Никарагуа

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Бүгд Найрамдах Никарагуа Улс
Төрийн далбаа Төрийн сүлд
Уриа: En Dios Confiamos   (Испани)
"Бурханд бид итгэдэг"
[1]
Төр засаг Ерөнхийлөгчийн засаглалтай Бүгд Найрамдах Улс
 -  Ерөнхийлөгч Даниэл Ортега (FSLN)
 -  Дэд ерөнхийлөгч Жэйм Моралес Карасо
 -  Гадаргын ус (%) 7.14
Хүн ам
 -  Тооцоо () 5,891,199 
 -  Тооллого () 5,148,098 
ХХИ  0.565[2] (115)
Мөнгөний нэгж Кордоба )

Никарагуа (исп. Nicaragua), албан ёсоор Бүгд Найрамдах Никарагуа Улс (исп. República de Nicaragua) нь төлөөллийн ардчилал бүхий бүгд найрамдах улс юм. 130,373 км2 талбайтай газар нутагтай, Төв Америкийн хамгийн том улс болно. Хойд талаараа Хондурас, өмнө талаараа Коста-Рика улстай хиллэдэг. Баруун талд нь Номхон далай, зүүн талд нь Карибын тэнгис оршдог. Тус улсын Карибын тэнгисийн эрэг нь Баруун Карибын бүст багтдаг байна. Хойд хагас бөмбөрцөгт, экватороос хойш 11-14-р өргөргийн хооронд орших Никарагуа улс тропик буюу халуун орны уур амьсгалтай. Никарагуа орон нь биологийн өвөрмөц, содон экосистемээр баялаг бөгөөд Мезоамерикийн онгон дагшин байдлыг хадгалсан, үзэсгэлэнтэй нутаг билээ. Нийслэл хот Манагуадаа хүн амын нь дөрөвний нэг орчим хувь нь төвлөрсөн. Ийнхүү Никарагуагийн нийслэл нь Төв Америкт Гватемал хотын дараа 2-т орох том хот болжээ.

Испанийн эзэнт гүрэн 16-р зуунд тус бүс нутгийг эзэлж, одоогийн Никарагуагийн нутгийг Шинэ Испанийн дэд ханлиг, хожим Гватемалын вант улсын бүрэлдэхүүнд багтааж байв. Испаничууд Шинэ Гранадагийн дэд ханлигийг зүүн эрэгт нь байгуулснаас ойролцоогоор хоёр зууны дараа тэдний хажуугаар Британичууд 17-р зууны дундаас зүүн эргээр өөрийн ивээлийн захиргааг байгуулж эхэлсэн юм. Ийнхүү зүүн эргийн нутаг нь колонийн өв соёл болох англи, Ямайкын креол хэлээр голчлон ярилцаж, Атлантын бүстээ Карибын гэх онцлогоо хадгалж үлджээ. 1821 онд Никарагуа улс Испаниас тусгаар тогтнож, 1823 онд Төв Америкийн Холбооны Улсын бүрэлдэхүүнд ороод 1838 онд түүнээсээ тусгаарлажээ[3]. Тэр үед Салхит хоолойг дайрсан усан зам бий болгоход тохиромжтой газарзүйн байрлалтай байсан тул суваг татах тухай яриа гарч байлаа[4]. Гэсэн ч зуугаад жилийн дараа Панамын суваг нээгдсэнээр зогсонги байдалд орсон уг асуудлыг 185 жилийн дараа Никарагуагийн засгийн газар сэргээн тавьж, суваг татах их ажлыг өрнүүлж байна[5][6][7][8]. Никарагуа улс тусгаар тогтносноосоо хойш улс төрийн тогтворгүй үеүүдийг даван туулж иржээ. АНУ-ын цэрэг нэвтэрч, дарангуйлал тогтож, санхүүгийн хямрал нүүрлэсэн нь Никарагуагийн хувьсгал гарах гол шалтгаан болсон юм. Сомозагийн гэр бүлийнхэн тус орныг дөчин жил дарангуйлсан, гэхдээ Никарагуа нь 1945 онд НҮБ-ийн дүрэмд гарын үсэг зурсан анхны орон болон түүхэнд үлджээ[9]. Хувьсгалаас өмнө Никарагуа улс Төв Америкийн хамгийн баян, өндөр хөгжилтэй улс байлаа. Дотоодын зөрчил мөргөлдөөн, мөн 1972 оны газар хөдлөлт тус орны эдийн засгийг хөмөрч орхисон юм. Гэхдээ хувьсгалын дараа Никарагуа улс ардчилсан байдлаа хадгалж, эдийн засаг, улс төрөө тогтворжуулах үйлсийг амжилттай хэрэгжүүлсээр байна. 1990 онд Никарагуа улс Виолета Чаморрог ерөнхийлөгчөөрөө сонгож, Америк, Латин Америкийн түүхэнд эмэгтэй төрийн тэргүүнтэй анхны улс болон бичигджээ[10].

Никарагуагийн 6 сая орчим хүн ам олон үндэстэн ястнаас бүрдэнэ. Нутгийн уугуул индианы овог аймгаас эхлээд Москито эрэг орчимд Европ, Африк, Ази, Ойрхи Дорнод гаралтай хүмүүс ч олон. Албан ёсны бөгөөд гол хэл нь испани боловч уугуул овог аймгууд, зүүн эргийнхэн Мискито, Сумо ба Рама, Англи Креол зэрэг өөрсдийн хэлээрээ ярилцана. Олон соёл, уламжлал холилдсон тул урлаг, хоол, утга зохиол, дуу хөгжим нь ихэд баялаг.

Эшлэл[засварлах]

  1. Кордоба (мөнгөн тэмдэгт) дээр бичигдсэнээр; жишээ: Banco Central de Nicaragua
  2. Human Development Report 2010. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага (2010). 2010 оны 11 сарын 5-д хандсан.
  3. The Federal Republic of Central America (1823-1840). Latinamericanhistory.about.com (2010-06-16). 2010-06-26-д хандсан.
  4. TED CASE: Nicaragua Canal Proposal. .american.edu. 2010-06-26-д хандсан.
  5. An 'Eco-Canal' Across Nicaragua
  6. Puerto Monkey Point
  7. Companies from six countries interested in Monkey Point
  8. Monkey Point Port Will Be Constructed
  9. "The United States and the Founding of the United Nations...", U.S. Department of State, October 2005. 2007-05-09-нд авсан. 
  10. Women in Leadership. Treasures of Wonderment. 2010-06-26-д хандсан.