Канола

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Рапсын цэцэг
Канолагийн талбай, Австрали

Канолаг 1970-аад оны эхээр Кит Дауни, Бальдур Р.Стефанссон нар (Канад, Манитобагийн Их Сургууль) рапсаас энгийн селекцийн аргаар гарган авсан бөгөөд, канола нь тэжээллэг чанар өөртэй, эрукийн хүчлийг маш бага агуулдаг онцлогтой бүтээл болсон. Олон улсад канолаг, рапс 00 эсвэл давхар тэгтэй рапс гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь бага глюкозинолат ба бага эрукийн хүчлийг агуулсан гэдгийг нь тодотгож байгаа юм. Үүнээс гадна энгийн B. rapa ба B. napus-ийн сортуудаар B. juncea-г эрлийзжүүлэн, бага эрукийн хүчил ба бага глюкозинолат агуулсан, зах зээлийн шаардлагыг хангасан, LEAR-д (Low Erucic Acid Rapeseed - Эрукийн Хүчил Багатай Рапс) нийцсэн канолаг гарган авсан. Энэ бүтээлийг Канадын Канолагийн Зөвлөл хүний биед хоргүй хүнсний тосны эх үүсвэр гэж хүлээн зөвшөөрсөн. Зарим тохиолдолд канолаг, канолагийн тос гэж эцсийн бүтээгдэхүүнээр нь нэрлэдэг.[1]

Этимологи[засварлах | edit source]

1970 оны үед Канадын Рапсын Холбооноос "canola" гэдэг нэрийг бий болгосон ба, үүний "Can" гэдэг нь тухайн улсын нэрний хэсэг, Canada, "ola" гэдэг нь oil буюу тос гэдэг утгыг илэрхийлдэг.[2][3]

Тариалалт[засварлах | edit source]

Эхний арван том үйлдвэрлэгч орнууд (2013-2014 оны тариалангийн улирал):[4]

Улс Үйлдвэрлэл (тэр бум тн)
Европын холбоо 21,102
Канад 17,960
БНХАУ 14,458
Энэтхэг 7,300
Австрали 3,760
Украин 2,352
ОХУ 1,393
АНУ 1,004
Беларус 676
Пакистан 320
Казахстан 242

Канолаг (рапсыг) тариаланчид хөрсийг засах, түүний чанарыг нэмэгдүүлэх зорилгоор сэлгээний ургамал болгон тариалдаг.

Канолагийн тос[засварлах | edit source]

Канолагийн тос

Канолаг бага зэрэг халааж шахан тосыг гарган авдаг. Дараа нь гексаныг ашиглан нэрж цэвэршүүлнэ. Эцэст нь ус ба хүчлийг тунгаагаад, шавар шүүлтүүрээр тунгалагжуулаад, уурын нэрлэгээр цэвэршүүлнэ.[5] Канолагийн үрийн 43 орчим хувийг тос эзэлдэг[6] ба үлдэгдэл шахдас нь малын тэжээл болдог. Ойролцоогоор 23 kg (51 lb) үрээс 10 L (2.64 US gal) тос гарна. Канолагийн тос нь олон хүнсний бүтээгдэхүүнүүдийн чухал бүрдүүлэгч бөгөөд түүний эрүүл мэндэд ач тустай тал нь түүний дэлхийн зах зээл дэх өндөр эрэлтийг тодорхойлж байдаг. Рапсын тос гурав дахь өргөн тархсан хүнсний тос юм.

Канолагийн тос шар буурцагийн тостой нэгэн адил олон төрлийн хүнсний бус хэрэглээтэй. Нөхөн сэргээгдэхгүй эх үүсвэрээс гаралтай тосны хамт техникийн тос, биотүлш, лаа, уруулын ба сонингийн будаг зэргийг үйлдвэрлэхэд ашиглагдана.

Канолагийн тосны дундаж нягт нь 0.92 гр/мл.[7]

Эрүүл мэнд[засварлах | edit source]

Нэр Бүл Агууламж, %
Олеиний хүчил
ω-9
61%[8]
Линолын хучил
ω-6
21%[8]
Альфа-линолиний хүчил
ω-3
11%[8] 9%[9][10]
Ханасан тосны хүчлүүд
7%[8]
Палмитиний хүчил
4%[9]
Стеариний хүчил
2%[9]
Транс өөх тос
0.4%[11]

Канолагийн тос нь ханасан өөх тос бага агуулдаг бөгөөд, омега-6 тосны хүчил ба омега-3 тосны хүчийг 2:1 харьцаатайгаар агуулдаг. Хүнсэнд хэрэглэсэн тохиолдолд бага нягттай липопротеин ба нийт холестеринийг багасгаж, зүрх судасны гаралтай өвчлөлийг (үхлийн тоог) бууруулдаг хүчин зүйл болох омега-3 тосны хүчлийн чухал эх үүсвэр болдог.[12][13][14][15][16] АНУ-ын хүнс ба эм бэлдмэлийг зохицуулах газраас канолагийн тосыг холестерин буруулдаг өөх тосны өндөр агууламжтай гэдгээр нь эрүүл мэндэд ач тустай бүтээгдэхүүний тоонд багтаасан.[17]

Канолад шаардлагатай тэжээл[засварлах | edit source]

Канолагийн тариалангаас 1,96 ц/га (35 bu/ac) ургац авахад, ургамлын хөрснөөс дээших хэсэгт шаардагдах тэжээл, ойролцоогоор[18]
Элемент кг/га lb/ac
Азот (N)
112-134
100-120
Фосфор (P)
18-28
15-25(P2O5)
Кали (К)
67-134
60-120(K2O)
Хүхэр (S)
22-28
20-25
Кальци (Са)
45-67
40-60
Магни (Mg)
13-20
12-18
Төмөр (Fe)
~1
~1
Хлор (Cl)
~0.7
~0.8
Манган (Mn)
~0.2
~0.2
Цайр (Zn)
~0.2
~0.2
Бор (B)
~0.2
~0.2
Зэс (Cu)
~0.07
~0.06
Никель (Ni)
~0.004
~0.004
Молибден (Mо)
~0.004
~0.004

Макротэжээл[засварлах | edit source]

Ургамалд азот (N), фосфор (P), кали (K), кальци (Ca), хүхэр (S), магни (Mg) зэрэг макроэлементүүд (агаар ба уснаас авдаг O, H, C гурвыг эс тооцвол) шаардлагатай.

Азот[засварлах | edit source]

Фосфор[засварлах | edit source]

Кали[засварлах | edit source]

Хүхэр[засварлах | edit source]

Канола нь буудайн төрлийн ургамлуудтай харьцуулахад хүхрийн дутагдалд мэдрэмтгий байдаг. Иймд, N, P ба хүхэрт илүү анхаарал тавигдах ёстой.[19] Хөрсний шинжилгээнээс үл хамааран ямарч төрлийн хөрсийг, хүхрээр, 11кг/га тунгаар жил бүр бордох ба шаардлагатай тохиолдолд тунг нэмэгдүүлнэ.[20]

Микротэжээл[засварлах | edit source]

Ургамал нь ургаж буй орчноосоо төмөр (Fe), бор (B), хлор (Cl), манган (Mn), цайр (Zn), зэс (Cu), молибден (Mo), никель (Ni) зэрэг микротэжээлийг авч байх ёстой.

Төмөр[засварлах | edit source]

Генийн өөрчлөлт[засварлах | edit source]

Канолыгийн цэцэглэлт, Саскачеван, Канад.

Гербицидэд тэсвэртэй болгож генийг нь өөрчилсөн канолаг (Roundup Ready canola), Канадад, анх 1995 онд танилцуулсан. 2009 он гэхэд Канадын нийт үрийн 90 хувийг гербецидэд тэсвэртэй үр эзэлж байсан.[21] 2005 онд АНУ-ын рапсын тариалангийн 87 хувийг генийн өөрчлөлттэй үр эзэлж байсан.[22]

Зохицуулалт[засварлах | edit source]

Гербицидэд тэсвэртэй болгох (жишээ нь, глифосат ба глюфосинат) эсвэл өөр шинж чанартай тосыг гарган авах зэрэг хэд хэдэн зорилгоор генийн өөрчлөлтийг хийсэн. Үүнтэй холбоотойгоор улс орнууд өөр өөр зохицуулалтыг хийдэг. Австрали, Канад, Хятад, Япон, Солонгос, Мексик, Филиппин ба АНУ-д глифосатад тэсвэртэй канолаг зөвшөөрсөн байдаг бол, Лаурикал буюу өөр бүрдэлтэй тосыг агуулдагыг зөвхөн АНУ ба Канадад тариалахийг зөвшөөрсөн байдаг. [23]

2003 онд Австралийн генийн технологийн зохицуулах байгууллага, аммонийн глюфосинат гербицидэд тэсвэртэй канолагийн генийн өөрчлөлттэй хувилбарыг гаргахыг зөвшөөрсөн.[24] Генийн өөрчлөлттэй үрийг Австралид нэвтрүүлсэн нь маш олон маргааныг дагуулсан.[25] Канола нь Австралид хэмжээгээрээ гуравт ордог таримал ургамал бөгөөд улаан буудай тариалагчид түүнийг хөрсний чанарыг сайжруулах зорилгоор сэлгээний ургамал болгон ашигладаг.[26][27]

Мөн үзэх[засварлах | edit source]

Рапс
Генийн өөрчлөлттэй канола

Эх сурвалж[засварлах | edit source]

  1. Low Erucic Acid Rapeseed (Lear) Oil Derived From Canola-quality Brassica juncea (L.) CZERN. Lines PC 97-03, PC98-44 AND PC98-45. Канадын Эрүүл Мэндийн Яам (2003-03-27). 2008-12-29-д хандсан.
  2. Canola Council of Canada. What is Canola?. 2013-10-16-д хандсан.
  3. AgCanada. Canola was a "calculated" risk. 2013-10-16-д хандсан.
  4. USDA Foreign Agricultural Service Production, Supply and Distribution Online Database, query for Commodity: "Oilseed, Rapeseed"; Data Type: "Production"; Country: "All countries"; Year: "2013". Accessed 23 October 2014
  5. http://www.canolainfo.org/canola/index.php?page=6
  6. Soyatech.com
  7. Section 3.1: Leaking Tank Experiments with Orimulsion and Canola Oil. NOAA Technical Memorandum NOS OR&R 6. Ocean Service of the National Oceanic and Atmospheric Administration (December 2001).
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 Comparison of Dietary Fats Chart. Canola Council of Canada. 2008-09-03-д хандсан.
  9. 9.0 9.1 9.2 USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 21 (2008)
  10. DeFilippis, Andrew P.. Understanding omega-3's (PDF). the original on 22 October 2007-с архивлагдсан.
  11. USDA National Nutrient Database for Standard Reference, Release 22 (2009)
  12. O'Brien, R (2008). Fats and Oils Formulating and Processing for Applications, Third Edition: Formulating and Processing for Applications. CRC Press, 37–40. ISBN 1420061666. 
  13. Canola Oil: Good for Every Body (PDF). American Dietetic Association (2006). the original on 27 November 2008-с архивлагдсан.
  14. Knowing Your Fats. American Heart Association (2008). 2012-11-12-д хандсан.
  15. Protect Your Heart: Choose Fats Wisely (PDF). American Diabetes Association (2004). 2008-09-03-д хандсан.
  16. AAFP 2006-Changing the Landscape of Chronic Disease Care. American Association of Family Physicians 2006 Scientific Assembly (2006). 2008-09-03-д хандсан.
  17. Qualified Health Claims, Letter of Enforcement Discretion U.S. Food and Drug Administration (2006). 2008-09-03-д хандсан.
  18. Canola Council of Canada. Essential plant nutrients. 2016-12-22-д хандсан.
  19. Canola Council of Canada. Sulphur. 2016-12-20-д хандсан.
  20. Alberta Canola Producers. Canola needs sulphur fertilizer. 2016-12-22-д хандсан.
  21. Beckie, Hugh et al (Autumn 2011) GM Canola: The Canadian Experience Farm Policy Journal, Volume 8 Number 8, Autumn Quarter 2011. Retrieved 20 August 2012
  22. Johnson, Stanley R. et al Quantification of the Impacts on US Agriculture of Biotechnology-Derived Crops Planted in 2006 National Center for Food and Agricultural Policy, Washington DC, February 2008. Retrieved 12 August 2010.
  23. eurofins. Last updated 31 January 2014 Genetically Modified Canola
  24. "GM canola gets the green light", Sydney Morning Herald, 1 April 2003. 2007-10-20-нд авсан. 
  25. for example Price, Libby. "Network of concerned farmers demands tests from Bayer", Australian Broadcasting Corporation, 6 September 2005. 2007-10-10-нд авсан.  and "Greenpeace has the last laugh on genetic grains talks", Australian Broadcasting Corporation, 13 March 2003. 2007-10-20-нд авсан.  also Cauchi, Stephen. "GM: food for thought", The Age, 25 October 2003. 2007-10-20-нд авсан. 
  26. GM Crops and Stockfeed
  27. GM Carnations in Australia

Гадаад холболт[засварлах | edit source]

 Commons: Канола – Викимедиа дуу дүрсний сан
 Commons: Brassica campestris – Викимедиа зураг, бичлэг, дууны сан