Түмэн засагт хаан

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Түмэн засагт хаан
Их Монгол Улсын хаан
Tumen Zasagt khan.jpg
Түмэн засагт хаан
Хаанчлал 15581592
Бүтэн нэр Түмэн
Бусад хэргэм Засагт хаан
Өмнөх Дарайсүн гүдэн хаан
Удаах Буян сэцэн хаан
Овог Боржигин
Улс Умард Юань
Эцэг Дарайсүн гүдэн хаан

Түмэн Засагт хаан хэмээн алдаршсан, Дарайсүн гүдэн хааны ууган хүү тэрбээр 1539 оны шаргачин гахай жилд төрсөн бөлгөө.

Түмэн Засагт хаан нь бутралын үеийн бага хаадын нэг бөгөөд Умард Юань гүрнийг захиран суудаг байжээ.

Улс төрийн үйл ажиллагаа[засварлах | edit source]

Түүнийг хаан ширээнд сууж байх хугацаанд монголчуудын эв нэгдэл дахин нэг сэргэсэн билээ. Тэрээр 1558 оноос 1592 он хүртэл хаан ширээнд суусан ба эхэн үедээ тэрээр Урианхай болон Дархадуудыг өөртөө элсүүлж чадсан бөгөөд энэ зуур түүний цусан төрлийн хамаатнууд болох Абтай хан болон Хутагтай Сэцэн хунтайж нар нь Дөрвөн Ойрадыг нэгтгэсэн нь Монголын эв нэгдэл дахин нэгэн удаа бага зэрэг сэргэхэд нөлөөлсөн.

Умард Хятадыг дайлаар мордож байх үедээ Түмэн Хаан, Халх Жарудын Субухай үйзэн нарын цэрэг Ляодуны хотуудыг дайлж байсан. Үүний дүнд нэгэн үе Мин улстай худалдаа наймаа хийхэд хүргэж байжээ.

1576 оноос Алтан хан болон бусад ноёд Төвдтэй холбоо тогтоож монголчуудад Төвд нутгийн шар малгайтны шашныг дэлгэрүүлэхийг дэмжиж энэ үед Түмэн хаан, Хөх нуурт очсоноор Говийн өмнөд хэсэгт шарын шашныг төрийн шашин болгожээ. Үүнээс улбаалаад 1580-аад оны үед Халх Монголд, 1590-1600 - аад оны үеэс Ойрад Монголд түгэн дэлгэрэхийн эхлэл суурийг тавьсан байдаг.

Түмэн хаан, засаглалынхаа үед дараах арга хэмжээг явуулжээ.

  • Шинэ засаг цаазыг зохион явуулж, засаг цаазыг чангатагасан
  • Төв засгийн газарыг байгуулж, зургаан түмнээс нөлөө бүхий ноёдыг суулгаж, жил бүр хуралдан нутаг бүрийн асуудлыг шийдэх болсон
  • Мин улстай хийх худалдааг чухалчлан эе найр, цэрэг дайны аргыг хослуулснаар эдийн засгийн байдлын талаар сэргэж эхэлсэн.
  • Цахар түмнийг авч зүүнээс барууншлан Шилийн голын орчимд шилжин сууж, төвлөрөх болсон. Энэ нь хожим Цахарын хаан гэж дуудагдахад хүрсэн.
  • Төрд үл захирагдах байдлын эсрэг хандаж, цэргийн хүчийг татан төвлөрүүэхийг чармайх болсон

Түмэн хаан нь засаг цаазыг чангалж, ёс журамыг сайжруулсан тул түүхэнд засагт хаан гэж түүхэнд алдаршив.

Тэр 1592 оны хар луу жил тэнгэрт хальжээ.

Гэр бүл[засварлах | edit source]

Эцэг: Дарайсүн хаан

Эх: ?

Хатад: ?

Хөвүүд:

  1. Буян сэцэн хаан
  2. Байшинхор тайж
  3. Зайсан тайж
  4. Мангуу тайж
  5. Үйзэн тайж
  6. Эсэ тайж
  7. Сонин тайж
  8. Тайгун тайж
  9. Боди тайж
  10. Сагрул тайж
  11. Санжа орчи тайж
  12. Дүүрэн тайж
  13. Энх тайж
Өмнөх
Дарайсүн Хүдэн хаан
Монголын хаан
1558-1592
Дараах
Буян сэцэн хаан