Булган сум (Ховд)

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Булган сум холбоосыг дарж адил нэрт зүйлсээс ялган таниарай.
Булган сум
сум
Улс орон Flag of Mongolia.svg Монгол
Аймаг Mn coa khovd aimag 2014.svg Ховд
Сум Булган
Баг (6) Баянгол, Баянсудал,
Байтаг, Алагтолгой,
Далт, Бүрэнхайрхан
Сумын төв Бүрэнхайрхан
Газар нутаг 8,104 км²
Хүн ам (тоол.) 2010 онд 8,262 хүнА [1]
Хүн ам (тооц.) 2011 онд 9,266 хүн [2]
Нягт сийрэг 2011 онд 1.14 хүн/км²
Нутгийн олон Булганыхан
А Зөвхөн МУ-ын суурин иргэний тоо. Гадаадын харъяат иргэн, гадаадад оршин суугаа МУ-ын иргэн багтаагүй.
Ховд аймаг дахь Булган сум, түүний төв

Булган (ᠪᠤᠯᠠᠭᠠᠨ) нь Ховд аймгийн сум юм. Улаанбаатараас 1855 км, аймгийн төв Ховдоос 385 км алслагдсан. Баруун талаараа БНХАУ-тай хиллэдэг. Зүүн болон хойт талаараа өндөр уулсаар хүрээлэгдсэн, баруун болон өмнөд талаараа говь болон Алтайн салбар уулсаар хүрээлэгдэн оршино.

Түүхийн хэлхээс, үүсэл гарвал[засварлах | edit source]

  • Хэрэйдийн ван хан Тоорил
  • Хишигтэн цэрэг
  • Зүүнгар
  • Ойрад
  • Халимаг
  • Их Ижил мөрөн,Уралын Зайраас 1771 оны 01 сарын 5-нд нүүдлээ эхэлж доор дайн самуун, байгалын хүнд хэцүү бэрхшээлийг даван туулж эх нутагтаа нүүдэллэн ирсэн Торгуудуудыг 1771 оны 08-24 нд Одоогийн Булган сумын нутагт суурьшуулжээ. Булган сум нь 1931 онд Монгол Алтайн нурууны баруун Чанадад Мөнхцаст оргилуудаас эх аван урсдаг Булган голын хөвөөнд "Баян судал" гэдэг газар байгуулагдсан. Булган сумын төвийг хожим Бүрэнхайрхан уулын хормойд шилжүүлэн байгуулсан түүхтэй. Булган голын хөндий нь улиас, бургас, чацаргана, алтан харгана, хонхот харгана шигүү ургасан, зам харгуй байхгүй битүү ургамлаар хучигдсан, Булган голоос гадна булаг шанд ихтэй, нуур цөөрөмтэй (цоохор нуур, гашуун нуур гэх мэт), чийглэг хөрстэй,урсгал усандаа минж элбэгтэй, тохой булан бүрт минж голын усыг тас боосон боогой ихтэй, зэрлэг амьтдаар дүүрэн тансаг нутаг байлаа. 1936 онд бага сургуулийн суурь тавигдсан, 1965 онд анхны 10 дугаар ангийг төгсгөсөн.
  • Монгол Улсын баруун хил хязгаарыг манаж дайчин баатарлаг үйлсээрээ гайхагдсан Чингисийн торгон цэргийн тасархай, Ойрадын 4 хүчирхэг аймгийн нэгэн болж хүчирхэгжиж явсан торгууд түмэн зонхилсон өгөөмөр сайхан нутаг. Дэлхийн 2 дугаар дайны дараагаар цөөн тооны хасаг үндэстэнг суурьшуулсан.

Хүн ам[засварлах | edit source]

Суурин хүн ам нь 2011 оны тооллогоор 9266, үүнээс 80% гаруй нь торгууд ястан.

Аж үйлдвэр, соёл боловсрол[засварлах | edit source]

Амьжиргааны гол эх үүсвэр нь мал аж ахуй, газар тариалан, худалдаа үйлчилгээ юм. Тус сум мах, өөх, ноосны чиглэлийн хонь, ямаа, махны чиглэлийн үхэр голлосон 134 мянган толгой малтай. Булган голын хөндийд 1000 шахам га усалгаатай тариалан эрхлэж гурилын түүхий эдээ өөрсдөө бэлтгэхийн зэрэгцээ хил худалдаа хийдэг Байтаг, Ярант гэсэн 2 боомттой.

Одоо Булган сум 70 гаруй мэргэжлийн багш, 110 гаруй ажилчинтай, 1900 гаруй сурагчтай 11 жилийн 2 дунд сургууль, 30 орчим их эмч, 50 гаруй ажилчинтай сум дундын эмнэлэг, соёл урлаг, тээвэр, эрчим хүч, худалдаа эрхэлдэг 40 гаруй байгууллагатай.

Дурсгалт газрууд[засварлах | edit source]

Байгаль цаг уур[засварлах | edit source]

Өвөл 35.5-40 хэм хүртэл хүйтэрч, зун намарт 38-40 хэм хүрдэг. Булган гол 100 гаруй км урсана. Алгана, цурхай, хадран загас, дэлхийд ховордсон Алтайн минж нутаглана. Цоохор, Гашуун нуур, Хагшаал, Аавдай, Баянгол, Индэрт зэрэг 50 гаруй гол горхи Булган голд цутгана. Булган нутаг вансэмбэрүү, шар мод, нохойн хошуу, алтан гагнуур, чийр, чихэр өвс, хулангийн ундаа, таван салаа зэрэг эмийн ургамалтай.

Газар усны нэрс[засварлах | edit source]

Алдартнууд[засварлах | edit source]

Монгол улсын баатар[засварлах | edit source]

Баясгалангийн Бадам, Энхийн Шийлэг

Хөдөлмөрийн баатар[засварлах | edit source]

Ж.Хайрулла - Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, , тархины мэс засалч, Р.Лувсан, Ж.Отгонцагаан, Ж.Батлай, Х.Түвшин, Р.Хашбаатар, Б.Баадай, М.Бааст

Ардын багш, Ардын Эмч[засварлах | edit source]

Д.Занданшарав, Х.Бадамсэд, Ж.Хайрулла

Гавъяат цолтнууд[засварлах | edit source]

Р.Тариа Ж.Отгонцагаан, Х.Бадамсэд, З.Жавлай, Ч.Сэнгээрэй, Ө.Шаравхаан, О.Шагдаржав, Т.Дорж, Н.Намхай, Б.Цэрэнжав, П.Очир, Б.Дугараа, М.Албанч, А.Шагдарсүрэн, Б.Сүхтэй, Отгоншар, Ж.Доржсүрэн, Д.Алтанхуяг, Б.Буядаа, Н. Баатарболд, Р.Батхишиг, О.Доржраа, М.Дамирансүрэн, Д.Жаргалсайхан, Ц.Сүрэнжав, Б.Мөнгөнтуул

Төрийн Соёрхолтнууд[засварлах | edit source]

Н.Нацагням

Урлаг, соёлын зүтгэлтнүүд[засварлах | edit source]

Спортын алдартнууд[засварлах | edit source]

Улс төр, нийгмийн зүтгэлтнүүд[засварлах | edit source]

Эрдэмтэд[засварлах | edit source]

Академич эдийн засгийн ухааны доктор Т.Дорж, архелогич түүхийн ухааны доктор Х.Лхагвасүрэн, Академич Ангагаахын шинжлэх ухааны доктор Хайрулла, математикийн ухааны доктор Б.Цэрэнжав, Геологийн шинжлэх ухааны доктор Дугараа ....

Дайчид[засварлах | edit source]

Батжаргалын Дүгэр, Батбаярын Дүгэр, Төмөрцогтын Амарзаяа, Хонгойн Чойрог, Нохоодойн Магдаа, Самайн Мэндээ, Баарайн Чулуудай, Гашгайн Чэтгээ, Калжийн Гэцэл, Дашийн Цэрэвжав, Сүхравдангийн Чой, Батын Ишгэн, Раашийн Хорлоо, Батмэндийн Бүрэнтөгс, Эмгэний Зодов, Авираан Чулуундай, Болдын Бат, Магнаан Маргаажаа, Чимэдийн Идэш

Нэрт бизнессменууд[засварлах | edit source]

Ц.Баатарсайхан, А.Шагдарсүрэн, , Н.Баатаржав, Ц.Отгонбаатар, Мянганбаяр, Н.Нацагдорж, О.Батнасан, Тө. Алтангэрэл, Ж.Мөнхбат, Т.Баярхүү, Е.Дорж , Я.Дүгэрсүрэн

Эх сурвалж[засварлах | edit source]