Армен хэл

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Армени хэл
հայերէն/հայերեն
Өөрийн нэр hɑjɛˈɾɛn
Тархалт Армени
Ард түмэн Арменичүүд
Төрөлх хэлтний тоо 6.7 сая
Хэлний ангилал
Энэтхэг-Европ
  • Армени хэл
Хэв ёсны
Бичиг үсэг Армени цагаан толгой
Албан ёсны хэрэглээ
Улс
Орон нутаг
Тохируулагч байгууллага Хэлний Хүрээлэн (Арменийн үндэсний шинжлэх ухааны академи)[1]
Томьёолбор
ISO 639-1 hy
ISO 639-2 arm (B)
hye (T)
ISO 639-3 Either
hye – Зүүн Армени
hyw – Баруун Армени
Armenian Language distribution map.png
Өмнөд Кавказ дахь армени хэлний одоогийн тархалт
Map-of-speakers-of-armenian.png

██ Хүн амын олонхи нь албан ёсны хэлээр ярьдаг

██ Хүлээн зөвшөөрөгдсөн цөөнхийн хэл

██ Мэдэгдэхүйц ярилцагчдын тоо


Армени хэл (арм. հայերեն, [hɑjɛˈɾɛn]) нь Энэтхэг-Европын хэлний аймагт багтдаг гэж 1870 онд германы эрдэмтэн Генрих Гюбшман нотолсон байна. Армени хэл бие даасан салбартаа харьяалагддаг цорын ганц хэл юм. Армени улсын албан ёсны хэл бөгөөд дэлхий даяар 6,5 сая хүн уг хэлээр ярьдаг байна. Армений өндөрлөг даяар түүхэн үед тархсан байсан бол өнөө үед гадаадад амьдардаг арменичуудын дунд өргөн тархсан юм. Армян хэлийг МЭ 405 онд тахилч Месроп Маштоцийн нэвтрүүлсэн Армени цагаан толгойн үсгийн системээр бичдэг.

Армени хэл 405 онд эрдэмтэн лам Маштоц зохиосон үсгийн цагаан толгой ашиглаж ирсэн. Нийт 36 үсэгтэйгээс 7 эгшиг, 29 гийгүүлэгч үсэгтэй. Мянга гаруй жил армени үсгийн цагаан толгой өөрчлөлтгүй ашиглаж ирсэн бөгөөд зөвхөн XI дүгээр зуунд "Օ" " Ֆ" гэж хоёр үсэг нэмсэн байна.

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. H. Acharian Institute of Language. “Main Fields of Activity: investigation of the structure and functioning, history and comparative grammar of the Armenian language, exploration of the literary Eastern and Western Armenian Language, dialectology, regulation of literary language, development of terminology”
  2. THE ARMENIAN LANGUAGE AS AN ENDANGERED LANGUAGE IN EUROPE: A contribution to the European Roadmap for Linguistic Diversity. AGBU Europe (2015). “Western Armenian has an official status as a minority language in several EU countries, including Cyprus, Romania, Bulgaria, Hungary and Poland.”
  3. Western Armenian – Cypriot Arabic: new century, new speakers?. European Commission (21 February 2017). “Dedicated to the two officially recognized minority languages of Cyprus, the event will focus on the teaching aspect of Western Armenian and Cypriot Arabic as mother tongues.”
  4. The Armenians of Cyprus. Press and Information Office, Republic of Cyprus. “According to the European Charter for Regional or Minority Languages of the Council of Europe, Armenian was recognised as a minority language of Cyprus as of 1 December 2002.”
  5. Minority languages in Hungary. European Federation of National Institutions for Language (2009). “As far as indigenous (autochthonous) minority languages are concerned, Hungarian legislation acknowledges the languages in the following list [...]: Armenian, Boyash, Bulgarian, Croatian, German, Greek, Polish, Romani, Romanian, Ruthenian, Serbian, Slovak, Slovene, Ukrainian, and Hungarian Sign Language (HSL).”
  6. Iraqi Constitution: Article 4. The Republic of Iraq Ministry of Interior General Directorate for Nationality. “The right of Iraqis to educate their children in their mother tongue, such as Turkmen, Syriac, and Armenian shall be guaranteed in government educational institutions in accordance with educational guidelines, or in any other language in private educational institutions.”
  7. New Polish legislation regarding national, ethnic and linguistic minorities. Head Office of Geodesy and Cartography of Poland. “There are 9 national minorities: Belorussian, Czech, Lithuanian, German, Armenian, Russian, Slovak, Ukrainian and Jewish; and 4 ethnic minorities - Karait, Lemko, Roma and Tartar.”
  8. The relationship between official and minority languages in Poland. European Federation of National Institutions for Language (2009). “In a Statement made by the Republic of Poland with relation to the ratification of the European Charter for Regional or Minority Languages, Belarusian, Czech, Hebrew, Yiddish, Karaim, Kashubian, Lithuanian, Lemkian, German, Armenian, Romani, Russian, Slovak, Tatar and Ukrainian were recognized as minority languages.”
  9. MULTILINGVISM ŞI LIMBI MINORITARE ÎN ROMÂNIA [MULTILINGUALISM AND MINORITY LANGUAGES IN ROMANIA] (ro). Institute of Linguistics "Iorgu Iordan - Alexandru Rosetti", Romanian Academy (2009). “În cazul României, 10 limbi beneficiază de protecţie generală (albaneză, armeană, greacă, italiană, idiş, macedoneană, poloneză, romani, ruteană, tătară) şi 10 limbi beneficiază de protecţie sporită (bulgară, cehă, croată, germană, maghiară, rusă, sârbă, slovacă, turcă, ucraineană).”
  10. Law of Ukraine "On Principles of State Language Policy" (Current version – Revision from 01.02.2014) (uk). Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2. rada.gov.ua (1 February 2014). “Стаття 7. Регіональні мови або мови меншин України [...] 2. У контексті Європейської хартії регіональних мов або мов меншин до регіональних мов або мов меншин України, до яких застосовуються заходи, спрямовані на використання регіональних мов або мов меншин, що передбачені у цьому Законі, віднесені мови: російська, білоруська, болгарська, вірменська, гагаузька, ідиш, кримськотатарська, молдавська, німецька, новогрецька, польська, ромська, румунська, словацька, угорська, русинська, караїмська, кримчацька.”