Бүрэгхангай сум

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search
Бүрэгхангай сум
ᠪᠦᠷᠦᠭᠬᠠᠩᠭ᠋ᠠᠢ ᠰᠤᠮᠤ
сум
Büregkhangai sum
bürügqangɣai sumu
бүрүгханггаи суму
Улс, орон Монгол улс Монгол (МУ)
Дээд нутаг Mn coa bulgan aimag.svg Булган аймаг
Нутгийн хуваарь Дөрвөн баг
   1. Бумбат
   2. Цахт
   3. Дэрст
   4. Дархан
Сумын төв Дархан [1]
ᠳᠠᠷᠬᠠᠨ
Газар нутаг 3497.92 км²
Хүн ам (2012) 2,540 хүн [2]
Шуудан-дугаар 63050
Хаяа залгаа
газар, нутаг
Орхон
Орхонтуул
Заамар
Хишиг-Өндөр
Дашинчилэн
Газар дай-
дын урт
Улаанбаатар (259 км)
Эрдэнэт (128 км)
Булган (80 км) [2]

Бүрэгхангай нь Булган аймгийн сум юм. Сумын төв нь Дархан хайрханы өвөрт оршино. Тус сумын уугуул Дандар баатрын хөшөө сүндэрлэн байдаг. Сумын нутгаар Шивэртийн гол урсдаг.

Түүх[засварлах | edit source]

Тус сум нь анх 1923 онд Богд Хан уулын аймгийн Шажин-Бүрэг уулын хошуу нэртэйгээр байгуулагдсан.

Газарзүй[засварлах | edit source]

Монгол орны төв хэсэгт, Улаанбаатар хотоос 265 км, Булган аймгийн төвөөс 86 км зайд оршдог. 349792 га газар нутагтай, үүнээс 282109 га нь бэлчээр, 10564 га нь хадлан 4361 га нь тариалангийн талбайд тооцогдож байна. Орхон ба Төв аймгийн Заамар сумтай хил залгаа оршдог. Тус сумын Бичигтийн голд Монголдоо томд тооцогдох хадны сүг зураг байдаг. Бүрэгийн нуруу, Дархан, Баянхангай, Шувуут, Их дулаан, Бага дулааны тахилгат хошуу 6 овоо, Шар хадны нуруу, Алтанга, Хутаг, Загзага, Эрдэнэ уул, Цоохор морьт зэрэг уулс, Орхон Туул зэрэг томоохон гол байдгаас гадна Ангирт, Шувуут, Бичигт, Хужирт, Хар бух гэх мэт 30 орчим гол горхи Булаг шанд, Дэлгэржаргалат, Ум, Хадат булгийн рашаанууд байдаг. Буга, бор гөрөөс, гахай, чоно, шилүүс, үнэг, дорго, туулай, тарвага зэрэг 20 гаруй ан амьтан мэрэгч байдаг. Хун, галуу, тогоруу, нугас, ангир, хөхөө, өвөөлж зэрэг нүүдлийн шувууд байдаг.Алтан гагнуур, бамбай, мэхээр, таван салаа, цээнэ зэрэг 20 гаруй төрлийн эмийн ургамлууд ургадаг.

Дэд бүтэц[засварлах | edit source]

Дэд бүтэц, зам харилцаа сайн хөгжсөн. Улаанбаатар хот хүртэлх замын 205 км нь хатуу хучилттай. Эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээнд холбогдсон, Мобиком, Жи-Мобайл, юнителын үүрэн холбооны сүлжээ орсон.

Хүмүүс[засварлах | edit source]

  • Л.Дандар - Монгол Улсын гарамгай баатар
  • М.Өсөхбаяр - Үндэсний бөхийн улсын заан
  • Д.Баасандорж - Үндэсний бөхийн улсын заан
  • 19 зууны их яруу найрагч Агваан-ишсамбуу
  • Баруун гүний хүрээний Ловон ширээт лам Рэнцэндорж
  • Партизан Ч.Жанцан, Шамбалай, Дожив
  • Соёлын гавьяат зүтгэлтэн хүүхдийн зохиолч Ж.Дашдондог
  • Соёлын гавьяат зүтгэлтэн зураач Д.Гунгаа
  • Монгол улсын гавьяат жүжигчин бүжигчин Г.Дашдулам
  • Яруу найрагч зохиолч Г.Сэсмээ, Д.Миеэгомбо, Д.Цэрэннадмид
  • ШУ-ны гавьяат зүтгэлтэн Физик математикийн ухааны доктор Ч.Лхагважав
  • Түүхийн ухааны дэд доктор Л.Бат-Очир
  • Биологийн ухааны доктор Д.Магсар
  • Химийн ухааны дэд доктор Очир
  • Эдийн засгийн ухааны доктор Ч.Даваасүрэн
  • Онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд Н.Лувсанчүлтэм
  • НААҮ-ний гавьяат ажилчин Ш.Долгор
  • Анхны мянгат малчин О.Жанцан, Г.Лувсандагва, И.Дамба, Ж.Лувсанчүлтэм
  • Улсын сайн малчинХ.Жамсран, П.Дэндэв, Ж.Махвал
  • Улсын аврага малчин Б.Лхамсүрэн, М.Ёндон, Н.Даваажав, Л.Дондог
  • Улсын ачаа тээврийн анхны аврага С.Нацагням, Б.Чойдог
  • Улсын аврага хадланч Д.Жамьянсүрэн, Ш.Сүхээ
  • Улсын аврага тариаланч Д.Баянцогт
  • Улсын алдарт уяач Ч.Зуунчулуун, Н.Эрдэнэбат
  • Даншигийн заан Сонгоо, Лодоншарав, Лувсанжамба, П.Шарав,
  • Улсын заан Ж.Хорол,
  • Улсын начин Д.Гомбосүрэн
  • Үндэсний сурын бүүвэй мэргэн Сэмжид
  • Хүндэт мэргэн Жамба
  • Үндэсний сурын спортын мастер Ц.Осор, Ж.Чойжамц
  • Байт харваа Хишигдорж
  • Улсын шагайн харвааны хүндэт мэргэн Г.Нинжпярлай
  • Шатрын спортын мастер Ч.Ганболд
  • Даамны олон улсын хэмжээний мастер Б.Нандинцэцэг
  • Спортын мастер Д.Ундрах,/хөнгөн атлетик/Х.Бат-Ерөөлт/Сагсан бөмбөг/Х.Гүндэн /Дугуй/,Б.Батцоож/Гар бөмбөг/ С.Загас хүндийн өргөлт
  • Үндэсний сурын өсвөр үеийн улсын аврага М.Сосорбарам
  • Аймгийн гарамгай мэргэн П.Батбилэг
  • Аймгийн гоц мэргэн М.Бадам
  • Аймгийн хошой мэргэн Г.Батсайхан
  • Аймгийн арслан А.Сүмбээ
  • Аймгийн аврага хадланч Ж.Баярсайхан

Зүүлт, тайлбар[засварлах | edit source]

  1. МУИС-МХСС. «Монгол хэлний хадмал толь». Улаанбаатар 2011.
  2. 2.0 2.1 Булган аймгийн Статистикийн хэлтэс. «Булган аймгийн эдийн засаг, нийгмийн байдлын тухай танилцуулга. 2012-12 сар».