Берлин

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Берлин хот
муж
Берлин муж

Сүлд туг

Сүлд тэмдэг
Герман орон дахь Берлиний байршил
Улс орон Flag of Germany.svg Герман
Муж Берлин
Дүүрэг (12) Нэр бүхий 12 дүүрэг
Газар нутаг 891.85 км²
Газрын байц д.т.д. 34-130 м
Хүн ам 2014 онд 3.469.849 хүн
Нягт сийрэг 3900 хүн/км²
Нутгийн олон Берлинийхэн
Хотын дарга Михаэль Мюллер
Цагийн бүс Төв Европын цаг (ГЦ+1)
Утасны дуг. +49 30
Шуудан-дугаар 10001—14199
ТХ-улсын дугаар B
Цахим хуудас berlin.de (германаар)

Берлин (герм. Berlin) нь Германы нийслэл бөгөөд холбооны нэгдсэн 16 улсын нэг гэж тооцдог. 3.4 сая хүн амтай бөгөөд Германы хамгийн том хот юм. Европын холбооны хотууд дотор хүн амаараа хоёрт, суурин газруудад есөд жагсдаг. Зүүн хойд Германд байрлах бөгөөд Берлин-Бранденбург метрополи нутаг дэвсгэрт хамаарагдана. Энэ нутаг дэвсгэрт 180 гаруй орны 5 сая иргэн амьдардаг ажээ.

13-р зуунд Берлинийг анх дурьдсан байдаг бөгөөд дараалан тус тус Пруссын эзэнт гүрний (1701-1918), Германы эзэнт гүрний (1871-1918), Веймарын бүгд найрамдах улсын (1919-1933), Гурав дахь рейхийн (1933-1945) нийслэлүүд байжээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Берлин нь хуваагдсан; Зүүн Берлин нь Зүүн Германы нийслэл болсон бол Баруун Берлин нь 1961-1989 он хүртэл Берлиний ханаар хашигдаж, Барууны хэсэг болсон байна. 1990 онд Герман улс эргэн нэгдсэний дараа дахин бүх Германы нийслэл болжээ.

Берлин нь улс төр, соёл урлаг, мэдээлэл, шинжлэх ухааны томоохон төвд тооцогдох дэлхийн хотуудын нэг юм.[1][2][3][4] Мөн тивийнх нь агаар, төмөр замын тээвэр голчлон төвлөрдөг хотуудын нэг юм. Хотын эдийн засаг нь голдуу үйлчилгээний салбарт төвлөрдөг бөгөөд үүнд, бүтээлийн аж үйлдвэр, мэдээллийн байгууллагууд, байгаль орчны үйлчилгээ, хурал цуглаан явуулах газрууд зэрэг орно. Берлин нь ирдэг жуулчдынхаа тоогоор Европын холбоонд гуравт жагсдаг. Мөн тээврийн инженерчлэл, оптоэлектроник, мэдээллийн технологи, машины үйлдвэрлэл, эрүүлийг хамгаалах, биоэмчилгээний инженерчлэл, биотехнологи зэрэг аж үйлдвэр үйл ажиллагаагаа явуулдаг.

Берлин нь дэлхийд алдартай олон их сургууль, судалгааний институт, спортын үйл явдал, найрал хөгжим, музей, хүмүүстэй. Берлинд хотын төрх байдал, түүхийн өв уламжлал зэргээс шалтгаалж олон улсын кино бүтээл ихээр хийгддэг. Мөн фестиваль, өвөрмөц архитектур, шөнийн амьдрал, соёл урлагаараа алдартай бөгөөд чөлөөт амьдрал, шинэ үеийн сэтгэлгээ, амьдралын өртөг бага зэрэгт нь хүмүүс ихээр татагддаг.

Түүх[засварлах | edit source]

Гол өгүүлэл: Берлиний түүх

Хотын нэр[засварлах | edit source]

Берлин хэмээх нэр нь магад славян хэлний br’lo буюу berlo (орч. намаг, чийглэг газар эсвэл чийглэг газарт байх хэсэгхэн хуурай газар) гэх үг болон мөн славян хэлний газар нутгийн нэрний төгсгөлд ихэнхдээ бичигдэх -in төгсгөлөөс уламжлан бий гэж үздэг.[5]

Хотын нэр нь тус хотыг үндэслэгч Альбрехт ден Баерен болон Берлиний сүлд тэмдэгний дүрстэй огт хамаагүй (Берлин = Баер). Харин сүлдний нэр нь хотын нэрнээс гаралтай аж.[6]

Гүнгийн эзэмшлийн үе[засварлах | edit source]

Шпрее арал дээр орших Кёллн хот нь хамгийн анх 1237 онд баримтанд дурдагдсан байдаг.[7] 1244 оны баримтанд Шпрее голын зүүн хойд хэсэгт орших хотын хэсгийг (Алт-: "хуучин") Берлин хэмээн дурдсан байдаг. Сүүлд хийгдсэн археологийн олдворуудаас харвал 12-р зууны хоёрдугаар хагасаас голын хоёр талд нь суурин байсныг гэрчлэх баримт нотолгоо олдсон байна.[8]

Хун тайжийн үе[засварлах | edit source]

Эртний Берлин хотын газрын зураг, 1652 он

Газарзүй[засварлах | edit source]

Уур амьсгал[засварлах | edit source]

Берлин
Уур амьсгалын диаграмм
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
 
 
42
 
3
-2
 
 
33
 
4
-2
 
 
41
 
9
1
 
 
37
 
13
4
 
 
54
 
19
9
 
 
69
 
22
12
 
 
56
 
24
14
 
 
58
 
24
14
 
 
45
 
19
11
 
 
37
 
13
6
 
 
44
 
7
2
 
 
55
 
4
0
Температур °CТунадас мм
Эх сурвалж: DWD, Daten: 1971–2000[9]
Сарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ: Берлин
1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Маx. Температур (°C) 2.9 4.2 8.5 13.2 18.9 21.6 23.7 23.6 18.8 13.4 7.1 4.4 Ø 13.4
Мин. Температур (°C) −1.9 −1.5 1.3 4.2 9.0 12.3 14.3 14.1 10.6 6.4 2.2 −0.4 Ø 5.9
Тунадас (мм) 42.3 33.3 40.5 37.1 53.8 68.7 55.5 58.2 45.1 37.3 43.6 55.3 Σ 570.7
Бороотой өдөр (d) 10.0 8.0 9.1 7.8 8.9 9.8 8.4 7.9 7.8 7.6 9.6 11.4 Σ 106.3
T
e
m
p
e
r
a
t
u
r
2.9
−1.9
4.2
−1.5
8.5
1.3
13.2
4.2
18.9
9.0
21.6
12.3
23.7
14.3
23.6
14.1
18.8
10.6
13.4
6.4
7.1
2.2
4.4
−0.4
Jan Feb Mär Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dez
Хур тунадас
Х
у
р

т
у
н
а
д
а
с
42.3
33.3
40.5
37.1
53.8
68.7
55.5
58.2
45.1
37.3
43.6
55.3
  1-р сар 2-р сар 3-р сар 4-р сар 5-р сар 6-р сар 7-р сар 8-р сар 9-р сар 10-р сар 11-р сар 12-р сар
Эх сурвалж: DWD, Daten: 1971–2000[9]

Хотын дүр төрх[засварлах | edit source]

Зургийн цомог[засварлах | edit source]

Рейхстаг, Берлин

Мөн үзэх[засварлах | edit source]

Гадаад холбоос[засварлах | edit source]

Commons
Викимедиа дуу дүрсний сан: Берлин

Зүүлт тайлбар[засварлах | edit source]

  1. Global Power City Index 2011 (PDF; 1,3 MB) Abgerufen am 3. Juli 2013.
  2. Revealed: Cities that rule the world – and those on the rise. CNN (englisch), abgerufen am 14. April 2010.
  3. Leading cities in cultural globalisations/Media (englisch), GaWC, abgerufen am 14. April 2010.
  4. Berlin – Stadt der Nobelpreisträger. luise-berlin.de, abgerufen am 3. September 2015.
  5. Arnt Cobbers: Kleine Berlin-Geschichte. Vom Mittelalter bis zur Gegenwart Auflage 2. aktualisierte, Berlin 2008 ISBN 978-3-89773-142-4, Seiten 14
  6. Zur Herkunft der Namen der Doppelstadt»„Berlin“ und „Cölln“. luise-berlin.de
  7. H.G. Gengler: Regesten und Urkunden zur Verfassungs- und Rechtsgeschichte der deutschen Städte im Mittelalter. Erlangen 1863, S. 181–196.
  8. Die deutsche Hauptstadt altert um Jahrzehnte.'welt.de, 18. Oktober 2012
  9. Klimainformationen Berlin Deutscher Wetterdienst: World Meteorological Organization, 2013-01-04