Шаньюй

Чөлөөт нэвтэрхий толь — Википедиагаас
Jump to navigation Jump to search

ШаньюйХүннүгийн хааны цол.

Хятад бичгийн сурвалжнаа «單于» чаньюй гэсэн, хүннүгийн өөрийн сурвалж олдоогүй.

Хятад сурвалжнаа шаньюйг ихэвчлэн «улсын ван» (хятадаар ван), зарим онд «хаан» (хятадаар хуанди) цолтой дүйцүүлжээ.

Лев Гумилев «насан туршийн удирдагч» гэсэн утга болов уу хэмээн тайлсан. Бас Өвөр Монголын профессор Учралт "Хүннү хэлний судлал" гэх номдоо "шаньюй" гэж эзэн богд Чингис хааны "Чингис"-ийн язгуур бүхий "Чингь (Чинги)" хэмээх үгийн эртний хятад хэлээр тэмдэглэсэн авиа мөн гэж бичжээ.

Анхны нэр нь тодорсон шаньюй бол Түмэн (НТӨ 220—209), хамгийн алдартай цуутай нь Модун (НТӨ 209—174) байв.

Хүннүгийн Шаньюй нар[засварлах | edit source]

  1. Түмэн шаньюй (240-209 он)
  2. Модун шаньюй (МЭӨ 209-174 он)
  3. Лаошан шаньюй (МЭӨ 174-161 он)
  4. Жюнчэн шаньюй (МЭӨ161-126 он)
  5. Ичиси шаньюй (126-114)
  6. Увэй шаньюй (114-104)
  7. Үшилү шаньюй (104-102)
  8. Гоулихү шаньюй (102-101)
  9. Чедихөү шаньюй (101-96)
  10. Хүлүгү шаньюй (96-85)
  11. Хуяньди шаньюй (85-68)
  12. Шюйлюйчюаньчюй шаньюй (68-60)
  13. Уяньгюйди шаньюй (60-58)
  14. Хуханье шаньюй (58-31)
  15. Жижи шаньюй(МЭӨ 58-36 он)
  16. Фүжүлэй шаньюй (31-20)
  17. Соусе шаньюй (20-12)
  18. Чөяа шаньюй (12-8)
  19. Үжүлюй шаньюй (МЭӨ 8- МЭ 13)
  20. Үлэй шаньюй (13-18)
  21. Юй шаньюй (18-46)
  22. Удадихоу шаньюй (46-46)

1.1 Умард Хүннү (46-93 он)[засварлах | edit source]

  1. Пүнү шаньюй (46-?)
  2. Ёулю шаньюй (?-87)
  3. Умардын шаньюй (88-91)
  4. Юйчужянь шаньюй (91-93)

1.2 Өмнөд Хүннү (48-216)[засварлах | edit source]

  1. Би шаньюй (48-56)
  2. Чюфү ёоуди шаньюй (56-57)
  3. Ифа Юлүти шаньюй (57-59)
  4. Шитун Шижү Хоуди шаньюй (59-63)
  5. Чючү Жюлинди шаньюй (63)
  6. Хүсе Шижү Хоуди шаньюй (63-85)
  7. Итү Юлүти шаньюй (85-88)
  8. Түньтүхэ шаньюй (88-93)
  9. Аньгүо шаньюй (93-94)
  10. Шизи шаньюй (94-98)
  11. Тань шаньюй (98-124)
  12. Ба шаньюй (124-128)
  13. Шюли шаньюй (128-142)
  14. Чэнью шаньюй (142-143)
  15. Доулоучү шаньюй (143-147)
  16. Жюйчөр шаньюй (147-172)
  17. Түтө Руоши Жүжю шаньюй (172-178)
  18. Хүжөн шаньюй (178-179)
  19. Чянчү шаньюй (179-188)
  20. Юфүлуо шаньюй (188-195)
  21. Хүчүчюань шаньюй (195-216)

Холбоотой өгүүлэл[засварлах | edit source]