Тэлмэн сум

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Монгол улсын гурван зуун гучин сумын нэг
Тэлмэн сум
Улс орон Монгол улс Монгол (МУ)
Аймаг Mn coa zavkhan aimag.svg Завхан
Ямар нэгж сум
Сумын төв Өвөгдий
Нутгийн хуваарь Зургаан багт хуваагдана:
1. Өгөөмөр
2. Шургах
3. Нуур
4. Баянтэгш
5. Өвөгдий
6. Баян-Айраг
Газар нутаг 3,400 км²
Хүн ам (2010) 2,293 хүн
Нягт сийрэг 0.67 хүн/км²
Тэлмэн
сумынхан
Завханы Тэлмэнийхэн:
үндсэндээ Монгол үндэстэн
Цагийн бүс Улаанбаатарын цаг (НЗНЦ+8)

Тэлмэн сум нь Монгол Улсын Завхан аймгийн нэгэн сум. Шургах, Өгөөмөр, Нуур, Баян-Айраг, Баянтэгш, Өвөгдий гэсэн 6 баг, 772 өрх, 2755 хүн амтай. Хүн амын тоогоор Завхан аймгийн 24 сумаас 6-д, газар нутгийн хэмжээгээр 11-д ордог.

Түүх[засварлах | edit source]

1931 онд Цэцэрлэг мандал уулын хошууны Жанжинбат, “Сэвжид” гацал уулын хошууны Баясгалант сум, Нөмрөг уулын хошууны Идэр, Цэцэрлэг, Баянзүрх, Баян-Айраг сумдаас нэгтгэн Тэлмэн сумыг 500 орчим өрхтэйгээр, сумын төвийг Баруун булаг хэмээх газар байршуулснаар сум үүсэн байгуулагджээ.

Сумын анхны даргаар Сундуйжав, нарийн бичгийн даргаар Бат-Очир нар ажиллаж байсан.

Газарзүй[засварлах | edit source]

Газарзүйн байршлын хувьд Завхан аймгийн зүүн хэсэгт, Улаанбаатар хотоос 860 км, аймгийн төвөөс 122 км зайд байрладаг. Завхан аймгийн Тосонцэнгэл, Нөмрөг, Яруу, Идэр, Хөвсгөл аймгийн Цэцэрлэг сумтай хиллэдэг.

Хойд захаар Булнайн нуруу, Буга Өндрийн нуруу, Баянзүрх, баруун урд хэсэгт Хангайн нурууны Хөх чулуут, Цагаан чулуут, Өгөөмөрийн нуруу гэх мэт уулстай. Хүрэн тал, Наран булагийн хөндийнүүдтэй. Төмрийн хүдэр, барилгын түүхий эдийн баялагтай.

Голын хөндий нуурын орчмоор хиргэсүүр, хүн чулуу олонтой. Тэлмэн нуурын урдуур элсэрхэг хөрстэй. Хаг, хөвд, алаг өвс, алирс, өлөн, үетэн бүхий нугын ургамалтай, шинэсэн ойтой, зэрлэг гахай, буга гөрөөс, бор гөрөөс, чоно, шилүүс, үнэг, дорго, хярс, чандага, тарвага, туулай гэх мэт амьтантай. Ойн тал хээрийн нүүдлийн шувуугаар баян. Жарантайн нуур, Ангирт нуур, Тэлмэн нуур, Бүст цэнхэр нуур гэх мэт нууруудтай. Баянзүрх, Замбага гэх мэт амралтын газруудтай.