуравдугаар сарын 14 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Бүгд найрамдах Хятад улс Герман улстай дипломат харилцаагаа таслав.
  • Гуравдугаар сарын 15 - Хаант Орос улсын хаан II Николай эрх мэдлээсээ татгалзаж буйгаа олон нийтэд зарлав. Ингэснээр 300 гаруй жил засагласан Романовынхны угсаа тасарчээ.
  • Гуравдугаар сарын 16 - Оросын Их Ван Михайл Александрович засаг барихаас татгалзав. Улмаар ханхаа Георгий Львовын удирдлага дор Оросын түр Засгийн газар байгуулагдав.
  • Гуравдугаар сарын 17 - Францын Ерөнхий сайд Аристид Бриан албан тушаалаасаа өөрийн хүсэлтээр чөлөөлөгдөв.
  • Гуравдугаар сарын 19 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Британийн цэргийн хүч Иракийн Фалужа хотод хяналтаа тогтоов.
  • Гуравдугаар сарын 21 - Их Британи улсад дайны үеийн цэргийн ажиллагааг нэгдсэн нэг шугмаар зохион байгуулах үүрэгтэй Эзэн хааны дэргэдэх дайны зөвлөл байгуулагдав.
  • Гуравдугаар сарын 26 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Газын зурвасын анхдугаар тулаан: Британийн армийн удирдсан Египетийн гарризон Газын зурвасыг бараг бүсэлсэн боловч буцах тушаал өгч, Оттоманы эзэнт гүрний мэдэлд үлдээжээ.
  • Гуравдугаар сарын 30 - Шведийн Ерөнхий сайд Хьялмар Хаммарсколд үүрэгт ажлаасаа огцорч, түүний оронд барууны үзэл баримтлалтай бизнесмен Карл Свартц томилогджээ.
  • Гуравдугаар сарын 31 - АНУ-ын засаг захиргаа Данийн Дорно энэтхэгийн аралд хяналтаа тогтоов. Ингэснээр АНУ-ын Виржинийн арлууд гэгдэх болжээ.

Дөрөвдүгээр сар[засварлах | edit source]

  • Дөрөвдүгээр сарын 1 - Голландын "Анета" мэдээллийн агентлаг Голландын Дорно Энэтхэгийн /одоогийн Индонези/ нутагт байгуулагдав.
  • Дөрөвдүгээр сарын 2 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Уильсон АНУ-ын Конгрессоос Герман улсад дайн зарлах эсэхийг асуужээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 4 - Францын нисэх хүчин хосолмол далавчит SPAD S.XIII онгоцыг туршив.
  • Дөрөвдүгээр сарын 5 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Германы эзэн хааны арми Гинденбургийн хамгаалалтын шугамыг татан буулгаж, Баруун фронтод шинэ шугам татахаар болов.
  • Дөрөвдүгээр сарын 6 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ Герман улсад дайн зарлав. АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимын ээлжит хуралдаанаар Ерөнхийлөгч Вүүдроу Вильсоны санаачилсан Германд дайн зарлах зарлигыг хэлэлцэн 373 төлөөлөгчийн саналаар дэмжлээ. Ингэснээр Сенатын танхимаар уг асуудлыг хэлэлцэж 82 сенаторын саналаар дайн зарлахаар болсон юм.
  • Дөрөвдүгээр сарын 7 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ-ын холбоотон гэгдэх Куба болон Панам улс Германд дайн зарлажээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 8 - Петроград хотод 40 мянга гаруй Эстони үндэстэн автономи эрх олгохыг шаарджээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 11 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Бразил улс Германаас дипломат харилцаагаа тодорхойгүй хугацаагаар цуцлав.
    • Нью-Йорк хотын Конгрессын шийдвэрээр тус хотын цагдаагийн газар байгуулагджээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 12 - Хаант Оросод Эстонийн автономит муж улс байгуулагдав.
  • Дөрөвдүгээр сарын 13 - АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вүүдроу Вильсоны зарлигаар Төрийн мэдээллийн зөвлөл байгуулагдав. Ингэснээр дайны үед олон нийтийн санаа бодолд тулгуурлан үйл ажиллагаа явуулах бие даасан агентлагтай болсон юм.
  • Дөрөвдүгээр сарын 16 - Владимир Ленин Петроград хотод хүрэлцэн иржээ.
    • Нэрт жүжигчин Чарли Чаплин "Хэсүүлч эр" киноноосоо хойш дэлгэцэнд гарахгүй байж байгаад "The Cure" киногоор үзэгчидтэйгээ уулзжээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 17 - Владимир Ленин "Дөрөвдүгээр сарын сэдвүүд" хэвлэгдэв. Энэ бүтээл большевик хувьсгал ялахад хүчтэй нөлөө үзүүлсэн юм.
    • Английн "The Times", "Daily Mail" сонинууд Германы тал нас барсан цэргүүдийн цогцсыг дахин боловсруулдаг гэх суртал ухуулгын шинжтэй мэдээлэл цацаж эхлэв.
    • Украины Социалист хувьсгалын нам байгуулагджээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 19 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: АНУ-ын цэргийн тээврийн "Монгол" нэртэй хөлөг Английн сувагт Германы тэнгисийн цэргийн хөлөгтэй анхны тулаанаа эхлүүлжээ.
    • Бүх Украины үндэсний конгресс албан ёсоор байгуулагдлаа.
  • Дөрөвдүгээр сарын 22 - Британийн Гадаад харилцааны сайд Артур Балфор АНУ-ын Засаг захиргааны төлөөлөлтэй уулзаж дайны цагт дипломат харилцаагаа хэрхэн хөгжүүлэх, цаашдын хамтын ажиллагааны талаар санал солилцжээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 24 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Аррасын тулаан: Германы арми Скарп голд сөрөг дайралт хийсэн ч амжилттай болж чадсангүй.
    • Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Дойраны тулаан: Британийн явган цэрэг Дойран нуурт Болгарын арми руу шөнөөр гэнэт дайрчээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 26 - Сен Жан де Моренийн гэрээ байгуулагдав. Ингэснээр Франц, Итали, Их Британи улсууд Ойрх Дорнодыг хуваан захирахаар сонгогджээ.
  • Дөрөвдүгээр сарын 27 - Дэлхийн нэгдүгээр дайн: Дойраны тулаан: Гурав хоног тулалдсаны эцэст Британийн цэргүүд анхны байрлалдаа буцаж иржээ.
    • Румын улсын улстөрч Гиорг Диаманди Хөдөлмөрийн нам байгуулж, газрын хуулийн шинэчлэлд төвлөрөхөөр болов.
  • Дөрөвдүгээр сарын 29 - Францын армийн Ерөнхий командлагч Робер Невилийн санаачилсан Баруун фронт дахь цэргийн ажиллагаа ерөнхийдөө задарч эхэлсэн тул түүнийг албан тушаалаасаа огцрохыг францын улстөрчид шахаж эхлэв.
  • Дөрөвдүгээр сарын 30 - Норвегийн парламент дайны уршгаар түүхий эдийн хомстол үүссэнтэй холбогдуулан Аж үйлдвэрийн хангамжийн яам байгуулахаар болжээ.

Энэ онд болсон үйл явдлууд[засварлах | edit source]

Энэ онд төрөгсөд[засварлах | edit source]

Энэ онд нас барагсад[засварлах | edit source]

Гадаад холбоос[засварлах | edit source]

 Commons: 1917 – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан