Энх Амгалан хаан

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Харайх: Удирдах, Хайлт
Энх Амгалан хаан
Чин улсын эзэн хаан
Хятадын эзэн хаан
Монголын эзэн хаан
The Kangxi Emperor.jpg
Хаанчлал 1661 оны 2 сарын 5 -1722 оны 12 саын 20
Хаан суусан 1667
Бүтэн нэр Хятад: Айшин Жуело Шуане 愛新覺羅玄燁
Манж: Айсин Гиоро хала и Хиован еи
Төрсөн огноо 1654 оы 5 сарын 4
Төрсөн газар Хориотой хот
Өнгөрсөн огноо 1722 оны 12 сарын 20
Өнгөрсөн газар Хориотой хот
Оршуулсан Зунхуа, Чин улсын зүүн бунхан,
Өмнөх хаан Эебээр Засагч хаан
Удаах хаан Найралт Төв хаан
Хань Сяочэнрэн
Сяожаорэн
Сяоирэн
Сяогонрэн
Эцэг Эебээр Засагч хаан
Эх Сяоканжан
Өргөсөн нэр Шэнзу
Эриний нэр Канси(1662–1723)(康熙)

Энх Амгалан (ᠡᠩᠬᠡ ᠠᠮᠣᠭᠣᠯᠠᠩ, 康熙帝, 聖祖, elhe taifin hūwangdi) бол 1661-1722 оны хооронд 61 жил төр барьсан манж Чин улсын дөрөвдүгээр, мөн ч хамгийн их алдаршсан хаан юм. Төрсөн овог нэрийг хэлвэл Айсингиоро Хюанье (ᠠᠶᠢᠰᠢᠨ ᠭᠢᠣᠷᠣ ᠬᠢᠣᠸᠠᠨ ᠶᠸ, 愛新覺羅玄燁, aisin gioro hiowan yei). Чингийн төрийн жолоог эцэг Эеээр Засагч хаанаас залгаж, хүү Найралт Төв хаанд өвлүүлсэн.

Бага нас[засварлах | edit source]

Хуанье 1654 оны 5 сарын 4-нд Бээжингийн Бор хотод манж хаан Эеээр Засагчийн гуравдугаар, хааны монгол хатан "Бумбатай"-ы их хөвүүн болон төржээ. Тэрээр эцгээ өнгөрснөөс 12 хоногийн дараа 1661 оны 2 сарын 7-нд долоон настайдаа Чин улсын хаан сэнтийд заларчээ. Гэхдээ Энх Амгалангийн оныг нэг жилийн дараагаас буюу 1662 оны 2 сарын 18-наас эхлэн тоолдог.

Эзэн хаан[засварлах | edit source]

Феодалын 3 бослого болон Хятадын Учанийн бослогыг дарж, Туннины вант улсыг эзлэн, өмнөд хил хязгаарыг амар тайван болгож чаджээ. Мөн хаанчлалын дунд үест Халхыг дагаар оруулж, Зүүнгарын хаант улсын Галдан бошигттой тэмцэлдэн ялсан. 1720 он гэхэд түүний захиргааны нутаг дэвсгэр нь зүүнтээ Номхон далайд тулж, барууншаа Зүүнгарын хаант улстай хил нийлж, өмнө зүгт Өмнөд Хятадын тэнгис, Вьетнам, Бирмид тулж, хойд зүгт Эргүнэ мөрөн хүрч байв. Энх-Амгалан хааныг хаан суух үеүүдэд тус улсын соёл урлаг, эдийн засаг, гар урлалын салбар өндөр хөгжиж оргилдоо хүрч байсан. Түүний амьдралын хэв маяг Монгол соёлтой нягт холбоотой байсаны нэг илрэл бол зуны улиралд хэдэн арван хоногоор монгол гэрт амьдарж, монгол ноёдтой уулзаж өнгөрөөдөг байсан байна. Энэ уламжлал нь түүний дараагын хаанд ч өвлөгдсөн байна.