Зундуйн Хангал

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Зундуйн Хангал
Ерөнхий мэдээлэл
Төрсөн нэр З.Хангал
Төрсөн 1948
Нас барсан 1996
Хөгжмийн урсгал Сонгодог
Зэмсэг Төгөлдөр хуур

Зундуйн Хангал (1948 - 1996) нь Монгол Улсын төрийн шагналт хөгжмийн зохиолч юм.

Намтар[засварлах | edit source]

Зундуйн Хангал нь 1948 оны 4 сарын 27-нд Улаанбаатар хотод төрсөн. 1964 оноос Барилгачдын Соёлын Ордны дагшаа найралд хөгжимчнөөр ажиллаж, гитар, бөмбөр, төгөлдөр хуур тоглож, 1964 оноос БСО дээр, 1965 онд Монголын Хүүхдийн Пионерын Ордон (одоогийн Урлан Бүтээх Төв) дээр тус тус байгуулагдсан гитарын дугуйлангуудад үндсэн үүрэгт ажлын зэрэгцээ томилогдон багшилж, 1965 оны сүүл 1966 оны эхэн үеэс Хөгжмийн Их Сургуульд явах хүртлээ ХБДуС-д концертмейстрээр ажиллаж байв.

Тэрээр 1965 онд зохиосон Дондогдоржийн Дашдондогийн шүлэг "Аяны шувууд" дуугаараа уран бүтээлийн гараагаа эхлүүлсэн. Хурлатын Төмөр дуулж наймны зургаа хэмнэлээр (ритмээр) Монголын Радиод бичигдэж сонсогч олны хүртээл болсон Д.Дашдондогийн шүлэг, З.Хангалын ая "Аяны шувуу" дууны радиогийн анхны тэрхүү бичлэгт аяыг зохиосон З.Хангал өөрөө төгөлдөр хуур, ХБДуС-ийн цохилуур хөгжмийн багш Ц.Баяндалай бөмбөр, ХБДуС-ийн контробассын ассистент багш н.Сосорбарам басс, Отгонбаярын Бэгз (Х.Төмөрийн дуулсан "Бидний дуулах дуртай дуу", "Үдэлтийн дуу" зэрэг дууны аяыг зохиосон) болон н.Алимаа, н.Дарьзав, н.Лхамсүрэн, н.Цэвэлмаа, н.Цэцгээ нарын хийлийн зургаан багш хийл тоглож, 1963 онд анх танилцаж нөхөрлөсөн түүний анд Самбуугийн Баатарсүх гитар тогложээ.

З.Хангалын "Өвлийн үдэш" дууны аянд С.Баатарсүх импровизаци хийж найруулан гитарын гоцлол болгон 1969 оны 7 сард "Өглөөний наран" нэрээр Радиод бичүүлж, 1969 оны зун 8 сард ЗХУ-ын Ташкент хотноо болсон Монгол-Зөвлөлтийн найрамдалт III наадамд оролцохдоо анх хилийн чанадад тогложээ. Хожим хоёул Уралын консерваторт суралцаж хөгжмийн зохиолчийн мэргэжил эзэмшсэн Зундуйн Хангал, Самбуугийн Баатарсүх нарын гитар, пянз, кругозор, Шедоус, Битлзийн дуу хөгжмөөр жигүүрлэсэн 15-21 насны зургаан жилийн дэврүүн нөхөрлөл "Өглөөний наран" хэмээх гитарын гоцлолд ийн хадгалагдан үлджээ.

Тэд мөн Уралын консерваторт хамт суралцаж байсан төдийгүй С.Баатарсүх "Намайг Свердловскт хөгжмийн сургуульд сурч байхад Хангал Оросод их алдартай байсан. Оросууд бол Монголын Хангал л гэдэг байсан" гэж бахархан дурсдаг. Мөн тэрээр нэг удаа би Хангалд "Намайг Хөгжмийн сургуульд яв гээд байх юм, би бол гитараа тоглоод явж байвал болмоор байх юм" гэхэд Хангал "Баатар аа, чи сургуульд яв аа, сургууль их юм өгдөг юм" гэсэн хэмээгээд "Хэрвээ Хангал надад тэгж хэлээгүй бол би хөгжмийн сургуульд явахгүй байх байсан байх, Эрхүүгийн хэлний бэлтгэлд суухаар 1974 оны намар галт тэргэнд суугаад явж байхдаа Толгойтын өртөөн дээр галт тэрэг түр зогсоход буугаад үлдчихмээр мөн ч их санагдаж билээ" хэмээсэн байдаг.

Хөгжмийн зохиолч гэдэг нарийн мэргэжлийг эзэмшсэн хоёр найз монголын хөгжмийн ертөнцөд нэг нь симфони найрлын алдарт долоон концертоо (тэрээр 41 настай 7 концерт бичсэн байв) бэлэг болгон барьсан бол нөгөө нь долоон симфони өргөн барьжээ.

З.Хангал 1969 онд ЗХУ-ын Алма-Атагийн С.Курмангазын нэрэмжит хөгжмийн сургуульд /багш Г.А.Жубанов/ элсэн орж улмаар Свердловск хотын М.П.Мусоргскийн нэрэмжит Хөгжмийн дээд сургуульд шилжин суралцаж /зохиомжийн багш профессор Б.Д.Гибалин/ хөгжмийн зохиолчийн мэргэжил эзэмшжээ.

Ажилласан байдал[засварлах | edit source]

З.Хангал нь хөгжимчин, хөгжмийн багш, хөгжмийн зохиолч гээд бүх насаа хөгжимд зориулсан хүн билээ.

  • 1964-1965 онд Барилгачдын соёлын ордонд хөгжимчин,
  • 1966-1969 ХБДуС-д төгөлдөр хуурын ассистент багш, концертмейстр,
  • 1974-1979 онд ХБДуС-д багш,
  • 1979-1982 онд УДБАТ-т хөгжмийн зохиолч,
  • 1982-1984 онд Улсын Циркт хөгжмийн зохиолч, хамтлагийн ахлагч,
  • 1985-1987 онд ДБУАТ-т хөгжмийн зохиолч,
  • 1987 оноос МХөЗЭ-ийн хороонд хөгжмийн зохиолч

зэрэг ажил албыг хашиж байв.

Бүтээлүүд[засварлах | edit source]

Балет - бүжгэн жүжиг[засварлах | edit source]

  • "Эхийн сэтгэл" нэг бүлэгт хүүхдийн бүжгэн жүжиг /Г.Долгорсүрэнгийн цомнол/ (1975)
  • "Эрдэнэсийн уул" хоёр бүлэгт балетын хөгжим /Б.Жамъяндагвын цомнол/ (1981)

Кантат - магтуу[засварлах | edit source]

  • "Пискаревын булшнаас олсон найраглал" /Д.Тарваагийн шүлэг/ (1975)
  • "Мөнхийн гал" /Б.Лхагвасүрэнгийн шүлэг/ (1985)

Симфони оркестр - яруу найрал хөгжим, цөөхүүл хөгжимд зориулсан бүтээлүүд[засварлах | edit source]

  • Хийл төгөлдөр хуурт зориулсан аялгуу (1969)
  • Хийл төгөлдөр хуурт зориулсан прелюди №1 (1969)
  • Хийл төгөлдөр хуурт зориулсан прелюди №2 (1969)
  • Хийл төгөлдөр хуурт зориулсан прелюди №3 (1969)
  • Прелюди №1 (1969)
  • Прелюди №2 (1969)
  • "Залуус" хувилбар ая (1969)
  • "Түрүү магнай" прелюди (1970)
  • Хувилбар аяз №1 (1970)
  • Хувилбар аяз №2 (1970)
  • Чавхдаст хөгжмийн дөрвөл №1 /гурван ангит/ (1972)
  • Төгөлдөр хуур, найрал хөгжмийн концерт - 1 (1973)
  • Хийл, найрал хөгжмийн концерт (1974)
  • Нарийн бүрээ, найрал хөгжмийн концерт (1975)
  • Төгөлдөр хуур, яруу найрал хөгжмийн уран сэтгэмж (1975)
  • Гуулин бүрээ, цохивор зэмсгийн концерт (1976)
  • "Эрдэнэтийн өглөө" яруу удиртгал (1977)
  • Яруу найрал хөгжмийн удиртгал - 1 (1977)
  • Яруу найрал хөгжмийн концерт (1978)
  • "Салхич шувуу" симфони найраглал (1979 он) /Д.Д.Шостаковичийн дурсгалд зориулж/
  • Яруу найрал хөгжмийн удиртгал - 2 (1980)
  • Яруу найрал хөгжмийн удиртгал - 3 (1980)
  • Концертын аяз (1980)
  • Төгөлдөр хуур, найрал хөгжмийн концерт - 2 (1982)
  • Үлээвэр найрал хөгжмийн концерт (1982)
  • Концертын скерцо /морин хийл, найрал хөгжим/ (1983)
  • Прелюди №1 (1985)
  • Прелюди №2 (1985)
  • Прелюди №3 (1985)
  • Концертын скерцо - төгөлдөр хуурын хоршил (1986)
  • Төгөлдөр хуурт зориулсан 10 аяз (1986)
  • "Алив бүжиглэцгээе" төгөлдөр хуур, цохилуур хөгжимд зориулсан концертын удиртгал (1987)
  • "Уянгын зураглал" морин хийл, төгөлдөр хуурт зориулсан (1988)
  • "Элеги" флейт, төгөлдөр хуурт зориулсан (1988)
  • "УГЖ Л.Цэрэндорж гуайн дурсгалд" төгөлдөр хуур хөгжимд зориулсан уран сэтгэмж (1988)
  • Морин хуур, цөөхүүл /хийлийн чуулга, төгөлдөр хуур, цохивор/ найрал хөгжмийн концерт (1989)
  • ...

Киноны хөгжим[засварлах | edit source]

  • Уран сайхны кино
    • "Дэгдээхэй нас" (1977 он, Т.Галсан, Б.Балжинням нарын зохиол)
    • "Суварган цэнхэр уулс" (1978 он, С.Пүрэв, Г.Жигжидсүрэн нарын зохиол)
    • "Гэрлэж амжаагүй явна" (1981 он, Ч.Гомбын зохиол)
    • "Хатанбаатар" (1981 он, С.Удвал, Г.Жигжидсүрэн нарын зохиол)
    • "Тэмцлийн оч" (1982 он, Ш.Цэнд-Аюушийн зохиол)
    • "Зарлаагүй дайны оршил" (1984 он, Ц.Нацагдоржийн зохиол)
    • "Нарны унага" (1984 он, Д.Гармаа, Г.Жигжидсүрэн нарын зохиол)
    • "Тань руу нүүж явна" (1984 он, С.Оюуны зохиол)
    • "Галын урсгал" (1985 он, Д.Төрбатын зохиол)
    • "Ирж яваа цаг" (1986 он, Д.Төрбатын зохиол)
    • "Намар нахиалсан мод" (1986 он, Ө.Баасанжав, Г.Жигжидсүрэн нарын зохиол)
    • "Би нисэх дуртай" (1987 он, И.Нямгаваагийн зохиол)
    • "Уул усны үр сад" (1988 он, Д.Намсрайн зохиол)
    • "Даль хагдрах цагаар" (1989 он, Б.Чимэддоржийн зохиол)
    • "Хөгжимчин" (1989 он, Ч.Болдын зохиол)
    • "Ганаагийн паян" (1990 он, Х.Бүрэнтогтохын зохиол)
    • "Сүүн цагаан өргөө" (1990 он, Ц.Нацагдорж, н.Арвижих нарын зохиол; хамтарч ажилласан хөгжмийн зохиолч н.Мэргэжих)
    • "Түгшүүрт шөнө" (1993 он, Л.Гаваасүрэнгийн зохиол)
    • "Хойлогийн мөрөөр" (1993 он, Д.Дожоодоржийн зохиол)
    • "Чи нэг нь" (1993 он, Н.Бямбацогтын зохиол)
    • "Эзэн нь юмаа мэддэг" (1993 он, П.Цогзолын зохиол) зэрэг хорь гаруй
  • Баримтат кино
    • "Хилчид" (1983 он)
    • "Цэл залуу Монгол орон" (1984 он)

Жүжгийн хөгжим[засварлах | edit source]

  • "Шинэ зам" (1984 он, Д.Намдагийн зохиол, УДЭТ)
  • "Нора" (1984 он, Г.Ибсений зохиол)
  • "Эмч нар" (1985 он, Л.Ванганы зохиол)
  • "Гургалдайн дуут шөнө" (1985 он, В.Ежовын зохиол)
  • "Интоорын цэцэрлэг" (1986 он, А.П.Чеховын зохиол)
  • "Сандрал" (1987 он, Э.Оюун, С.Эрдэнэ нарын зохиол)
  • "Галилейн амьдрал" (1988 он, Б.Брехтын зохиол)
  • "Зэрэглээ" (1989 он, Ц.Балдоржийн зохиол)
  • "Махчин могойн байшин" (1990 он, Л.Корсунскийн зохиол, Армийн Драмын Театр; мөн 2005, УХТ) зэрэг 15 гаруй драмын жүжгийн хөгжим

Дууны уран бүтээл[засварлах | edit source]

  • "Аяны шувууд" (шүлэг Д.Дашдондог, дуучин Хурлатын Төмөр)
  • "Нарт тэнгэрийн дор" (шүлэг Ж.Ёндонсамбуу, дуучин Хурлатын Төмөр)
  • "Сарнай цэцэг" (шүлэг Ш.Шажинбат, дуучин Хурлатын Төмөр)
  • "Москва минь сайн байна уу" (шүлэг ..., дуучин Хурлатын Төмөр)
  • "Шинэ оны уянга" (шүлэг ..., дуучин Хурлатын Төмөр)
  • "Дурлалын хишиг" (шүлэг Н.Очирбат, дуучин Хурлатын Төмөр)
  • "Өвлийн үдэш" (1966 онд н.Очирсүх, Б.Энхбат, О.Ганбат, М.Бямбадорж, С.Баатар нар Радиогоор явдаг байсан З.Хангалын энэхүү аянд үг тааруулж "Шүлгийн түүвэр"-ээс мөр мөр, бадаг бадгаар нь түүвэрлэн 3-4 бадаг дуу болгосон нь дуучин Хурлатын Төмөрийн дуулснаар нийтэд түгжээ)
  • "Хунгийн дуу" (1978 он, "Суварган цэнхэр уулс" киноны дуу, Г.Жигжидсүрэнгийн шүлэг, дуучин Буурангийн Нандинцэцэг)
  • "Гэрлэж амжаагүй явна" киноны дуу (1981 он, Ж.Бунтарын шүлэг, дуулсан Бадраагийн Бадрууган)
  • "Дэгдээхэй нас" киноны дуу (1977 он, З.Түмэнжаргалын шүлэг) - хүүхдийн дуу
  • "Эхийн сэтгэл" (Ш.Цэрэндэндэвийн шүлэг)
  • "Зургийн хичээл" (Д.Батсүрэнгийн шүлэг) - хүүхдийн дуу
  • ...

Гитарын гоцлол[засварлах | edit source]

  • "Өглөөний наран" (тоглосон хамтлаг чуулга: 1966 онд МУИС-ийн дэргэд байгуулагдсан "Оюутны цахилгаан гитарын чуулга", 1969 онд нээлтээ хийсэн БНМАУ-ын СнЗ-ийн МРТУХ-ны цахилгаан хөгжмийн чуулга буюу одоогийн Төрийн шагналт "Баянмонгол" чуулга, 1969-1970 онд Үйлдвэрчний Эвлэлийн Төв Зөвлөлийн дэргэд байгуулагдсан цахилгаан хөгжмийн "Сансар", 1971 онд нээлтээ хийсэн Соёлын Яамны харъяа УАДБЧ-ын цахилгаан хөгжмийн "Соёл-Эрдэнэ" чуулга болон бусад цахилгаан хөгжмийн хамтлаг чуулга)

Шагнал[засварлах | edit source]

  • Төрийн шагнал 1990 онд хүртсэн

Гэр бүл[засварлах | edit source]

Түүний хүү нь Харанга хамтлагийн хөгжимчин агсан Х.Булган юм. Мөн түүний төрсөн дүү нь МУСТА, Монголын эстрад хөгжмийн загалмайлсан эцэг З.Зундарь байлаа.

Цахим холбоос[засварлах | edit source]