Дорнод

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Дорнод аймаг
Доа-мб.png
—  аймаг  —
Хэрлэн гол дээгүүрх Чойбалсан дахь гүүр (1972 он)

Сүлд туг

Сүлд тэмдэг
Монгол орон дахь Дорнод аймаг
Улс орон Flag of Mongolia.svg Монгол
Аймаг Дорнод
Сум (14) Нэр бүхий 14 сум
Аймгийн төв Чойбалсан
Газар нутаг 123,597.43 км²
Хүн ам (тоол.) 2010 онд 69,552 хүн [1]
- МУ-ын иргэн 69,268 хүн (99.6%) [2]
Хүн ам (тооц.) 2010 онд 74,473 хүн [3]
Нягт сийрэг 2010 онд 0.60 хүн/км²
Ард түмэн монгол үндэстэн
Нутгийн олон Дорнодынхон
Урьд цагт Сэцэн хан аймагт байв
1923-1931 он Хан Хэнтий уулын аймагт
1931 он Дорнод аймаг үүссэн
1945 он Чойбалсан аймаг болсон
1963 он Буцаад Дорнод аймаг болсон
Засаг дарга Жагдагийн Оюунбаатар (АН)
Цагийн бүс Чойбалсангийн цаг (ГЦ+8)
Утасны дуг. +976 158
Шуудан-дугаар 21000
Автомашиных ДО
Цахим газар dornod.gov.mn (монголоор)

Дорнод (худам монголоор ᠳᠣᠷᠤᠨᠠᠳᠤдорунаду) — Монгол Улсын аймаг.

Ерөнхий[засварлах]

Дорнод аймаг 1931 онд байгуулагджээ. 1941 оноос Хорлоогийн Чойбалсангийн алдраар "Чойбалсан аймаг" гэж нэрлэгдэж байгаад 1963 оноос эргэн "Дорнод" хэмээн нэрлэгдэх болжээ. Газар нутгийн хэмжээ - 123,597 км². Хүн амын тоо - 74,200 (2007 оны эцсийн байдлаар). Засаг захиргааны төв - Чойбалсан хот. Аймгийн нутаг засаг захиргааны хувьд 14 суманд хуваагддаг.

Газарзүй[засварлах]

Дорнод аймаг Монгол орны хамгийн дорно зүгт оршдог. Хэрэглээний бүсчлэлээр зүүн бүст хамаарна. Умард талаараа ОХУ (Өвөр Байгалын хязгаар), дорнод талаараа БНХАУ (ӨМӨЗОХөлөнбуйр, Хянган, Шилийн гол) гэх хоёр улстай хил залгана. Улс дотор Сүхбаатар, Хэнтий хоёр аймагтай хаяална. Тэгш тал газар зонхилно. Тус аймгийн нутагт байх Хөх нуурын хотгор (д.т.д. 560 метр) Монгол орны хамгийн нам дор газар гэгддэг.

Дунд палеозой, Юра, Цэрдийн галавын чулуулаг болон дөрөвдөгчийн неогены хурдас их тархжээ. Хэрлэн, Онон, Улз, Халх зэрэг гол урсаж, Буйр, Хөх, Галуут, Яхь зэрэг нуур долгиотдог. Цагаан хүндийн, Утаатминчүүр, Эрээн, Цагаанчулуут зэрэг рашаан бий.

Сумд[засварлах]

Сумаар ялгагдсан Дорнод аймгийн газрын зураг

Дорнод аймгийн нутаг засаг захиргааны хувьд дээд түвшинд 14 сум, дэд түвшинд 63 багт хуваагддаг. Дорнод аймгийн хүн амын тоо 2000 онд 75,373 байсан бол 2010 оны тооллогоор нийт хүн ам 69,552 болж буурчээ.[4] Үүн дотор МУ-д оршин суугаа МУ-ын харъяат иргэн 68589, МУ-д оршин суугаа гадаадын харъяат болон харъяалалгүй хүн ам 284, гадаадад суугаа Дорнод аймаг, МУ-ын харъяат иргэн 679 бүртгэгджээ.[5]

Сумдын газар нутаг, хүн ам, нягтрал
Сумын нэр Хүн ам
(2009)[6]
Суурин
хүн ам
(2010)[7]
Нутаг дэвсгэр (км²)[8] Нягтрал
(хүн/км²)
Баяндун 2,936 2,797 6,235 0.45
Баянтүмэн 2,006 1,872 8,321 0.22
Баян-Уул 4,451 3,816 5,623 0.68
Булган 1,775 1,749 7,111 0.25
Гурванзагал 1,388 1,030 5,252 0.20
Дашбалбар 3,246 3,178 8,713 0.36
Матад 2,526 2,476 22,831 0.11
Сэргэлэн 2,198 1,559 4,169 0.37
Халхгол 3,203 2,997 28,093 0.11
Хөлөнбуйр 1,776 1,464 3,773 0.39
Хэрлэн* 40,439 38,535 281 137.14
Цагаан-Овоо 3,696 3,080 6,502 0.47
Чойбалсан 2,691 2,501 10,152 0.25
Чулуунхороот 1,609 1,533 6,539 0.23
Аймгийн дүн 73,940 68,589 123,597 0.55
* - Аймгийн төв Чойбалсан хот багтана.

Ан амьтан, ургамал[засварлах]

Аймгийн нутгийн ихэнхээр хээрийн хүрэн хөрс голлох бөгөөд хойд ба бүр зүүн өмнөд захаар нь нугын хүрэн хөрс тархжээ. Хээрийн өвслөг ургамал ихтэй, манай орны хадлан бэлчээрийн хамгийн их нөөцтэй аймаг юм. Буга, цагаан зээр, тарвага зэрэг ан амьтан элбэгтэй.

Аж үйлдвэр[засварлах]

Мал аж ахуй, газар тариалан голлон хөгжүүлсэн бөгөөд барилгын материал, хүнсний үйлдвэр хөгжүүлсэн. Аймгийн төв Чойбалсан хот нь төмөр замын цэг бөгөөд энд зүүн аймгуудад үйлчилдэг дамжлага бааз ажилладаг. Дорнод аймагт ОХУ руу гарах хилийн боомт Эрээнцав, Ямалах боомт Чулуунхороот суманд, Ульхан боомт Баян-Уул сумын нутагт, Хятад улс руу гарах Хавиргын боомт Чойбалсан суманд,Баянхошууны болон Өвдөгийн боомтууд Халхгол суманд тус тус бий. Давс, нүүрс (Адуун чулуу), холимог металл, уран, барилгын материал зэрэг ашигт малтмалтай.

Эх сурвалж[засварлах]

Викимедиа зургийн сан: Дорнод аймгийн зураг