Берлин
Берлин
Berlin | |
|---|---|
Нийслэл, муж ба хотын захиргаа | |
| Хоч: | |
 Интерактив газрын зураг | |
  Берлин  Берлин | |
| Улс | Герман |
| Муж | Берлин |
| Засаг захиргаа | |
| • Биет | Берлиний Төлөөлөгчдийн танхим |
| • Хотын захирагч | Кай Вегнер (ХАХ) |
| • Бундесратын санал | 4 (69-өөс) |
| • Бундестагын суудал | 24 (630-аас) (2025 онд) |
| Газар нутаг | |
• Хот/Муж | 891.3 км2 (344.1 бээр2) |
| • Хотын бүс | 3,743 км2 (1,445 бээр2) |
| Өндөр | 34 м (112 фут) |
| Хүн ам (2022 тооллого)[4] | |
| • Хот/Муж | 3,596,999 |
| • Тооцоо (2024 оны 12 сар)[5] | 3,685,265 |
| • Байр | Европт 5-д Германд 1-т |
| • Нягтрал | 4,109/км2 (10,640/бээр2) |
| • Хотын бүс | 4,679,500 |
| • Нягтрал | 1,250/км2 (3,200/бээр2) |
| Иргэдийн нэршил | Берлинчүүд Berliner (эр), Berlinerin (эм) (Германаар) |
| ДНБ | |
| • Хот/Муж | €218.288 тэрбум (2025) |
| • Нэг хүнд ноогдох | €59,333 (2025) |
| Цагийн бүс | UTC+01:00 (CET) |
| • Зун (ЗЦ) | UTC+02:00 (CEST) |
| Бүсийн дугаар | 030 |
| Геодугаар | NUTS бүс: DE3 |
| ISO 3166 код | DE-BE |
| Улсын дугаар | B |
| GeoTLD | .berlin |
| ХХИ (2018) | 0.967[8] маш өндөр · 2-р байр |
| Вэб сайт | berlin.de |
_b.jpg)
Берлин (Герман: Berlin) нь Германы нийслэл бөгөөд холбооны нэгдсэн 16 улсын нэг гэж тооцдог. 2023 оны байдлаар 3.6 сая хүн амтай бөгөөд Германы хамгийн том хот юм. Европын холбооны хотууд дотор хүн амаараа хоёрт, суурин газруудад есөд жагсдаг. Зүүн хойд Германд байрлах бөгөөд Берлин-Бранденбург метрополи нутаг дэвсгэрт хамаарагдана. Энэ нутаг дэвсгэрт 180 гаруй орны 5 сая иргэн амьдардаг ажээ.
13-р зуунд Берлинийг анх дурьдсан байдаг бөгөөд дараалан тус тус Пруссийн Хант Улсын (1701-1918), Германы эзэнт гүрний (1871-1918), Ваймарын Бүгд Найрамдах Улсын (1919-1933), Гуравдугаар райхын (1933-1945) нийслэлүүд байжээ. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа Берлин нь хуваагдсан; Зүүн Берлин нь Зүүн Германы нийслэл болсон бол Баруун Берлин нь 1961-1989 он хүртэл Берлиний ханаар хашигдаж, Барууны хэсэг болсон байна. 1990 онд Герман улс эргэн нэгдсэний дараа дахин бүх Германы буюу Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын нийслэл болжээ.
Берлин хот нь дэлхийн улс төр, урлаг, мэдээлэл, шинжлэх ухааны томоохон төвд тооцогдох хот юм.[9][10][11][12] Мөн Европ тивийн агаар, төмөр замын тээвэрийн зангилаа хотуудын нэг юм. Хотын эдийн засаг нь голдуу үйлчилгээний салбарт төвлөрдөг бөгөөд үүнд, бүтээлийн аж үйлдвэр, мэдээллийн байгууллагууд, байгаль орчны үйлчилгээ, хурал цуглаан явуулах газрууд зэрэг орно. Берлин нь ирдэг жуулчдынхаа тоогоор Европын холбоонд гуравт жагсдаг. Мөн тээврийн инженерчлэл, оптоэлектроник, мэдээллийн технологи, машины үйлдвэрлэл, эрүүлийг хамгаалах, биоэмчилгээний инженерчлэл, биотехнологи зэрэг аж үйлдвэр үйл ажиллагаагаа явуулдаг.
Берлин нь дэлхийд алдартай олон их сургууль, судалгааний институт, спортын үйл явдал, найрал хөгжим, музей, хүмүүстэй. Берлинд хотын төрх байдал, түүхийн өв уламжлал зэргээс шалтгаалж олон улсын кино бүтээл ихээр хийгддэг. Мөн фестиваль, өвөрмөц архитектур, шөнийн амьдрал, соёл урлагаараа алдартай бөгөөд чөлөөт амьдрал, шинэ үеийн сэтгэлгээ, амьдралын өртөг бага зэрэгт нь хүмүүс ихээр татагддаг.
Түүх
[засварлах | кодоор засварлах]Хотын нэр
[засварлах | кодоор засварлах]Берлин хэмээх нэр нь магад славян хэлний br’lo буюу berlo (орч. намаг, чийглэг газар эсвэл чийглэг газарт байх хэсэгхэн хуурай газар) гэх үг болон мөн славян хэлний газар нутгийн нэрний төгсгөлд ихэнхдээ бичигдэх -in төгсгөлөөс уламжлан бий гэж үздэг.[13]
Хотын нэр нь тус хотыг үндэслэгч Альбрехт ден Баерен болон Берлиний сүлд тэмдэгний дүрстэй огт хамаагүй (Берлин = Баер). Харин сүлдний нэр нь хотын нэрнээс гаралтай аж.[14]
Гүнгийн эзэмшлийн үе
[засварлах | кодоор засварлах]Шпрее арал дээр орших Кёллн хот нь хамгийн анх 1237 онд баримтанд дурдагдсан байдаг.[15] 1244 оны баримтад Шпрее голын зүүн хойд хэсэгт орших хотын хэсгийг (Алт-: "хуучин") Берлин хэмээн дурдсан байдаг. Сүүлд хийгдсэн археологийн олдворуудаас харвал 12-р зууны хоёрдугаар хагасаас голын хоёр талд нь суурин байсныг гэрчлэх баримт нотолгоо олдсон байна.[16]
Хун тайжийн үе
[засварлах | кодоор засварлах].jpg)
Газар зүй
[засварлах | кодоор засварлах]Уур амьсгал
[засварлах | кодоор засварлах]| Цаг уурын мэдээлэл: Берлин (Бранденбург), 1991–2020, туйлын үе 1957–2024 | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Сар | 1 сар | 2 сар | 3 сар | 4 сар | 5 сар | 6 сар | 7 сар | 8 сар | 9 сар | 10 сар | 11 сар | 12 сар | Жил |
| Макс. Температур °C (°F) | 15.1 (59.2) |
19.2 (66.6) |
25.8 (78.4) |
30.8 (87.4) |
32.7 (90.9) |
38.4 (101.1) |
38.3 (100.9) |
38.0 (100.4) |
34.1 (93.4) |
27.7 (81.9) |
20.9 (69.6) |
15.6 (60.1) |
38.4 (101.1) |
| Дундаж макс. °C (°F) | 10.6 (51.1) |
12.4 (54.3) |
17.9 (64.2) |
24.0 (75.2) |
28.4 (83.1) |
31.5 (88.7) |
32.7 (90.9) |
32.7 (90.9) |
26.9 (80.4) |
21.5 (70.7) |
14.8 (58.6) |
11.2 (52.2) |
34.8 (94.6) |
| Дундаж дээд °C (°F) | 3.2 (37.8) |
4.9 (40.8) |
9.0 (48.2) |
15.1 (59.2) |
19.6 (67.3) |
22.9 (73.2) |
25.0 (77.0) |
24.8 (76.6) |
19.8 (67.6) |
13.9 (57.0) |
7.7 (45.9) |
4.1 (39.4) |
14.2 (57.5) |
| Өдрийн дундаж °C (°F) | 0.7 (33.3) |
1.6 (34.9) |
4.6 (40.3) |
9.7 (49.5) |
14.2 (57.6) |
17.6 (63.7) |
19.6 (67.3) |
19.2 (66.6) |
14.7 (58.5) |
9.6 (49.3) |
4.9 (40.8) |
1.8 (35.2) |
9.9 (49.8) |
| Дундаж доод °C (°F) | −2.2 (28.0) |
−1.8 (28.8) |
0.4 (32.7) |
4.0 (39.2) |
8.2 (46.8) |
11.7 (53.1) |
14.0 (57.2) |
13.5 (56.3) |
9.8 (49.6) |
5.6 (42.1) |
1.9 (35.4) |
−0.9 (30.4) |
5.3 (41.6) |
| Дундаж мин. °C (°F) | −12.0 (10.4) |
−9.5 (14.9) |
−5.8 (21.6) |
−2.6 (27.3) |
1.7 (35.1) |
6.3 (43.3) |
8.9 (48.0) |
8.1 (46.6) |
3.9 (39.0) |
−1.3 (29.7) |
−5.0 (23.0) |
−8.9 (16.0) |
−14.2 (6.4) |
| Мин. температур °C (°F) | −25.3 (−13.5) |
−22.0 (−7.6) |
−19.1 (−2.4) |
−7.4 (18.7) |
−2.8 (27.0) |
1.3 (34.3) |
4.9 (40.8) |
4.6 (40.3) |
−0.9 (30.4) |
−7.7 (18.1) |
−17.8 (0.0) |
−24.0 (−11.2) |
−25.3 (−13.5) |
| Дундаж хур дунадас см (инч) | 41.5 (1.63) |
30.0 (1.18) |
35.9 (1.41) |
27.7 (1.09) |
52.8 (2.08) |
60.2 (2.37) |
70.0 (2.76) |
52.4 (2.06) |
43.6 (1.72) |
40.3 (1.59) |
38.8 (1.53) |
39.1 (1.54) |
532.3 (20.96) |
| Дундаж хур тунадастай өдрүүд (≥ 0.1 мм) | 15.8 | 13.9 | 14 | 10.9 | 12.8 | 12.4 | 13.4 | 12.7 | 11.6 | 13.6 | 14.5 | 16.4 | 162 |
| Цастай дундаж өдөр (≥ 1.0 см) | 8.4 | 6.8 | 2.6 | 0.2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1.4 | 4.9 | 24.3 |
| Дундаж харьцангуй чийгшил (%) | 85.9 | 81.2 | 75.8 | 67.2 | 66.9 | 66.3 | 67 | 68.5 | 76 | 82.7 | 87.8 | 87.5 | 76.1 |
| Сарын дундаж нартай цаг | 52.6 | 77.9 | 126.7 | 196.4 | 231.1 | 232.9 | 233.7 | 222.2 | 168.9 | 113.8 | 57.4 | 45.0 | 1,758.6 |
| Эх сурвалж 1: Deutscher Wetterdienst[17] | |||||||||||||
| Эх сурвалж 2: NCEI(цас, хур тунадастай өдөр, чийгшэл)[18] | |||||||||||||
Хотын дүр төрх
[засварлах | кодоор засварлах]Зургийн цомог
[засварлах | кодоор засварлах]
Мөн үзэх
[засварлах | кодоор засварлах]Цахим холбоос
[засварлах | кодоор засварлах]- Албан ёсны сайт
- Албан ёсны аялал, жуулчлалын мэдээлэл[permanent dead link]
- 1738 оноос одоо хүртэлх газрын зургууд
- Берлиний 3D загвар
- Берлиний интерактив газрын зураг
Зүүлт тайлбар
[засварлах | кодоор засварлах]- ↑ "Nicknames For Berlin (Popular, Cute, Funny & Unique)". LetsLearnSlang.com. 2023-05-14. Архивласан огноо 2024-01-12. Татаж авсан: 2026-04-21.
- ↑ "Gilly & Schinkel and Athens on the Spree: Berlin Architecture 1790–1840 with Barry Bergdoll". Сонгодог архитектур ба урлагийн хүрээлэн. 2020-09-01. Архивласан огноо 2024-01-12. Татаж авсан: 2026-04-21.
- ↑ "Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken". Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (Герман хэлээр). Эх хувилбараас архивласан: 2021-03-08. Татаж авсан: 2026-04-21.
- ↑
- www.zensus2022.de*"Release of results (Census 15.05.2022)". destatis.de. Германы Холбооны Статистикийн Алба. 2024-06-25. Татаж авсан: 2026-04-21.
- ↑ "Population by nationality and federal states". destatis.de. Германы Холбооны Статистикийн Алба. 2025-01-10. Татаж авсан: 2026-04-21.
- ↑ "Germany: Urban Agglomerations". citypopulation.de. CityPopulation. Татаж авсан: 2026-04-21.
- ↑ "Bruttoinlandsprodukt, Bruttowertschöpfung" [Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн, нийт нэмүү өртөг]. statistikportal.de (Герман хэлээр). Statistisches Bundesamt Obere Bundesbehörde im Geschäftsbereich des Bundesministeriums des Innern und für Heimat. 2025-03-28. Татаж авсан: 2026-04-21.
- ↑ "Subnational HDI". hdi.globaldatalab.org (Англи хэлээр). Татаж авсан: 17 June 2025.
- ↑ Global Power City Index 2011[permanent dead link] (PDF; 1,3 MB) Abgerufen am 3. Juli 2013.
- ↑ Revealed: Cities that rule the world – and those on the rise. CNN (englisch), abgerufen am 14. April 2010.
- ↑ Leading cities in cultural globalisations/Media (Memento 2. Аравдугаар сар 2009 цахим архивт) (englisch), GaWC, abgerufen am 14. April 2010.
- ↑ Berlin – Stadt der Nobelpreisträger. luise-berlin.de, abgerufen am 3. September 2015.
- ↑ Arnt Cobbers: Kleine Berlin-Geschichte. Vom Mittelalter bis zur Gegenwart Auflage 2. aktualisierte, Berlin 2008 ISBN 978-3-89773-142-4, Seiten 14
- ↑ Zur Herkunft der Namen der Doppelstadt»„Berlin“ und „Cölln“. luise-berlin.de
- ↑ H.G. Gengler: Regesten und Urkunden zur Verfassungs- und Rechtsgeschichte der deutschen Städte im Mittelalter. Erlangen 1863, S. 181–196.
- ↑ Die deutsche Hauptstadt altert um Jahrzehnte.'welt.de, 18. Oktober 2012
- ↑ "Wetter und Klima – Deutscher Wetterdienst – CDC (Цаг уурын мэдээллийн төв)". www.dwd.de. Архивласан огноо 2022-06-19. Татаж авсан: 2026-04-21.
- ↑ "World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Berlin-Brandenburg" (CSV). Үндэсний далай тэнгис, агаар мандлын захиргаа. Татаж авсан: 2026-04-21.
WMO number: 10385
| Муж |
|  |
|---|---|---|
| Хот муж | ||
| Хуучин муж |
| |