Тариалан сум (Хөвсгөл)

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Flag of Mongolia.svg Монгол улсын
Mn coa khövsgöl aimag 2014.svg Хөвсгөл аймгийн
Тариалан сум
Улбар шар нь Мөрөн, ягаан нь Тариалан
3,431 км² газар нутагтай
5,965 хүн оршин суудаг
144799 толгой малтай
6 баг нь Мандал, Ар тархи, Таван толгой, Сэлэнгэ, Баянхошуу, Давааны ар
1931 онд үүсгэн байгуулагдсан
Эргэн тойрондоо Хөвсгөлийн Рашаант, Их-Уул, Эрдэнэбулган, Булганы Тэшиг, Хутаг-Өндөр, Баян-Агттай хаяална.

Тариалан сум нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. Нийт 3,431 км² газар нутгийн 1,582 км² нь бэлчээр, 167 км² нь тариалангийн талбай (Хөвсгөл аймгийн нийт тариалангийн талбайн 74%) болно. Сумын хүн ам 2011 онд 5,975, 2012 онд 5965, 2014 онд 5,748, байгаа нь Хөвсгөл аймагтаа аймгийн төв Мөрөнг эс тооцвол хамгийн том сум болж байна. Сумын төв Бадрах нь 2014 оны байдлаар 3048 оршин суугчтай. Сумын төв нь Мөрөнгөөс зүүн зүгт 160 км, нийслэл Улаанбаатараас 521 км зайд оршино. Мөрөн болон УБ хоттой хатуу хучилттай замаар холбогдсон

Түүх[засварлах | edit source]

1921 оны 8 сард одоогийн Тариалан сум болон Булган аймгийн Тэшиг сумын нутгийн заагт Барон Унгерн баривчлагдаж байсан түүхтэй.

1931 онд Хөвсгөл аймаг байгуулагдахад Тариалан сум бий болжээ. 1933 оны байдлаар 908 өрхийн 3,000 орчим оршин суугч, 50,000 орчим толгой малтай байв. 1937 онд хадуурын бригад бий болж, 1938 оноос газар тариаландаа трактор ашиглах болжээ. 1943 онд сангийн аж ахуй үүссэн байна. 1992 оноос сангийн аж ахуй хувьчилагдаж, хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгжүүд үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж байна.

Эдийн засаг[засварлах | edit source]

Газар тариалан нь тус сумын эдийн засгийн үндсэн салбар тул хүн амын ихэнх нь сумын төвдөө амьдарна.Жилд дунджаар 10000 га -д үр тариа тариалдаг. 2014 оны байдлаар 172889 толгой мал тоологдсоны 70031 нь ямаа, 75402 нь хонь, 18828 нь үхэр, сарлаг, 8628 нь адуу, 0 нь тэмээ байв[1]. 11739 га-д үр тариа тариалж 19716 тн ургац хураан авсан.Хувийн хэвшлийн 70 гаруй аж ахуйн нэгжүүд үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж жилдээ 17,0 тэр бум төгрөгийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байна. Хөвсгөл аймгийн гурилын хэрэгцээг бүрэн хангах хүчин чадалтай гурилын үйлдвэрүүд ажиллаж байна.

Боловсрол[засварлах | edit source]

Тариалан сумын дунд сургууль 1939 онд байгуулагдсан. Одоо 12 жилийн сургуульд 1106 хүүхэд сургалцаж, 58 багш ажиллаж байна.

Эшлэл[засварлах | edit source]

  1. Хөвсгөл аймгийн статистикийн үзүүлэлтүүд 2007 он

Ном зүй[засварлах | edit source]

М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.129