Монгол Улсын аймгууд

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Монгол улс
State emblem of Mongolia.svg


Монгол Улсын
улс төр ба засаглал



Газрын зураг
Монгол улсын засаг
захиргаа, нутаг дэвсгэрийн
зэрэг дэв, нэгжийн хүснэгт
Нэгдүгээр зэрэг
аймаг (21)
нийслэл (1)
Хоёрдугаар зэрэг
сум (329)
дүүрэг (9)
Гуравдугаар зэрэг
баг (1568)
хороо (152)
Ү · Х · З

Аймаг нь Монгол улсын дээд түвшний засаг захиргааны нэгж юм. Аймгууд нь сумдад хуваагддаг. Нийслэл хот Улаанбаатар нь тусдаа захиргаатай.

Мөн эрт, дундад зууны хэмжээгээрээ овгоос том, үндэстнээс арай жижиг угсаатны бүлгийг аймаг гэж нэрлэдэг.

Түүх[засварлах | edit source]

1691 онд Халх Манжид дагаар орсны дараа Түшээт, Сэцэн, Засагт 3 хаан, 8 засаг буюу 8 хошууны нутгийг тус бүр хошууг шинээр бий болгож, 1725 онд баруун Монголтой байлдахад гавъяа байгуулсан гэж үзсэн Чин ван Дашдондовт Түшээт хан аймгаас 19 хошуу тасалж, мөн Засагт ханы зүүн өмнөд нутгийг нэмж өгч Сайн ноён хан аймгийг үүсгэснээр Халхын 4 аймаг гэх болсон. Мөн хожим Дөрвөдийн зүүн гарын Бат ерөөлт төгс хүлэг далай хааны аймаг, Дөрвөдийн Үнэн зоригт хааны аймгууд нэмэгдэн 6 аймаг болжээ.

1911 оны Богд хаант Монгол улсын үед аймгуудын эрх хэмжээ, чуулган, тамга, тэмдэгийг шинээр батламжилсан ба нэрүүдийг хэвээр үлдээсэн чуулгадыг уулын нэрээр нэрлэжээ.[1]

1921 оны хувьсгалын дараа аймгуудын хуучин нэрийг халж, Сэцэн хан аймгийг Хан Хэнтий уулын аймаг, Түшээт хан аймгийг Богд хан уулын аймаг, Сайн Ноён хан аймгийг Цэцэрлэг Мандал уулын аймаг, Засагт хан аймгийг Хан Тайшир уулын аймаг, мөн Ховдын хязгаарыг Чандмань уулын аймаг болон Их уулын аймаг гэж уулуудын нэрээр өөрчилжээ.

1931 онд засаг захиргааны хуваарилалтыг өөрчлөх шийдвэр гарчээ. Ингэснээр Ховд, Дөрвөд (хожим Увс гэж нэрлэгдсэн), Алтай (хожим Говь-Алтай гэж нэрлэгдсэн), Хөвсгөл, Завхан, Архангай, Өвөрхангай, Өмнөговь, Тариачин (хожим Булган, Сэлэнгэ аймгуудын хэсгүүд болж хоёр хуваагдсан), Төв, Дорноговь, Хэнтий, Дорнод (хожим Чойбалсан гэж нэрлэгдсэн) аймгууд үүсгэгджээ. 1954 онд өмнөд Говь цөлийн хэсэг газрыг Хятад дахин авчээ. Тэгээд Монгол улсын үлдсэн нутаг дэвсгэрийг засварлаж, Баянхонгор, Баян-Өлгий, Булган, Дундговь, Сүхбаатар аймгуудыг байгуулжээ. Хоёр жилийн дараа Сэлэнгэ аймгийг Төв аймгаас салгажээ.

1963 онд Чойбалсан аймгийг дахин Дорнод нэртэй болгож, Улаанбаатарыг Төв аймгаас салгаж тусдаа захиргаатай болгожээ. 1994 онд Булган аймгийн 2 сумыг Эрдэнэттэй нийлүүлж Орхон аймгийг, Дархан-Уул аймгийг бий болгов. 1996 онд Говьсүмбэр аймгийг Дорнэноговиос салган аймаг болгожээ.

Газрын зураг-1[засварлах | edit source]

Mongolian Aimags, Mongolia.png

Аймгууд[засварлах | edit source]

Аймаг Сумын тоо (2013) Хүн ам (2015) Газар нутаг (км²) Хүн амын нягтрал (/км²) Аймгийн төв
Архангай 19 92,059 55,300 1.7 Цэцэрлэг
Баян-Өлгий 13 100,189 45,700 2.2 Өлгий
Баянхонгор 20 83,936 116,000 0.7 Баянхонгор (аймгийн төв)
Булган 16 60,014 48,700 1.2 Булган (аймгийн төв)
Говь-Алтай 18 56,209 141,400 0.4 Алтай
Говьсүмбэр 3 16,522 5,540 3.0 Чойр
Дархан-Уул 4 100,939 3,280 30.6 Дархан
Дорноговь 14 65,267 109,500 0.6 Сайншанд
Дорнод 14 76,476 123,600 0.6 Чойбалсан
Дундговь 15 44,429 74,700 0.6 Мандалговь
Завхан 24 69,916 82,500 0.8 Улиастай
Орхон 2 100,731 840 119.9 Эрдэнэт
Өвөрхангай 19 112,353 62,900 1.8 Арвайхээр
Өмнөговь 15 61,655 165,400 0.4 Даланзадгад
Сүхбаатар 13 59,034 82,300 0.7 Баруун-Урт
Сэлэнгэ 17 106,292 41,200 2.6 Сүхбаатар (хот)
Төв 27 90,421 74,000 1.2 Зуунмод
Увс 19 80,763 69,585 1.2 Улаангом
Ховд 17 83,517 76,060 1.1 Ховд (хот)
Хөвсгөл 24 128,159 100,628 1.3 Мөрөн
Хэнтий 17 72,609 80,325 0.9 Чингисхаан

Эш үндэс[засварлах | edit source]