Төвлөн засах яам

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

Төвлөн засах яам буюу хятадаар Жун Шу Шэн нь (ханз:中书省, пиньинь галиг:Zhōng shū shěng) Сүй улсын үед анх байгуулагдсан төрийн засаг захиргааны тогтолцоо юм. Тан, Сүн, Ляо, Жинь, Юань улсууд шууд авч хэрэглээд, Мин улсын эхэн үед хэрэглэж байгаад 1380 оноос дахин хэрэглэхээ больсон юм. Хубилай хаан, 1260 оноос өмнө нь Өгэдэй хааны байгуулж, Мөнх хааны татан буулгасан төрийн тогтолцоог дахин сэргээж, зарим нэг өөрчлөлт оруулан хуучин Алтан улс, Сүн улсын эзэлсэн нутгуудад байгуулсан.

Бүтэц, зохион байгуулалт[засварлах | edit source]

Төвлөн засах яам

Юань улсын үеийн бүтэц, зохион байгуулалт[засварлах | edit source]

Юань улсын үед Төвлөн засах яам нь засаг захиргааны гол нэгж болж, одоогийн Хэбэй, Шаньдун, Шаньси, Хэнань мужийн хойд хэсэг, Өвөр Монголын ихэнхи нутгийг захирч, Юань улсын бусад муж, хязгаарын нутгийг орон нутагт байгуулсан төлөөний нэгжээр дамжуулан захирч байсан. Орон нутагт байсан төлөөний яамдыг нь Син Жун Шу Шэн (行中書省) гэж нэрлэж, заримдаа Син Шэн (行省) хэмээн бичих явдал байдаг. Ийм орон нутгийн төлөөний яамд Буянт хааны үед, Монголыг нэмээд 11 болсон.

Уг яам нь Юань улсын гурван том яамны нэг тул ерөнхий захирагчаар хунтайж нар зарим үед Жун Шу Лин тушаалтай түр томилогдож, хаан суусны дараа угсаа залгах хүүтэй нөхцөлд хүүдээ өгч, байхгүй бол цуцалж байсан. Юань улсын үед Дорж хунтайж, Чингим, Буянт хаан, Гэгээн хаан нар хүртэж байсан.

Үүний дараа баруун, зүүн гарын чинсан байсан. Энэ хоёр чинсан бол тус яамнаа хамаарах зургаан бага яамдыг хуваан аливаа хэргийг хамаарч байсан. Хэрэв Жун Шу Лин түшмэл байвал дээш хэрэг мэдүүлж шидүүлэх, байхгүй бол чухал зармыг нь эзэн хаанд мэдүүлж байжээ. Чинсангийн дараа Пинжан Жэнши буюу Пин жан тушаалтай дөрвөн хүн байсан. Тэд хоёр хуваагдаж, хоёр чинсангийн доор алба хааж байсан. Зургаан бага яамд нь:

  1. Цэргийн яам
  2. Ёслолын яам
  3. Үйлдвэрлэхүй яам
  4. Сангийн яам
  5. Түшмэлийн яам
  6. Шүүх яам болно.

Эдгээр яамдыг тус бүр яамны сайд нар захирч, тус бүр дэс дараалсан түшмэд хэргийг захирна.

Харин орон нутгийн төлөөний яам бүрийн албан тушаалтдын хувиарлалт нь Төвлөн засах яамтай адил байжээ. Гэхдээ зарим үед нэмэгдэх, хасагдах зүйл байсан.