Куба

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
«Куба» үгээр энд холбогдлоо. Өөр зүйлийн хуудсыг «Куба»-аас олж болно.
Бүгд Найрамдах Куба Улс
República de Cuba
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Уриа: исп. Patria o Muerte
«Эх орон эсвэл үхэл»
Төрийн дууллын нэр:
исп. La Bayamesa
«La Bayamesa»
Нийслэл 
(их хот)
Гавана
Албан хэл Испани
Төр засаг Социалист бүгд найрамдах засаг
 -  Улсын Зөвлөл,
Сайд Нарын
Зөвлөлийн дарга,
Коммунист намын
нэгдүгээр нарийн
бичгийн дарга
Рауль Кастро
Тусгаар тогтнол
 -  Испаниас 1898 оны 12 сарын 10 
 -  АНУ-аас 1902 оны 5 сарын 20 
Нутаг дэвсгэр
 -  Бүх талбай 109,884 км2 (105)
 -  Гадаргын ус (%) ялихгүй
Хүн ам
 -  Тооцоо (2010) 11,241,894[1] (73)
 -  Тооллого (2002) 11,177,743[1] 
 -  Нягт сийрэг 102.3 хүн/км2 
ДНБ (ХАЧТ) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $114.1 тэрбум[2] (63)
 -  Нэг хүнд $9,900 (86)
ДНБ (Нэрлэсэн) 2010 оны тооцоо
 -  Нийт дүн $57.49 тэрбум[3] (68)
 -  Нэг хүнд $5,100[3][1][4] (90)
ХХИ (2011) 0.776[5] (сайн) (51)
Мөнгөний нэгж Куба песо (CUP)
Цагийн бүс −5
Замын хөдөлгөөн баруун
Домэйн нэр .cu
Утасны томьёо +53

Бүгд Найрамдах Куба Улс (исп. República de Cuba) — Карибын тэнгис умард хэсэгт байдаг арлын улс. Их Антилийн арлуудад хамаарах Куба, Хувентуд гэх хоёр гол арал болон бусад олтригууд дээр оршдог.

Кубын газар зүй[засварлах | edit source]

Талбай – 110992 кв. км. Хамгийн өндөр цэг – Пик Туркино 1974 м. Хамгийн урт гол – Кауто 370 км. Арлын урт 1200 км., өргөн нь хамгийн нарийн хэсгээрээ – 210км. Кубийн ольтриг 110992 км2 талбайтай ба 300 гаруй цасан цагаан элсээр хучигдсан ,болор тунгалаг усаар хурээлэгдсэн байгалийн наран шарлагийн газартай. Кубын хамгийн алдартай наран шарлагын газар бол – Варадеро. Кубын ландшафт маш олон янз. Энд хөндий болон уулс, толгод байдаг. Улс орны баруун хэсэгт уулархаг нутаг - Кордильера-де-Гуанигуанико байдаг. Сьерра-Маэстрын ууланд улсынх нь хамгийн өндөр цэг Туркино оршино. (далайн тувшнээс 1974 м өндөр). Арлын бусад хэсгийг уржил шимтэй тал газар эзэлдэг. Арал дээр олон төрлийн агуй сонирхож болно. Кубын голууд том биш боловч маш хүчтэй урсгалаараа ялгардаг. Голууд нь уулнаас гоёмсог хүрхрээ үүсгэн урсдаг. Хамгийн сонирхолтой нь Агабама ба Сальто-дель-Карбунийн хүрхрээ. Кубын хамгийн урт гол Кауто (ойролцоогоор 370 км.) арлын зүүн хэсгээр урсдаг.Кубад олон тооны нуур цөөрөм байдаг. Энд шувуу сонирхон судлаачид ирж Куба дахь нүүдлийн шувуудын шилжилт хөдөлгөөнийг ажигладаг [6].

Кубын эдийн засаг[засварлах | edit source]

Энэ нь сахарын үйлдвэрлэл болон аялал жуулчлалд тулгуурласан төвлөрсөн систем. Аялал жуулчлалын салбар хурдацтай хөгжиж байна. Кубад Канад, Испани, Европын корпорациуд асар их хэмжээний мөнгөн хөрөнгө оруулалт хийж байна.Сахарын үйлдвэрлэлийн зэрэгцээгээр тамхи , кофе, ром, зөгийн бал, какао болон цитрусын төрлийн ургамал тариалдаг. Куба - эм болон биотехнологийн чиглэлээр дэлхийд тэргүүлэгч. Кубын эдийн засгийн чухал салбар - барилгын материал үйлдвэрлэл, загасны аж ахуй, никель , зэс, магни хром олборлолт юм.(дэлхийн хамгийн том никелийн нөөцийг эзэмшдэг) Улс орны орлогын бас нэг чухал эх үүсвэр- ихэвчлэн Флоридад амьдардаг дүрвэгчдын Кубад үлдсэн хамаатан садандаа илгээсэн мөнгө болдог [7].

Кубын түүх[засварлах | edit source]

Кубын түүхэн бичиг аралд Христофор Колумбын хөлөг онгоцууд ирсэн 1492 оны 10 сарын 28-наас эхэлдэг. Энэ хүртэл Кубад нутгийн 3 омог оршин суудаг байжээ. Гуанатабеичууд нь агуйд амьдардаг цуглуулагчид, сибонеичууд – анчид болон загасчид байв. Нутгийн оршин суугчид хөдөө аж ахуй эрхэлдэг байв. Тэд орчин үеийн Венесуэлын нутаг дэвсгэрээс Куба руу нүүсэн бөгөөд арал дээрх хамгийн дэвшилтэт, хамгийн том бүлэг байжээ [8].

Кубын оршин суугчид[засварлах | edit source]

11.1 сая гаруй хүн амтай. Хүн амын нягтрал - км.квадратад 101 оршин суугчтай. Арлын хүн амын 75% нь хотод хөдөө орон нутагт 5% нь амьдардаг. Кубын хотууд архитектурын холимог хэв маягтай. Хамгийн их хүн амтай суурин - Гавана 2.2 сая хүн амтай Сантьяго-де-Куба и Ольгин нь тус бүр хагас сая орчим хүн амтай. Кубад эрт дээр үеэс цагаан арьст европчууд (ихэвчлэн испаничууд) африкийн хар боолуудын удам болон азиуд амьдарч иржээ [9]. Албан ёсны мэдээгээр Кубын хүн амын 65,1 % нь цагаан арьстан, 24,8 % нь өнгөт арьстан, 10,1 % нь хар арьстан байдаг байна [10].

Шашин шүтлэг[засварлах | edit source]

Арал дээр албан ёсны тархсан шашин нь католик гэж үздэг [11]. Хүн амын 95% католик шашин шүтлэгтэй, үлдсэн хэсэг нь бусад шашин шүтдэг [12].

Кубын албан ёсны хэл[засварлах | edit source]

Албан ёсны хэл нь испани хэл. Амралтын бүсүүдээр англи, герман, итали хэл өргөн ашиглагддаг. Кубачууд гадаадынханд сайхан сэтгэгдэл төрүүлэхийн тулд англиар ярихыг оролддогч, хэрэв та испани хэлээр хэдэн үг хэлвэл тэд таныг үнэнээсээ хайрлах болно. Кубачууд Латин Америкийн бусад улсуудыг бодвол испани хэлээр харьцангуй хурдан ярьдаг [13].

Кубын хөгжим, бүжиг[засварлах | edit source]

Орчин үеийн латинамерик хөгжим Африкийн бөмбөрийн хэмнэл, испани гитарын ая холилдсон Кубад үүсч Сон (Son), Дансон (Danzon), Ча-ча-ча (Cha-cha-cha), Mамбо (Mambo),Сальса (Salsa), Румба (Rumba),ба багт наадмын хэмнэл зэрэг бүжгүүдийг үүсгэжээ. Тэр ч байтугай Tango (Tango) Кубад үүсчээ [14].

Мөнгөн тэмдэгт[засварлах | edit source]

Мөнгөн тэмдэгт нь Кубын песо (CUP), 100 ceнтавод хуваагдана. Мөнгөн дэвсгэртүүд 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100 песо болон 1-т 3-тийн зоос байдаг. 1, 2, 5 ба 20 центийн задгай мөнгө байдаг. Кубын хөрвөх песо (CUC) нь доллортай 1:1 харьцаатай. Кубын энэ шинэ мөнгөн тэмдэгт нь Кубын хуучин песотой ямар ч хамаагүй юм [15].

Цаг агаар[засварлах | edit source]

Зүүн хойд зүгийн зөөлөн салхи бүхий таатай дулаан уур амьсгалтай. Борооны улирал 5 сараас 10 сар хүртэл үргэлжилж, хуурай өвлийн улирал 11 сараас 4 сар хүртэл үргэлжлэнэ. Агаарын дундаж температур найман сард 27,4°C хүрдэг бол, 2 сард - 22,2°C болдог [16]. .

Улс төрийн бүтэц.[засварлах | edit source]

Куба - Бүгд Найрамдах Улс. 14 аймаг мужийг нэгтгэдэг. Төрийн тэргүүн –Ерөнхийлөгч [17]. Улсын эрх барих дээд байгууллага –шууд сонгуулиар 5 жилийн хугацаатай сонгогдсон депутатуудаас бүрдсэн Үндэсний ассамблей [18].

Тээвэр[засварлах | edit source]

20-р зууны эхээр Кубад төмөр замын нягт сүлжээ тавигдсан. Авто тээвэр сайн хөгжсөн . Арлын улсын хувьд Кубад далайн тээвэр чухал ач холбогдолтой. Мөн түүнчлэн агаарын тээвэр чухал байр суурь эзэлнэ. Улс хоорондын болон орон нутгийн агаарын тээвэр ашиглаж болно [19].

Эх сурвалж[засварлах | edit source]

  1. 1.0 1.1 1.2 Anuario Estadístico de Cuba 2010, Oficina Nacional de Estadísticas, República de Cuba. Accessed on September 30, 2011.
  2. Cuba. The World Factbook. CIA. 2009-04-06-д хандсан.
  3. 3.0 3.1 CIA – The World Factbook. Cia.gov. 2011-09-30-д хандсан.
  4. Value was rounded down to the nearest hundred.
  5. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf
  6. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ .Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  7. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  8. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  9. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  10. http://rus.azatours.lv/kuba_o_strane . Куба | О (Об) Кубе. (2010-2014). Retrieved May 17, 2016
  11. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  12. http://rus.azatours.lv/kuba_o_strane . Куба | О (Об) Кубе. (2010-2014). Retrieved May 17, 2016
  13. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  14. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  15. http://www.cuba.com.ua/cuba-information/ . Куба. (2012). Retrieved May 17, 2016
  16. http://rus.azatours.lv/kuba_o_strane . Куба | О (Об) Кубе. (2010-2014). Retrieved May 17, 2016
  17. http://rus.azatours.lv/kuba_o_strane . Куба | О (Об) Кубе. (2010-2014). Retrieved May 17, 2016
  18. http://www.latin.ru/cuba/ .Куба. (2002). Retrieved May 17, 2016
  19. http://www.latin.ru/cuba/ .Куба. (2002). Retrieved May 17, 2016

Гадаад холбоос[засварлах | edit source]

Commons
Викимедиа дуу дүрсний сан: Cuba