Тэнгэр тэтгэгч

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
— «Тэнгэр тэтгэгч хаан» гээд холбогдов —
Харайх: Удирдах, Хайлт
Тэнгэр тэтгэгч
Чин улсын хаан
Portrait of the Qianlong Emperor in Court Dress.jpg
Хаанчлал 1735.10.08 — 1796.02.09
(61 жил, 6-р хаан)
Төрсөн огноо 1711 оны 9 сарын 25 (1711-09-25)
Төрсөн газар Бээжин, Бор хот
Өнгөрсөн огноо 1799 оны 2 сарын 7
(87 насалсан)
Өнгөрсөн газар Бээжин, Бор хот
Оршуулсан Чингийн зүүн бунхан
Өмнөх хаан Найралт төв
Удаах хаан Сайшаалт ерөөлт
Их хатан 17 хатан, 20 татвар
Удам 17 хүү, 10 охин
Эцэг Найралт төв
Эх Шяошөншянь
Оны цол манж: Абкай вэхиехэ
монгол: Тэнгэр тэтгэч
хятад: Чяньлун

Тэнгэр тэтгэгч (1711–1799; 88 насласан) — 1735–1796 онд төр барьсан Чин улсын зургаадугаар хаан, манж хүн байв.

Бага нас[засварлах | edit source]

Хааны залуу үе

1711 онд Бор хотод хожмын Найралт төв хааны ниохуру овогт манж хатан Шяошөншяниас Хунли төржээ. Бичиг ном, цэрэг зэвсгийн эрдэмд сайн суралцаж өвөг хаан болон эцэгтээ сайнаар үнэлэгдэж, 1722 онд эцэг нь хаан болоход 11 настай агийг Бао чин ван гэж цоллосон.

Эзэн хаан[засварлах | edit source]

Хааны дуулга
Номын өргөөнд
Жан Жозеф Мари Амио франц орчуулагч манж хаанд зүтгэсэн

1735 онд Найралт төв хаан нас барахад 24 насандаа Тэнгэр тэтгэгч хаан болов.

Оны цолыг манжаар Абкай вэхиехэ, хятадаар Чяньлун - Qianlong гэдэг.

Цэрэг дайн[засварлах | edit source]

Тэнгэр тэтгэгч цэрэг дайны амжилттай байсан. Тухайлбал 1735–1736 онд мяогийн бослогыг дарж 1755-1759 онд ойрд монголын Зүүнгар улсыг мөхөөж үлэмж газар орныг улсдаа нэгтгэн Шиньжян (шинэ хязгаар) хэмээн нэрийдсэн ба зарим судлаачийн хэлсэнээр ойрдыг аймаглан хяджээ. Мөн Төвөд, Бирм, Тайвань, Балба, Вьетнам олон газарт дайтаж ихэвчлэн ялж байлаа.

Соёл урлаг[засварлах | edit source]

Тэнгэр тэтгэгч хаан күнзийн суртлыг эрхэмлэж, уран зураг, шүлэг найрагт дуртай нэгэн байсан ба өөрөө шүлэг бичдэг байв. Хаш эдлэл цуглуулж, түүх, гүн ухаан, уран зохиолын түүвэр номыг хэвлүүлж байсан. Багадаа манж, монгол, хятад гурван хэл сурсан ба манж хэлний толь бичиг, дүрмийн ном хэвлүүлж байв. Төвд хэл сурж, шарын шашныг таалж монгол, төвөд лам шавилан суусан улсын төв сүм Найралт найрамдах сүмийн үйл ажиллагааг дэмжиж байв.

Төгсгөл[засварлах | edit source]

Энх амгалан хаан өвгөөсөө илүү олон жил хаан суухгүйн тулд 61 жил хаан суусны эцэст Тэнгэр тэтгэгч хаан амьд ахуй 1796 онд хүү Сайшаалт ерөөлт хаанд ор шилжүүлж гурван жилийн дараа 1799 онд өөд болжээ.

Гэр бүл[засварлах | edit source]

  • Эцэг — Найралт төв хаан — айсингиоро овогт
  • Эх — Шяошөншянь их хатан — ниохуру овогт
Эмс хүүхэд
Уран зураг харж буй

Хатан[засварлах | edit source]

17 хатан, 20 татвар байсны заримыг дурдвал:

  • Шяошяньчунь их хатан (1712–1748) — фуча овогт
  • Ула овогт их хатан (1718–1766) — ула овогт
  • Шяоичунь их хатан (1727–1775) — Вэй овогт
  • Хуйшань хатан (–1745) — Гао овогт
  • Чуньхуй хатан (1713-1760) — Су овогт
  • Чингун хатан (1724–1774) — Лу овогт
  • Рун хатан (1734–1788) — домог их, хожа овогт

Хүүхэд[засварлах | edit source]

Агь

17 хүү төрсөнөөс насанд хүрсэн нь 11 байв. Заримаас дурдвал:

  • 1-р агь Юнхуан (1728–1750, 22 насласан) — Жөмин хатны хүү, Динъань чин ван гэгдсэн
  • 3-р агь Юнзан (1735–1760, 25 насласан) — Чуньхуй хатны хүү, Шүнь жүн ван
  • 5-р агь Юнчи (1741–1766, 25 насласан) — Ю хатны хүү, Рунчун чин ван
  • 8-р агь Юншуань (1746–1832, 86 насласан) — Шужя хатны хүү, Ишэнь чин ван
  • 15-р агь Юнъянь (1760–1820, 60 насласан) — Шяоичунь их хатны хүү, Сайшаалт ерөөлт хаан
Гүнж

10 охин төрснөөс насанд хүрсэн нь 5 байв. Дурдвал:

  • Хөжин улсын гүнж — боржигин Сэвдэнбалжиртай гэрлэсэн
  • Хөжиа улсын гүнж — фука Фулангатай
  • Хөжин улсын гүнж — боржигин Лавандоржтой
  • Хөшуа улсын гүнж — уяа Жалантайтай
  • Хөшя улсын гүнж — ниохуру Фэнсэн ендэхэтэй
Өмнөх
Найралт төв
Чин улсын хаан
1735—1796 он
Дараах
Сайшаалт ерөөлт